Chính quyền Trump cân nhắc yêu cầu doanh nghiệp Mỹ công khai việc sử dụng AI Trung Quốc

Washington đang cân nhắc yêu cầu doanh nghiệp Mỹ công khai việc sử dụng các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) Trung Quốc, nhằm hạn chế nguy cơ phụ thuộc công nghệ trong bối cảnh các mô hình này ngày càng cạnh tranh về chi phí và hiệu suất…

Quốc kỳ Trung Quốc và Mỹ tung bay trên một tuyến đường tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Tingshu Wang.

Quốc kỳ Trung Quốc và Mỹ tung bay trên một tuyến đường tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Ảnh: Tingshu Wang.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc yêu cầu các doanh nghiệp Mỹ công khai việc sử dụng những mô hình AI do Trung Quốc phát triển. Đây được xem là một biện pháp nhằm hạn chế sự phụ thuộc vào công nghệ Trung Quốc mà không cần áp đặt các quy định hạn chế trực tiếp, vốn có thể gây phản ứng từ cộng đồng doanh nghiệp và Bắc Kinh.

MỸ TÌM CÁCH HẠN CHẾ SỰ PHỤ THUỘC VÀO AI TRUNG QUỐC

Theo nguồn tin được Reuters dẫn lại, Bộ Tài chính Mỹ và Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng (OSTP) đã thảo luận về đề xuất này. Theo đó, các doanh nghiệp sử dụng mô hình AI Trung Quốc, trong đó có Airbnb, có thể phải công khai thông tin trên website của mình.

Airbnb hiện sử dụng Qwen, mô hình AI do tập đoàn Alibaba phát triển, để vận hành trợ lý chăm sóc khách hàng. Tuy nhiên, công ty khẳng định hoạt động AI của mình chủ yếu dựa trên các mô hình có nguồn gốc từ Mỹ. Những mô hình Trung Quốc được sử dụng với số lượng hạn chế, đều là mã nguồn mở và vận hành thông qua các nhà cung cấp dịch vụ được phê duyệt tại Mỹ, bảo đảm dữ liệu và hoạt động được tách biệt.

Hiện chưa rõ đề xuất này có nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong chính quyền Mỹ hay sẽ được đưa vào quy trình xây dựng quy định chính thức. Dù vậy, việc Washington cân nhắc một cơ chế công khai thông tin cho thấy cách tiếp cận mới đối với một vấn đề ngày càng nhạy cảm: làm thế nào để hạn chế ảnh hưởng của công nghệ AI Trung Quốc mà không gây tổn hại đến khả năng tiếp cận những công cụ AI có chi phí cạnh tranh của doanh nghiệp Mỹ.

Điểm đáng chú ý là thay vì cấm doanh nghiệp sử dụng AI Trung Quốc, chính quyền Mỹ có thể lựa chọn biện pháp công khai danh tính người sử dụng, qua đó tạo sức ép từ thị trường, cổ đông, khách hàng và dư luận. Đây là cách tiếp cận mang tính cảnh báo và răn đe, đồng thời cho phép doanh nghiệp vẫn duy trì quyền lựa chọn công nghệ.

AI TRUNG QUỐC MỞ RỘNG SỨC HÚT, WASHINGTON GIA TĂNG GIÁM SÁT

Một trong những nguyên nhân khiến Washington quan ngại là các mô hình AI có trọng số mở (open-weight models) của Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng thị phần trên thị trường quốc tế.

Khác với những mô hình AI độc quyền, các mô hình có trọng số mở công khai những thành phần cốt lõi, cho phép người dùng tải xuống, triển khai và điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu riêng. Điều này giúp doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong việc vận hành hệ thống, tích hợp vào quy trình nội bộ và kiểm soát chi phí.

Các mô hình như Qwen của Alibaba, DeepSeek hay Kimi của Moonshot AI đang thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp Mỹ nhờ chi phí thấp hơn so với nhiều công cụ AI độc quyền của các phòng thí nghiệm hàng đầu như OpenAI và Anthropic, trong khi hiệu suất vẫn đáp ứng được nhiều yêu cầu thực tế.

Sự kết hợp giữa chi phí cạnh tranh, khả năng tùy chỉnh và hiệu quả sử dụng đang tạo ra lợi thế đáng kể cho các nhà phát triển AI Trung Quốc. Đối với doanh nghiệp, lựa chọn một mô hình AI không chỉ dựa trên quốc gia xuất xứ mà còn phụ thuộc vào chi phí vận hành, chất lượng đầu ra, khả năng tích hợp và yêu cầu bảo mật dữ liệu.

Theo dữ liệu của OpenRouter, nền tảng theo dõi mức độ sử dụng các mô hình AI, ba mô hình phổ biến nhất xét theo lượng token được xử lý trong tháng 10 đều có nguồn gốc từ Trung Quốc. Token là đơn vị dữ liệu được các mô hình AI tiếp nhận và xử lý.

Con số này cho thấy sức cạnh tranh ngày càng rõ nét của AI Trung Quốc, đặc biệt trong phân khúc mô hình có trọng số mở. Đây cũng là lý do khiến một bộ phận quan chức Mỹ lo ngại các doanh nghiệp trong nước có thể dần hình thành sự phụ thuộc vào những nền tảng công nghệ do Trung Quốc phát triển.

Theo lập luận của những người có quan điểm cứng rắn với Bắc Kinh, việc doanh nghiệp Mỹ sử dụng rộng rãi các mô hình này có thể tạo ra những mối liên kết công nghệ khó đảo ngược. Khi một mô hình AI được tích hợp sâu vào hệ thống chăm sóc khách hàng, phát triển phần mềm, phân tích dữ liệu hoặc các quy trình vận hành, việc chuyển sang một nền tảng khác có thể phát sinh chi phí và rủi ro đáng kể.

Vì vậy, vấn đề Washington quan tâm không chỉ là một doanh nghiệp đang sử dụng mô hình AI nào, mà còn là mức độ phụ thuộc công nghệ có thể hình thành trong dài hạn.

Bên cạnh nguy cơ phụ thuộc, chính quyền Mỹ còn đặc biệt quan tâm đến vấn đề bảo vệ tài sản trí tuệ trong lĩnh vực AI.

Tháng 7/2026, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết chính quyền Trump có thể áp đặt biện pháp trừng phạt đối với các công ty AI Trung Quốc nếu phát hiện những doanh nghiệp này vi phạm quyền sở hữu trí tuệ thông qua hoạt động chưng cất mô hình (distillation) từ các mô hình AI của Mỹ.

Chưng cất là kỹ thuật sử dụng đầu ra của một mô hình AI lớn để huấn luyện mô hình nhỏ hơn, giúp giảm chi phí và thời gian phát triển. Đây là phương pháp được sử dụng trong quá trình tối ưu hóa các mô hình AI. Tuy nhiên, Washington lo ngại kỹ thuật này có thể bị khai thác để tiếp cận năng lực hoặc tri thức công nghệ được phát triển bởi các phòng thí nghiệm AI Mỹ mà không được phép.

Trước đó, hồi tháng 4/2026, ông Michael Kratsios, Giám đốc OSTP, cáo buộc Trung Quốc đánh cắp tài sản trí tuệ của các phòng thí nghiệm AI Mỹ trên quy mô công nghiệp. Những cáo buộc này đã thúc đẩy Bộ Ngoại giao Mỹ triển khai hoạt động thông tin tới các đối tác nước ngoài về những hành vi mà Washington cho là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

DOANH NGHIỆP ĐỨNG TRƯỚC BÀI TOÁN AN NINH VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH

Những lo ngại về an ninh công nghệ cũng được đẩy lên sau các thông tin liên quan đến việc chip AI của Nvidia bị tuồn lậu sang Trung Quốc. Các tranh luận tại Washington về kiểm soát xuất khẩu chip và hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ bán dẫn tiên tiến của Trung Quốc tiếp tục tạo thêm sức ép đối với chính quyền Trump.

Trong bối cảnh đó, việc yêu cầu doanh nghiệp công khai sử dụng AI Trung Quốc có thể được xem là một bước bổ sung trong chiến lược kiểm soát công nghệ của Mỹ. Thay vì chỉ tập trung vào phần cứng, Washington đang mở rộng sự chú ý sang các mô hình, nền tảng và hệ sinh thái phần mềm AI.

Vấn đề sử dụng AI Trung Quốc đã thu hút sự quan tâm của Quốc hội Mỹ. Trong năm 2026, hai nghị sĩ Cộng hòa Andrew Garbarino, đại diện bang New York, và John Moolenaar, đại diện bang Michigan, lần lượt là Chủ tịch Ủy ban An ninh Nội địa Hạ viện và Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện về Trung Quốc, đã khởi động cuộc điều tra về việc các doanh nghiệp Mỹ sử dụng công nghệ AI của Trung Quốc.

Hai nghị sĩ đã gửi thư tới Airbnb và Anysphere, công ty phát triển công cụ lập trình bằng AI Cursor. Mô hình Composer 2 của Cursor được xây dựng dựa trên một phiên bản của Kimi.

Một bức thư khác cũng được gửi tới DoorDash sau khi đồng sáng lập doanh nghiệp cho biết một số tác vụ trong hệ thống nội bộ của công ty được xử lý thông qua Kimi.

Ông Moolenaar hoan nghênh việc chính quyền Trump xem xét yêu cầu công khai thông tin. Theo ông, đây là bước đi quan trọng nhằm quản lý những rủi ro tiềm ẩn từ sự phổ biến của các mô hình AI có trọng số mở của Trung Quốc tại Mỹ. Ông cũng lưu ý rằng rủi ro vẫn tồn tại ngay cả khi doanh nghiệp Mỹ tự vận hành các mô hình này trên hạ tầng của mình.

Đáng chú ý, không chỉ các công ty công nghệ Mỹ sử dụng mô hình Trung Quốc. Thomson Reuters, tập đoàn truyền thông Canada sở hữu hãng tin Reuters, cũng sử dụng Qwen của Alibaba. Đại diện doanh nghiệp cho biết mô hình này đã được huấn luyện lại đáng kể để đáp ứng các tiêu chuẩn về an toàn, độ chính xác và tính trung lập, đồng thời được vận hành hoàn toàn trên hạ tầng riêng.

Thực tế này cho thấy việc xác định rủi ro không thể chỉ dựa trên xuất xứ của mô hình AI. Khả năng kiểm soát dữ liệu, cách thức huấn luyện, môi trường triển khai và mức độ tùy chỉnh cũng là những yếu tố quan trọng cần được xem xét.

Một chi tiết đáng chú ý khác là AI Trung Quốc đã xuất hiện ngay trong một số hoạt động của chính các cơ quan chính phủ Mỹ. Hồi tháng 9/2026, Reuters đưa tin một website của Chính phủ Mỹ đã triển khai mô hình AI do Alibaba phát triển để hỗ trợ người dùng tìm kiếm các dự thảo quy định liên bang, dù trước đó FBI cáo buộc nhà phát triển mô hình này sao chép công nghệ của Anthropic.

Trong khi đó, Mỹ vẫn có những mô hình AI có trọng số mở do các doanh nghiệp trong nước phát triển, như Muse Glimmer của Meta, Nemotron của Nvidia và Beam của Reflection AI.

Điều này cho thấy Washington đang đứng trước một bài toán không đơn giản. Nếu siết chặt việc sử dụng AI Trung Quốc, doanh nghiệp Mỹ có thể phải chuyển sang những giải pháp đắt đỏ hơn hoặc mất đi một số lựa chọn công nghệ có hiệu quả tốt. Ngược lại, nếu để các mô hình Trung Quốc mở rộng mà thiếu cơ chế đánh giá rủi ro, doanh nghiệp có thể đối mặt với những vấn đề liên quan đến dữ liệu, an ninh, sở hữu trí tuệ và sự phụ thuộc vào nhà cung cấp nước ngoài.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington phản đối việc chính trị hóa các vấn đề thương mại và công nghệ, cho rằng điều này sẽ cản trở sự phát triển của AI toàn cầu và không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào. Bắc Kinh đồng thời khẳng định sẽ bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc.

Về phía doanh nghiệp, lựa chọn công nghệ ngày càng trở thành quyết định chiến lược, không đơn thuần là bài toán mua sắm phần mềm. Một mô hình AI có giá thành thấp và hiệu suất tốt có thể mang lại lợi thế cạnh tranh trước mắt, nhưng việc sử dụng lâu dài cũng đòi hỏi đánh giá đầy đủ các rủi ro về dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, khả năng thay thế và tính liên tục của hoạt động kinh doanh.

Nếu được triển khai, yêu cầu công khai việc sử dụng AI Trung Quốc có thể tạo ra một tiền lệ mới trong quản lý công nghệ tại Mỹ: doanh nghiệp không nhất thiết bị cấm sử dụng một sản phẩm, nhưng phải minh bạch về lựa chọn công nghệ của mình và chịu sự giám sát lớn hơn từ thị trường.

Trong cuộc cạnh tranh AI Mỹ - Trung, đây có thể là một cách thức gây sức ép ít trực diện hơn so với các lệnh cấm và biện pháp trừng phạt, nhưng vẫn có khả năng tác động đáng kể đến quyết định đầu tư, lựa chọn nhà cung cấp và chiến lược công nghệ của doanh nghiệp.

Trọng Hoàng

Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/chinh-quyen-trump-can-nhac-yeu-cau-doanh-nghiep-my-cong-khai-viec-su-dung-ai-trung-quoc.htm