Chiến dịch 660: Cuộc truy tìm tội phạm nguy hiểm ẩn náu giữa lòng Nhật Bản

Áp phích in ảnh các đối tượng bị truy nã trong nhiều năm tại Nhật Bản. Ảnh: Cảnh sát tỉnh Saitama

Chiến dịch cho thấy những khó khăn trong công tác truy bắt tội phạm tại quốc gia có hệ thống hành chính chặt chẽ này, khi một số đối tượng vẫn có thể sống ẩn danh trong thời gian dài.

Theo báo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng, chiến dịch trên toàn quốc, mang tên chính thức “Tháng tăng cường điều tra các nghi phạm bị truy nã”, bắt đầu từ ngày 1/11. Thông qua các trang web chính thức và mạng xã hội, cảnh sát kêu gọi người dân cung cấp thông tin về nơi lẩn trốn của khoảng 660 đối tượng hiện có tên trong danh sách truy nã toàn quốc.

Ông Shinichi Ishizuka, cựu luật sư hình sự, người sáng lập tổ chức tư vấn Criminal Justice Future (Tương lai Tư pháp Hình sự) tại Tokyo, cho biết danh sách này bao gồm những đối tượng bị cáo buộc phóng hỏa, giết người và các hoạt động cực đoan, trong đó có những vụ án kéo dài từ thập niên 1970. Một số tội danh không có thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, do đó nghi phạm vẫn nằm trong danh sách truy nã của địa phương và toàn quốc cho đến khi bị bắt hoặc được xác định đã qua đời.

Theo ông Ishizuka, dù Nhật Bản là quốc gia hiện đại với nhiều thủ tục giấy tờ nghiêm ngặt trong các hoạt động như xin việc, thuê nhà hay cấp giấy phép lái xe, một số đối tượng vẫn tìm được cách sống kín đáo và tránh sự chú ý của cơ quan chức năng.

Nhiều người chọn ẩn náu tại các khu vực đô thị tập trung đông lao động tự do hoặc có hoạt động của các tổ chức tội phạm, như khu Sanya ở Tokyo và quận Nishinari ở Osaka. Những người có quan hệ với thế giới ngầm có thể nhận được sự che chở, trong khi những người khác sống lang thang, liên tục di chuyển để tránh bị phát hiện.

Ông Ishizuka cho biết một số đối tượng tìm việc làm thời vụ tại các công trường xây dựng, nơi họ được trả công bằng tiền mặt và ít bị hỏi về lai lịch. Nhiều người hòa lẫn vào cộng đồng vô gia cư, sống dưới những tấm bạt và chật vật kiếm sống. Một số khác có điều kiện tài chính sẽ tìm đến các vùng nông thôn hẻo lánh, thậm chí chuyển tới Okinawa để tận dụng khí hậu dễ chịu và sống ẩn dật.

Không ít đối tượng lựa chọn rời khỏi Nhật Bản. Theo số liệu của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản (NPA), năm 2024 có 835 nghi phạm bỏ trốn ra nước ngoài, trong đó 640 người là công dân nước ngoài. Con số này tăng so với 784 trường hợp trong năm 2023, gồm 609 công dân nước ngoài.

Ông David Brewster, nhà tội phạm học kiêm phó giáo sư tại Đại học Cơ đốc giáo Phụ nữ Tokyo, cho biết các quán cà phê Internet có thể là nơi trú ẩn tạm thời, nhưng tìm được chỗ ở lâu dài mới là thách thức lớn đối với những người đang chạy trốn. Việc thuê nhà đòi hỏi nhiều giấy tờ, song những đối tượng có quan hệ với các thành phần bất hảo, trong đó có thành viên các băng nhóm tội phạm, có thể tìm được giấy tờ giả và sử dụng danh tính khác.

Trong số những đối tượng bị truy nã gắt gao nhất tại Nhật Bản có nhiều người đã lẩn trốn trong hàng chục năm. Đứng đầu danh sách 10 nghi phạm bị truy nã gắt gao nhất của NPA là Hiroshi Kogure, người bỏ trốn từ tháng 1/1998, liên quan đến vụ sát hại một gia đình ba người tại nhà riêng ở tỉnh Gunma. Một trường hợp khác là Takeo Matayoshi, bị cáo buộc sát hại hai sĩ quan cảnh sát tại Okinawa năm 1990.

Các mục tiêu truy bắt ưu tiên khác gồm Tsuyoshi Yoshiya, thủ lĩnh một băng nhóm đường phố bạo lực bị truy nã vì liên quan đến vụ ẩu đả gây chết người tại Tokyo; và Katsuyuki Obara, người bị cáo buộc dàn dựng vụ tự sát giả sau khi sát hại một cô gái 17 tuổi tại tỉnh Iwate năm 2008.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp đối tượng lẩn trốn nhiều năm bất ngờ lộ diện. Tháng 9/2020, Takeo Shimizu, cựu thủ lĩnh nhóm cực tả Chukaku-ha, xuất hiện trở lại sau nhiều thập kỷ sống ẩn dật kể từ giữa những năm 1970. Người này có liên quan đến 124 vụ việc bạo lực, trong đó có các cuộc bạo loạn tại Shibuya năm 1971 và vụ tấn công bằng vật thể tự chế nhằm vào Hoàng cung năm 1990. Tuy nhiên, Shimizu không bị truy tố do thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi bị cáo buộc đã hết.

Một trường hợp đáng chú ý khác xảy ra vào tháng 1/2024. Một bệnh nhân mắc bệnh nan y tại bệnh viện ở Kamakura, người đã làm công nhân xây dựng trong nhiều thập kỷ dưới tên giả Hiroshi Uchida, thú nhận trước khi qua đời rằng mình chính là Satoshi Kirishima. Đây là thành viên tổ chức “Mặt trận Vũ trang Đông Á Chống Nhật”, bị truy nã vì liên quan đến hàng loạt vụ đánh bom nhằm vào các doanh nghiệp trong thập niên 1970. Sau khi được các điều tra viên thẩm vấn tại giường bệnh, Kirishima qua đời bốn ngày sau đó.

NPA không công bố tổng số lệnh truy nã trên toàn quốc, nhưng trong các chiến dịch công khai, cơ quan này treo thưởng lên tới 3 triệu yên (khoảng 19.000 USD) cho thông tin giúp bắt giữ nghi phạm. Các áp phích truy nã, trong đó có ảnh, tội danh bị cáo buộc, thời điểm xảy ra vụ việc và đặc điểm nhận dạng, được dán tại các đồn cảnh sát khu vực và các đầu mối giao thông công cộng.

Trong tuyên bố về những khó khăn trong công tác điều tra, NPA cho biết tội phạm những năm gần đây ngày càng có tổ chức, phạm vi hoạt động rộng và mang tính quốc tế hơn. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa và sự suy giảm các mối liên hệ giữa người dân trong cộng đồng địa phương cũng khiến việc thu thập thông tin, vận động người dân hợp tác với cảnh sát trở nên khó khăn hơn.