Chiềng Hặc nỗ lực tìm kiếm, đưa các liệt sĩ về với tên tuổi, quê hương

Mệnh lệnh từ trái tim

Sau cơn mưa giông, trời quang dần. Những đám mây xám chậm rãi tan, để lại nền đất ẩm và không khí se lạnh ở bản Hua Đán. Chúng tôi có mặt cùng lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Trước giờ cất bốc, mọi người lặng lẽ kiểm tra dụng cụ, chuẩn bị từng phần việc. Không khí thật trang nghiêm.

“Các đồng chí phải hết sức cẩn thận, từng lớp đất phải được bóc tách kỹ, không để sót bất cứ dấu tích, di vật nào...” - Hiệu lệnh của Thượng tá Giàng A Dề, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, vừa dứt, các thành viên tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ khẩn trương vào vị trí. Người kiểm tra khu vực khai quật, người chuẩn bị dụng cụ, người ghi chép, chụp ảnh hiện trạng. 

Những lớp đất đầu tiên được bóc tách. Cuốc, xẻng được sử dụng để mở dần từng phần, sau đó chuyển sang bay nhỏ và đôi bàn tay. Càng xuống sâu, động tác càng chậm, nhẹ.

Lực lượng chức năng và nhân dân xã Chiềng Hặc tại khu vực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở bản Hua Đán.

Ông Vì Văn Pháu, Bí thư Chi bộ bản Hua Đán, xã Chiềng Hặc - là nhân chứng báo tin về ngôi mộ tâm sự: Tôi biết ngôi mộ này khi được cậu tôi là ông Vì Văn Bình kể lại. Khoảng những năm 1950 - 1960, một đơn vị bộ đội hành quân qua địa bàn, thời điểm đó thuộc bản Lia Hang, xã Tú Nang, huyện Yên Châu cũ, nay là xã Chiềng Hặc, đã an táng một chiến sĩ tại khu vực này. Sau đó, dặn dân bản ở đây chăm sóc, bảo vệ. Biết có Chiến dịch 500 ngày đêm về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, tôi đã cung cấp thông tin cho Ban Chỉ huy quân sự xã.

Các lực lượng tiến hành khai quật, cất bốc phần hài cốt liệt sĩ tại bản Hua Đán, xã Chiềng Hặc.

Hiệu lệnh nhắc nhở sự cẩn trọng được truyền đi khi phát hiện ra màu đất khác lạ. Những người trực tiếp làm nhiệm vụ hạ thấp người, dùng tay và dụng cụ nhỏ gạt từng chút đất. Ai cũng hiểu, từ lớp đất này trở xuống, mỗi dấu tích đều cần được nâng niu, gìn giữ.

Rồi những dấu tích đầu tiên xuất hiện. Từng phần hài cốt dần hiện ra, cùng những di vật còn sót lại sau hàng chục năm: Những mảnh đạn găm ở vùng đầu, lưng, vai; những chiếc cúc áo nằm lẫn trong đất...

Đứng bên khu vực cất bốc, chúng tôi không khỏi xúc động. Qua từng phần hài cốt, từng di vật còn sót lại, sự khốc liệt của chiến tranh như hiện hữu ngay trước mắt. Trong ánh mắt của những người trực tiếp làm nhiệm vụ, trào dâng sự xót thương người đồng đội đã nằm lại, nhưng cũng ánh lên niềm hy vọng khi thêm một người lính được tìm thấy và cơ hội trở về với gia đình, với đồng đội.

Quy tập hài cốt liệt sĩ tại bản Hua Đán, xã Chiềng Hặc.

Thượng úy Quàng Minh Đạt, Chính trị viên phó Ban Chỉ huy Quân sự xã Chiềng Hặc, bộc bạch: Thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi xác định đây là mệnh lệnh từ trái tim. Ai cũng mong quá trình khai quật, tìm kiếm sớm thu thập được mẫu ADN để phục vụ xác minh danh tính liệt sĩ. Hy vọng trong thời gian sớm nhất, thông tin về người đã hy sinh sẽ được xác định, để gia đình có thể đón người thân trở về.

Sau khi hoàn tất việc cất bốc, từng phần hài cốt liệt sĩ được kiểm tra, sắp xếp cẩn thận vào tiểu quách. Ban Chỉ đạo Tìm kiếm và Quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh tiến hành lấy mẫu ADN phục vụ xác định danh tính; bàn giao hài cốt cho UBND xã Yên Châu tổ chức lễ truy điệu. Lá cờ Tổ quốc được trang trọng phủ lên, tiễn người lính đã nằm lại nơi này hàng chục năm về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Yên Châu. 

Cần sự chung tay của cả cộng đồng

Nếu phần mộ ở Hua Đán được phát hiện từ một câu chuyện được lưu truyền trong cộng đồng, thì với nhiều gia đình khác, thông tin về người thân đã hy sinh vẫn được gìn giữ qua ký ức, giấy tờ và qua lời kể của các thế hệ.

Trung tuần tháng 7 vừa qua, chúng tôi có mặt tại buổi lấy mẫu sinh phẩm ADN cho thân nhân liệt sĩ của 6 xã: Chiềng Hặc, Yên Châu, Lóng Phiêng, Yên Sơn, Phiêng Khoài và Chiềng Sại, tổ chức tại xã Yên Châu. Để tạo thuận lợi cho thân nhân đi lại, Công an xã Chiềng Hặc hỗ trợ phương tiện, đưa những người đủ điều kiện đến lấy mẫu. Toàn xã có 49 trường hợp đủ điều kiện thu mẫu ADN.

Đến điểm lấy mẫu, có những người là em trai, em gái của liệt sĩ nay đã ở tuổi cao. Mái tóc bạc, bước chân chậm hơn, nhưng khi nhắc đến người thân đã hy sinh, ký ức dường như vẫn còn nguyên. Thời gian càng trôi qua, những nhân chứng, thân nhân từng biết rõ về liệt sĩ ngày một già yếu, trong khi nhiều thông tin về quá trình chiến đấu, nơi hy sinh, nơi an táng chỉ còn được lưu giữ trong ký ức. Vì vậy, việc lấy mẫu sinh phẩm cũng là cuộc chạy đua với thời gian, nhằm lưu giữ những dữ liệu quý giá phục vụ hành trình tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ.

Thân nhân liệt sĩ của xã Chiềng Hặc tham gia lấy mẫu sinh phẩm ADN.

Năm nay đã 105 tuổi, ông Hoàng Văn Chứa, ở bản Huổi Mong, xã Chiềng Hặc, được cán bộ Công an xã dìu đến điểm lấy mẫu. Ông cho biết em trai mình là liệt sĩ Hoàng Văn Pế, từng làm nhiệm vụ giao liên trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đã hy sinh khi tuổi đời còn trẻ. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, người anh vẫn mong một ngày có thêm thông tin về nơi em mình nằm lại.

Còn ông Sa Văn Linh, ở tổ 3, phường Chiềng Sinh là thân nhân liệt sĩ Sa Trọng Thu ở bản Chiềng Ban cũng đến điểm lấy mẫu sinh phẩm ADN cho thân nhân liệt sĩ tổ chức ở xã Chiềng Hặc, chia sẻ: Nhiều năm nay, gia đình vẫn mong có thông tin về người thân. Khi biết lực lượng Công an tổ chức lấy mẫu ADN, chúng tôi có thêm hy vọng. Nếu xác định được danh tính, dù ở đâu, gia đình cũng mong đưa người thân về quê hương để thờ cúng, hương khói. 

Hài cốt liệt sĩ được truy điệu, an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Yên Châu.

Ông Lại Hữu Hưng, Phó Chủ tịch UBND xã Chiềng Hặc, cho biết: Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, địa phương đang tiếp tục phối hợp rà soát, nắm thông tin từ các bản, các gia đình; những trường hợp có thông tin liên quan đến liệt sĩ, phần mộ chưa xác định danh tính sẽ được tiếp nhận, tổng hợp và báo cáo cơ quan chức năng. Chúng tôi mong người dân, nhất là những người cao tuổi còn lưu giữ thông tin về thời kỳ chiến tranh, tiếp tục cung cấp để góp phần tìm kiếm, đưa các liệt sĩ trở về với quê hương.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tìm kiếm và xác định danh tính những liệt sĩ còn nằm lại vẫn đang được khẩn trương thực hiện. Dẫu phía trước còn nhiều địa danh chưa ghi dấu, nhiều phần mộ chưa rõ thông tin, nhưng với trách nhiệm của thế hệ hôm nay, những thông tin về các liệt sĩ sẽ tiếp tục được tìm kiếm, để mỗi người lính đã ngã xuống có cơ hội trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay chờ đợi của người thân./.