Chiến tranh đe dọa 'kho tiền' nghìn tỷ USD của các quỹ vùng Vịnh

Trong những năm gần đây, các quỹ tài sản quốc gia của sáu nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Ả rập Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã trở thành lực lượng chi phối trên thị trường đầu tư toàn cầu.

Chiến tranh càng kéo dài, các quỹ vùng Vịnh sẽ càng khó duy trì chiến lược đầu tư hướng tới tương lai. Nguồn: Times Kuwait

Kể từ 2021, các “kho tiền” từ nguồn doanh thu dầu khí của nhóm GCC đã rót hơn 430 tỷ USD vào các quỹ trên.

Với mỗi USD đầu tư, khoảng 75 cent được đổ ra nước ngoài, từ các công ty trí tuệ nhân tạo, tín dụng tư nhân đến câu lạc bộ bóng đá Ngoại hạng Anh và TikTok. Tổng tài sản do các quỹ này quản lý đã vượt 5.000 tỷ USD, tăng mạnh so với mức 3.000 tỷ USD năm 2021.

Tuy nhiên, chiến lược chuẩn bị cho thời kỳ hậu nhiên liệu hóa thạch này đang bị gián đoạn bởi chiến tranh. Theo công ty phân tích thị trường Welligence, các cuộc tấn công của Iran nhằm vào đồng minh Mỹ trong khu vực đã phá hủy khoảng 25 tỷ USD hạ tầng dầu khí.

Việc tái thiết, cùng kế hoạch chi thêm 30–50 tỷ USD cho các tuyến đường ống tránh Eo biển Hormuz, sẽ tạo áp lực lớn lên nguồn lực tài chính. Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, các nước GCC cũng phải tăng chi tiêu quốc phòng, từ tên lửa đánh chặn đến các loại đạn dược.

Áp lực này xuất hiện đúng lúc tăng trưởng kinh tế chậm lại do gián đoạn hoạt động, đặc biệt là xuất khẩu năng lượng. Dubai đã công bố gói kích thích cho doanh nghiệp, và các quỹ tài sản quốc gia nhiều khả năng sẽ phải gánh một phần chi phí, như trong các cuộc khủng hoảng trước.

Trong đại dịch, Cơ quan Đầu tư Abu Dhabi đã rút 24 tỷ USD và Cơ quan Đầu tư Kuwait rút 25 tỷ USD, tương đương 3–4% tài sản quản lý, theo ước tính của Diego López từ Global SWF.

“Những đợt rút vốn lớn như vậy thường làm xáo trộn chiến lược phân bổ tài sản và hạn chế đầu tư trong các năm tiếp theo”, ông López nhận định.

Lần này, bài toán còn phức tạp hơn. Trong 5 năm qua, các quỹ vùng Vịnh đã chuyển mạnh sang các tài sản kém thanh khoản như trí tuệ nhân tạo, hạ tầng và tín dụng tư nhân. Từ 2021 đến 2025, khoảng 140 tỷ USD được rót vào bất động sản và hạ tầng, cùng khoảng 80 tỷ USD vào tín dụng tư nhân. Những khoản đầu tư này khó bán nhanh và có thể chịu lỗ lớn nếu buộc phải thoái vốn.

Một phần danh mục còn gắn với mục tiêu chính sách, như đảm bảo an ninh lương thực và nguồn khoáng sản chiến lược, khiến việc thoái vốn càng khó khăn. Các quỹ UAE sở hữu cổ phần tại mỏ và trang trại ở châu Phi, trong khi Quỹ Đầu tư Công Ả rập Saudi (PIF) đầu tư vào khai khoáng tại Brazil và nông nghiệp ở Đông Nam Á.

Song song đó là mức độ gắn kết ngày càng lớn với các chương trình phát triển trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ. Tại Abu Dhabi, các quỹ đang nắm cổ phần đáng kể trong hạ tầng quốc gia, từ tiện ích, cảng biển đến sân bay và đường sắt, đồng thời đầu tư mạnh vào trung tâm tài chính và năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, khi xung đột làm suy giảm sức hấp dẫn của khu vực đối với dòng vốn quốc tế, các khoản đầu tư trong nước cũng trở nên rủi ro hơn. Lượng hành khách hàng không giảm, doanh thu du lịch đi xuống và thị trường bất động sản chững lại đang gây áp lực lên dòng tiền và cổ tức của các doanh nghiệp trong danh mục.

Một số dự án quy mô lớn vốn đã gặp khó khăn. Ả rập Saudi đã tạm dừng hoặc điều chỉnh nhiều sáng kiến tham vọng, trong đó có các dự án thuộc chương trình phát triển đô thị quy mô lớn. Đối với PIF, đơn vị đứng sau nhiều dự án này, việc phải ghi giảm giá trị đầu tư gần như là điều khó tránh.

Tại một hội nghị đầu tư ở Miami tháng trước, Chủ tịch PIF Yasir Al-Rumayyan vẫn tìm cách thu hút vốn quốc tế. “Trước đây, chúng tôi mang Ả rập Saudi ra thế giới. Giờ đây, chúng tôi muốn đưa thế giới đến Ả rập Saudi,” ông nói.

Ông cũng nhấn mạnh tầm nhìn dài hạn của quỹ: “Chúng tôi không đo lợi nhuận theo quý, mà theo hàng thập kỷ.”

Dù chưa có dấu hiệu bán tháo tài sản, chiến tranh đang buộc các quỹ phải điều chỉnh ưu tiên. Một cố vấn đầu tư tại Singapore cho biết trong sáu quỹ vùng Vịnh mà công ty ông làm việc cùng, chỉ một quỹ rút khỏi các thương vụ trong tháng qua, cho thấy họ vẫn duy trì hiện diện trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, với lợi nhuận trong nước suy giảm, các quỹ có thể sẽ chuyển hướng từ khoản đầu tư dài hạn nhiều rủi ro sang các tài sản tạo dòng tiền ổn định hơn. Trong nước, nguồn lực cũng nhiều khả năng được ưu tiên cho việc duy trì nền kinh tế hiện tại thay vì triển khai các dự án mới.

Chiến tranh càng kéo dài, các quỹ vùng Vịnh sẽ càng khó duy trì chiến lược đầu tư hướng tới tương lai, khi áp lực trước mắt buộc họ quay lại với những ưu tiên ngắn hạn và mang tính phòng thủ hơn.