Chính quyền cơ sở cần đủ năng lực giải quyết vấn đề pháp lý của người dân

Nếu không được hướng dẫn đúng ngay từ đầu, người dân có thể gặp khó khăn trong việc hoàn thiện thủ tục hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình - Ảnh: Thu Hiền

Điểm nghẽn từ năng lực thực thi

Người dân thường tìm đến chính quyền cơ sở đầu tiên khi có vướng mắc liên quan đến đất đai, hộ tịch, hôn nhân và gia đình, chính sách xã hội hoặc thủ tục hành chính. Vì vậy, khả năng giải thích quy định, hướng dẫn hồ sơ và xác định đúng cơ quan có thẩm quyền của cán bộ cơ sở có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận pháp luật của người dân.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, yêu cầu này càng rõ nét. Địa bàn rộng, điều kiện đi lại khó khăn, khác biệt về ngôn ngữ và khả năng tiếp cận thông tin có thể khiến một hướng dẫn chưa đầy đủ hoặc thiếu chính xác làm tăng chi phí, thời gian đi lại của người dân. Nếu không được hướng dẫn đúng ngay từ đầu, người dân có thể gặp khó khăn trong việc hoàn thiện thủ tục hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Báo cáo số 400/BC-BTP ngày 08/6/2026 của Bộ Tư pháp đánh giá năng lực chuyên môn, kiến thức pháp luật của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, nhất là ở cấp cơ sở, còn hạn chế và chưa đáp ứng yêu cầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Báo cáo cho rằng cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ địa phương theo từng giai đoạn.

Nhận định này cho thấy phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ tập trung vào người dân. Người thực hiện nhiệm vụ quản lý, hướng dẫn và giải quyết công việc tại cơ sở cũng cần được trang bị kiến thức pháp luật và kỹ năng nghiệp vụ phù hợp.

Thực tế tại khu vực Tây Nguyên cho thấy nhu cầu hỗ trợ pháp lý đang ngày càng tăng, đòi hỏi sự nỗ lực rất lớn từ hệ thống trợ giúp pháp lý và chính quyền cơ sở. Theo số liệu thống kê, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Đắk Lắk đã thụ lý và thực hiện tới 502 vụ việc cho 502 lượt người, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước. Con số gia tăng đáng kể này vừa phản ánh nhận thức pháp luật của người dân ngày càng được nâng lên, vừa cho thấy áp lực không nhỏ đặt lên vai cán bộ cơ sở trong việc tiếp nhận, hướng dẫn và xử lý ban đầu.

Bên cạnh đó, các địa phương cũng đang tích cực mở rộng mạng lưới hỗ trợ để giảm tải và nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc. Đơn cử tại Gia Lai, vào đầu tháng 10/2026, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh đã tiến hành lựa chọn và ký hợp đồng với các luật sư để thực hiện trợ giúp pháp lý. Động thái huy động nguồn lực xã hội hóa này là một bước đi thiết thực nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn, tạo ra mạng lưới chuyên gia sát cánh cùng cán bộ cơ sở tháo gỡ những vụ việc phức tạp, đặc biệt là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Bồi dưỡng phải gắn với tình huống thực tế

Đội ngũ cán bộ cơ sở cần được hỗ trợ nhận diện những quy định có liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ được giao - Ảnh: Thu Hiền

Nếu hoạt động bồi dưỡng chỉ dừng ở việc cập nhật văn bản, hiệu quả vận dụng vào công việc hằng ngày có thể chưa đạt yêu cầu. Đội ngũ cán bộ cơ sở cần được hỗ trợ nhận diện những quy định có liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ được giao, biết cách giải thích dễ hiểu và phân biệt rõ nội dung thuộc thẩm quyền giải quyết với nội dung cần chuyển đến cơ quan chuyên môn.

Việc bồi dưỡng cũng cần chú ý những tình huống thường gặp tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, như xác định quyền sử dụng đất, thực hiện thủ tục hộ tịch, tiếp cận chính sách an sinh xã hội, giải quyết mâu thuẫn trong cộng đồng và hướng dẫn người thuộc diện được trợ giúp pháp lý. Với những vấn đề phức tạp, cán bộ cơ sở cần có đầu mối phối hợp để được tư vấn kịp thời, tránh hướng dẫn theo kinh nghiệm hoặc cách hiểu chưa thống nhất.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế đánh giá sau đào tạo. Thay vì chỉ thống kê số lớp, số người tham dự, cơ quan quản lý có thể xem xét khả năng vận dụng kiến thức, chất lượng hướng dẫn thủ tục, mức độ hài lòng của người dân và tình trạng hồ sơ phải bổ sung do hướng dẫn chưa đầy đủ. Đây là những gợi ý đánh giá cần được thiết kế phù hợp với từng lĩnh vực và điều kiện địa phương.

Từ góc độ quản lý nguồn lực công, đào tạo cán bộ, xây dựng tài liệu và tổ chức hoạt động phổ biến pháp luật đều cần kinh phí, nhân lực và thời gian. Hiệu quả của khoản đầu tư này cần được nhìn từ khả năng nâng cao chất lượng thực thi nhiệm vụ, giảm những vướng mắc có thể phòng ngừa và giúp người dân tiếp cận quyền lợi đúng quy định.

Để xác định những hạn chế cụ thể ở từng địa phương, cần tiếp tục khảo sát hồ sơ, phỏng vấn người dân và làm việc với cơ quan có trách nhiệm. Báo cáo tổng kết thi hành Luật của Bộ Tư pháp cung cấp căn cứ nhận diện vấn đề ở tầm chung, nhưng chưa đủ để kết luận địa phương nào có năng lực cán bộ yếu hoặc gây ra thiệt hại cụ thể cho người dân.

Nâng cao năng lực pháp luật cho chính quyền cơ sở vì vậy cần được xem là một phần của nhiệm vụ bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật. Khi cán bộ hiểu đúng, hướng dẫn rõ và phối hợp hiệu quả, pháp luật mới có điều kiện đi vào đời sống một cách thực chất.