Chính quyền cơ sở trong kỷ nguyên AI: Một nền tảng – nhiều trợ lý

Phường Kiến An đang nghiên cứu cách tiếp cận: nhu cầu thực tế → phương pháp → nền tảng → trợ lý → dữ liệu sống → phục vụ dân. Trong đó, Học viện AIuni (AIuni) đảm nhiệm khảo sát, phương pháp luận và phát triển năng lực con người; LocaAI đảm nhiệm nền tảng công nghệ lõi; Kiến An là môi trường thực tiễn để kiểm chứng.

Phường Kiến An (Hải Phòng) họp Hội nghị triển khai chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo ( AI) tại Phường

1. Bài toán mới của chính quyền cơ sở: Không thiếu phần mềm, thiếu năng lực kết nối dữ liệu

Trước đây, chuyển đổi số tập trung vào số hóa hồ sơ, cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xây dựng các phần mềm nghiệp vụ. Hiện nay, câu hỏi đã thay đổi: Dữ liệu có được kết nối không? Cán bộ có khai thác được không? Lãnh đạo có nhìn thấy vấn đề sớm không? Người dân có được lắng nghe không?

Một địa phương có nhiều phần mềm nhưng dữ liệu nằm phân tán ở các hệ thống khác nhau thì cán bộ vẫn phải tự tìm kiếm, tổng hợp và đối chiếu. Công nghệ mới chỉ giải quyết một phần bài toán. Đây là lý do cần chuyển từ “ứng dụng AI” sang “kiến trúc AI” – một hệ thống có khả năng kết nối dữ liệu, tri thức và quy trình để tạo ra năng lực quản trị thực sự.

2. Nguyên tắc mới: Bắt đầu từ nhu cầu, không bắt đầu từ công nghệ

Hướng tiếp cận đúng đắn phải xuất phát từ thực tiễn. Bốn câu hỏi then chốt cần được trả lời trước: Cán bộ đang mất thời gian ở đâu? Người dân đang gặp khó khăn gì? Quy trình nào cần cải tiến? Dữ liệu nào đang bị bỏ phí?

Tại Kiến An, công việc bắt đầu bằng khảo sát thực tế, phân tích công việc từng vị trí, xác định nhu cầu AI và làm rõ dữ liệu, quy trình cần thiết. Cách làm này dẫn tới quan điểm quan trọng: Công nghệ phải phục vụ bài toán quản trị, chứ không để quản trị chạy theo công nghệ. Chỉ khi hiểu rõ bài toán của con người và địa bàn, việc triển khai AI mới tạo ra giá trị bền vững.

3. Học viện AIuni: Từ khảo sát thực tiễn đến xây dựng năng lực AI

Học viện AIuni (AIuni) đóng vai trò lớp phương pháp luận và phát triển năng lực con người trong mô hình. Ba nhiệm vụ chính được xác định rõ:

Thứ nhất, khảo sát công việc, quy trình, dữ liệu và nhu cầu của từng vị trí. Thứ hai, chuyển nhu cầu thực tế thành các bài toán AI cụ thể. Thứ ba, đào tạo AI theo từng vị trí thay vì đào tạo chung chung – lãnh đạo, văn phòng, tư pháp, địa chính, bộ phận một cửa đều có nhu cầu và cách sử dụng khác nhau.

AIuni giúp trả lời câu hỏi “AI cần làm gì và con người cần thay đổi thế nào”, trước khi LocaAI trả lời câu hỏi “xây dựng công nghệ đó như thế nào”. Đây là bước nền tảng để AI không trở thành công cụ xa lạ mà thực sự gắn với công việc hàng ngày của cán bộ.

4. LocaAI: Nền tảng công nghệ lõi – một nền tảng, nhiều trợ lý

Một phường không thể để mỗi bộ phận có một AI riêng, tạo thêm những “ốc đảo dữ liệu”. Cái cần là một nền tảng công nghệ lõi. LocaAI được định hướng xây dựng theo kiến trúc: Dữ liệu → Tri thức → Quy trình → AI → Trợ lý → Người dùng.

Dữ liệu là thông tin địa phương được tổ chức theo phân quyền. Tri thức gồm văn bản, quy định và nghiệp vụ. Quy trình phản ánh cách xử lý công việc. AI thực hiện phân tích, tổng hợp và gợi ý. Trợ lý được cá nhân hóa theo từng vị trí. Người dùng bao gồm lãnh đạo, cán bộ, người dân và hộ kinh doanh.

Từ nền tảng thống nhất có thể hình thành nhiều trợ lý: trợ lý lãnh đạo, trợ lý chuyên môn, trợ lý một cửa, trợ lý người dân và trợ lý hộ kinh doanh. Một nền tảng giúp địa phương không phải xây lại hệ thống mỗi khi phát sinh nhu cầu AI mới. Đây chính là sự khác biệt quan trọng so với cách triển khai rời rạc.

Ông Vũ Ngọc Quyết – Chủ tịch LocaAI phát biểu giải pháp triển khai công nghệ AI cho chính quyền địa phương

5. Từ “AI cho cán bộ” đến “AI biết nghe dân”

Ứng dụng AI có hai dòng song song. Bên trong, AI hỗ trợ cán bộ tìm kiếm, tổng hợp, phân tích, theo dõi việc, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định. Bên ngoài, AI tiếp nhận phản ánh, kiến nghị về môi trường, an ninh trật tự, hạ tầng và sáng kiến của người dân.

50 người phản ánh cùng một điểm rác không chỉ là 50 ý kiến; đó có thể là một tín hiệu quản trị. Quy trình vận hành là: Người dân phản ánh → AI phân loại → chính quyền xử lý → dữ liệu được ghi nhận → AI phân tích xu hướng → chính quyền cải tiến. Khi đó, ý kiến người dân trở thành dữ liệu sống của địa phương, kết nối với dữ liệu điều hành để chính quyền hiểu dân bằng dữ liệu và hành động dựa trên dữ liệu của dân.

6. Lộ trình 4 bước để phường, xã tiếp cận AI

Các địa phương khác có thể tham khảo lộ trình bốn bước. Bước 1 – Khảo sát: Học viện AIuni phối hợp với phường làm rõ con người, quy trình, dữ liệu và nhu cầu. Bước 2 – Xây nền tảng: LocaAI triển khai dữ liệu, tri thức, quy trình, phân quyền và AI. Bước 3 – Thí điểm: Chọn các bài toán có hiệu quả rõ như trợ lý lãnh đạo, trợ lý cán bộ, một cửa và kênh nghe dân. Bước 4 – Đo lường và mở rộng: Đánh giá thời gian xử lý, năng suất, chất lượng phục vụ, phản hồi người dân và hiệu quả đầu tư trước khi nhân rộng.

Lộ trình này giúp chính quyền cơ sở tránh vòng xoáy “mua thêm phần mềm” và từng bước xây dựng năng lực AI của chính mình.

7. Kiến An: Phòng thí nghiệm thực tiễn cho mô hình mới

Kiến An đang nghiên cứu và triển khai theo hướng kiểm chứng thực tế. Vai trò ba bên được phân định rõ: Kiến An cung cấp bài toán thật, dữ liệu thật và người dùng thật; Học viện AIuni đảm nhiệm khảo sát, phương pháp luận, đào tạo và đánh giá; LocaAI xây dựng nền tảng, công nghệ, trợ lý và tích hợp. Ba bên tạo thành vòng lặp: khảo sát → thiết kế → triển khai → sử dụng → phản hồi → cải tiến.