Chiến trường AI: Khi startup thách thức các 'ông lớn' công nghệ

Mô hình trí tuệ nhân tạo Claude của Anthropic đang được tích hợp vào hệ thống phân tích dữ liệu quân sự của Mỹ. Ảnh: striving space.com

Khi AI thương mại bước vào quân đội

Trong vài năm gần đây, trí tuệ nhân tạo đã nhanh chóng trở thành một trong những công nghệ được quân đội Mỹ quan tâm nhất, theo Defense One.

Các mô hình AI lớn như Claude của Anthropic, ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google được thiết kế phục vụ hàng tỷ người dùng trong các lĩnh vực từ giáo dục, chăm sóc khách hàng đến lập trình.

Nhưng khi được đưa vào môi trường quân sự, những hệ thống này bộc lộ nhiều hạn chế. Cuộc tranh cãi gần đây giữa Anthropic và Pentagon đã làm nổi bật vấn đề này.

Theo các quan chức quốc phòng, mô hình AI đôi khi có thể đưa ra thông tin sai hoặc phản hồi không ổn định - điều có thể trở thành rủi ro nghiêm trọng khi được sử dụng trong các tình huống chiến đấu.

Một số báo cáo cho rằng AI đã được sử dụng trong Operation Midnight Hammer - chiến dịch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Tuy nhiên, các quan chức Lầu Năm Góc chưa xác nhận thông tin này.

Sau chiến dịch, lãnh đạo Anthropic đã liên hệ với công ty phân tích dữ liệu Palantir Technologies để hỏi liệu mô hình AI của họ có được sử dụng hay không.

Theo Emil Michael, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ phụ trách nghiên cứu và kỹ thuật, đây là “một khoảnh khắc khiến nhiều lãnh đạo trong Lầu Năm Góc phải giật mình”. Ông cho biết sự việc này cho thấy quân đội có thể đang phụ thuộc quá nhiều vào một số nhà cung cấp công nghệ lớn.

Những giới hạn của AI trên chiến trường

Một vấn đề khác của các hệ thống AI hiện nay là sự phụ thuộc vào hạ tầng dữ liệu.

Phần lớn các mô hình AI lớn hoạt động dựa trên các trung tâm dữ liệu khổng lồ và cần kết nối internet ổn định để xử lý thông tin.

Trong môi trường dân sự, điều này hiếm khi gây trở ngại. Nhưng trên chiến trường - nơi tín hiệu có thể bị gián đoạn, gây nhiễu hoặc phá hủy - sự phụ thuộc này trở thành điểm yếu lớn.

Katrina Mulligan, phụ trách an ninh quốc gia của OpenAI, cho biết các hợp đồng giữa công ty và Bộ Quốc phòng Mỹ hiện chỉ cho phép triển khai công nghệ thông qua hệ thống điện toán đám mây.

Theo bà, cách tiếp cận này giúp giảm nguy cơ AI bị tích hợp trực tiếp vào vũ khí hoặc các hệ thống tấn công. Tuy nhiên, điều đó cũng có nghĩa là AI không thể hoạt động hoàn toàn độc lập tại chiến trường - nơi nhiều hệ thống cần xử lý dữ liệu ngay lập tức.

Cơ hội cho startup AI quốc phòng

Chính những hạn chế đó đang tạo ra cơ hội cho một thế hệ startup mới. Nhiều công ty được thành lập bởi các cựu quân nhân hoặc kỹ sư từng làm việc trong lĩnh vực quốc phòng, với mục tiêu phát triển các hệ thống AI phù hợp hơn với môi trường quân sự.

Một ví dụ là Smack Technologies - startup vừa huy động được 32 triệu USD để xây dựng “phòng thí nghiệm AI cho an ninh quốc gia”.

Andrew Markoff, cựu lính đặc nhiệm Thủy quân lục chiến và đồng sáng lập công ty, cho biết các mô hình AI thương mại hiện nay không được huấn luyện bằng dữ liệu liên quan đến các hoạt động chiến đấu.

Trong một chiến dịch hiện đại, quân đội có thể phải theo dõi hàng loạt mục tiêu, phân tích dữ liệu từ nhiều cảm biến và điều phối lực lượng tấn công từ nhiều khu vực khác nhau. Tất cả các bước này phải được thực hiện trong khoảng thời gian rất ngắn.

Hệ sinh thái Al quân sự đang hình thành

Quan điểm này cũng được Jason Rathje, cựu sĩ quan phụ trách mua sắm của Không quân Mỹ và hiện là lãnh đạo khu vực công của công ty AI webAI, chia sẻ.

Theo ông, các mô hình AI phổ biến được thiết kế để trả lời hàng triệu câu hỏi cho hàng tỷ người dùng. Trong khi đó, quân đội lại cần các hệ thống tập trung vào những nhiệm vụ cụ thể như phân tích tình báo, hỗ trợ ra quyết định hoặc lập kế hoạch hậu cần.

Sherman Williams, cựu quân nhân Hải quân Mỹ và nhà sáng lập quỹ đầu tư AIN Ventures, cho biết đã đầu tư vào nhiều startup công nghệ quốc phòng.

Ông cho rằng một hệ thống AI có năng lực thấp hơn nhưng có thể hoạt động trực tiếp trên chiến trường vẫn có giá trị hơn nhiều so với một mô hình mạnh hơn nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào trung tâm dữ liệu.

Ông cũng lưu ý rằng các trung tâm dữ liệu lớn có thể trở thành mục tiêu tấn công trong chiến tranh hiện đại. Ví dụ, Iran từng nhắm vào một cơ sở của Amazon Web Services tại Bahrain.

Theo Sherman Williams, các startup AI quốc phòng không cố gắng cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn công nghệ lớn. Thay vào đó, họ tập trung phát triển những công cụ giúp các hệ thống AI hoạt động hiệu quả trong môi trường quân sự.

Các startup này hiện đang thu hút sự quan tâm từ nhiều đơn vị quân đội như United States Special Operations Command và United States Indo-Pacific Command.

Sự xuất hiện của AI trên chiến trường đang đặt ra những câu hỏi lớn không chỉ về công nghệ mà còn về cách các cuộc chiến trong tương lai sẽ diễn ra. Khi các hệ thống AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình phân tích dữ liệu, nhận diện mục tiêu và hỗ trợ ra quyết định, ranh giới giữa sức mạnh con người và sức mạnh thuật toán cũng dần thay đổi.

Trong bối cảnh đó, cuộc đua phát triển AI quân sự - từ các tập đoàn công nghệ lớn đến những startup nhỏ - có thể sẽ trở thành một trong những yếu tố định hình cục diện an ninh toàn cầu trong nhiều năm tới.

Đỗ Hương