Chiến thuật chống UAV phản lực của Ukraine và giải pháp rocket APKWS trên tiêm kích F-15E

Hiệu quả tác chiến phòng không và tối ưu hóa chi phí đánh chặn phương tiện bay không người lái (UAV) đang định hình lại chiến thuật không quân hiện đại. Ngày 26/9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết lực lượng phòng không nước này đã nâng tỉ lệ đánh chặn các dòng UAV Shahed phản lực lên khoảng 55%. Trong tổng số hơn 2.730 UAV phản lực được Nga triển khai kể từ đầu tháng 9, hơn 1.500 mục tiêu đã bị bắn hạ hoặc chế áp bằng khí tài tác chiến điện tử.

Ukraine tìm lời giải cho bài toán đánh chặn UAV phản lực tầm cao

Tỉ lệ đánh chặn 55% đối với UAV phản lực cho thấy sự chênh lệch đáng kể so với hiệu suất trên 90% khi đối đầu các dòng Shahed sử dụng động cơ cánh quạt truyền thống. Mật độ triển khai UAV phản lực của Nga tăng nhanh chóng: từ 350 chiếc trong tháng 6 lên 1.500 chiếc trong tháng 7, khoảng 2.850 chiếc trong tháng 8 và ghi nhận hơn 1.900 chiếc tính đến ngày 23/9.

Các biến thể Geran-4 và Geran-5 mang động cơ phản lực sở hữu tốc độ hành trình cao và trần bay dao động từ 4 đến 7km. Độ cao này vô hiệu hóa phần lớn các tổ đội hỏa lực cơ động mặt đất vốn chỉ được trang bị súng máy hoặc tên lửa phòng không vác vai tầm thấp, buộc Kyiv phải chuyển hướng sang các giải pháp đánh chặn trên không chuyên biệt.

UAV đánh chặn phản lực Alexa Spatium của Ukraine. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ukraine

Để thu hẹp khoảng cách đánh chặn, Ukraine chính thức đưa vào biên chế mẫu UAV phản lực nội địa Alexa Spatium từ ngày 21/8. Khí tài này được phát triển chuyên biệt nhằm đánh chặn các mục tiêu Geran-3, Geran-4, Geran-5 và Shahed-131. Alexa Spatium được trang bị cảm biến truyền hình kết hợp hồng ngoại, phóng từ giá cơ động và tích hợp cơ chế thu hồi để tái sử dụng trong trường hợp không kích hoạt mục tiêu.

Kế hoạch mở rộng sản xuất linh kiện tên lửa tầm xa R-37M của Nga

Song song với các đòn tập kích đường không, năng lực tác chiến tầm xa của không quân Nga ghi nhận bước chuẩn bị mở rộng quy mô sản xuất. Dữ liệu từ tài liệu nội bộ do Militarnyi và Dallas Analytics phân tích cho thấy Nhà máy Cơ khí Quang học Azov nhận được yêu cầu khảo sát năng lực sản xuất từ tháng 3/2025. Cụ thể, cơ sở này được giao chỉ tiêu đánh giá khả năng cung ứng hàng năm 500 bộ cụm điện tử cùng 1.000 bộ vỏ cho chương trình tên lửa không đối không tầm xa R-37M bắt đầu từ năm 2026.

Tên lửa không đối không R-37M dưới thân tiêm kích MiG-31BM của Nga. Ảnh: Bộ Quốc phòng Nga

Nhà máy Azov là đầu mối chế tạo các khối cấp nguồn, hệ thống chuyển mạch, bảng mạch và dây dẫn tín hiệu cho khí tài quân sự. R-37M là dòng tên lửa không đối không dẫn đường radar chủ động giai đoạn cuối, mang đầu đạn nổ phá mảnh 60kg với tầm bắn ước tính khoảng 300km đối với phiên bản nội địa và 200km ở biến thể xuất khẩu RVV-BD. Vũ khí này được thiết kế trang bị chủ yếu trên tiêm kích đánh chặn MiG-31BM và tiêm kích đa năng Su-35S nhằm uy hiếp các mục tiêu giá trị cao như máy bay cảnh báo sớm, tiếp dầu và vận tải ở cự ly xa mặt trận.

Mỹ tối ưu kinh tế phòng không với rocket APKWS II trên F-15E

Tại Trung Đông, Không quân Mỹ ghi nhận bước chuyển dịch chiến thuật tương tự nhằm giải bài toán cân đối chi phí phòng không. Trong khuôn khổ chiến dịch Epic Fury, tiêm kích F-15E Strike Eagle đã được tích hợp rocket dẫn đường bằng laser AGR-20F APKWS II để tiêu diệt các loại UAV bay chậm có quỹ đạo ổn định.

F-15E Strike Eagle mang các ống phóng APKWS trong cấu hình chống UAV. Ảnh: Không quân Mỹ

Hệ thống APKWS II được phát triển bằng cách lắp mô-đun dẫn đường laser bán chủ động vào thân đạn rocket Hydra 70mm tiêu chuẩn. Việc triển khai giải pháp này mang lại lợi thế vượt trội về mặt kinh tế lẫn cơ số đạn chiến đấu trên một lần xuất kích.

Mỗi tiêm kích F-15E có khả năng mang tối đa 6 ống phóng LAU-131, tương đương 42 rocket APKWS bên cạnh các tên lửa không đối không tiêu chuẩn. Cấu hình thực tế tại Trung Đông thường bao gồm 28 quả APKWS kết hợp cùng AIM-120 và AIM-9. Mặc dù đòi hỏi mục tiêu phải được chỉ thị laser liên tục và có độ cơ động hạn chế hơn tên lửa chuyên dụng, APKWS giải quyết triệt để vấn đề hao hụt tên lửa đắt tiền khi phải đối phó các đợt tập kích UAV quy mô lớn.