Chính sách bảo vệ người khuyết tật trên thế giới Ấn Độ bảo đảm quyền bầu cử của người khuyết tật

Hoàn thiện hành lang pháp lý

Quyền bầu cử tại Ấn Độ được xây dựng trên nguyên tắc phổ thông đầu phiếu. Điều 326 Hiến pháp quy định việc bầu cử Hạ viện và cơ quan lập pháp các bang được tiến hành trên cơ sở quyền bầu cử của công dân từ đủ 18 tuổi, trừ những trường hợp bị loại trừ theo Hiến pháp hoặc pháp luật. Đối với người khuyết tật, quyền tham gia bầu cử được củng cố bằng Luật Về quyền của người khuyết tật năm 2016. Điều 11 của luật yêu cầu ECI và các Ủy ban Bầu cử cấp bang bảo đảm tất cả điểm bỏ phiếu có thể tiếp cận đối với người khuyết tật, đồng thời các tài liệu liên quan đến quá trình bầu cử phải dễ hiểu và dễ tiếp cận.

Ảnh: M.Moorthy/The Hindu

Từ yêu cầu này, ECI đã triển khai một loạt biện pháp tại điểm bỏ phiếu. Theo thông tin do ECI công bố, các điểm bỏ phiếu được bố trí ở tầng trệt, có đường dốc với độ dốc phù hợp, xe lăn và các tiện ích hỗ trợ trong khuôn khổ “cơ sở vật chất tối thiểu được bảo đảm”. Người khuyết tật có thể được bố trí hàng chờ riêng và được hỗ trợ trong quá trình bỏ phiếu. ECI cũng áp dụng các hình thức hỗ trợ như EPIC và phiếu thông tin bằng chữ nổi, cùng các tính năng chữ nổi trên EVM. Những biện pháp này cho thấy chính sách bầu cử của Ấn Độ không chỉ dừng ở việc công nhận quyền đi bỏ phiếu. Trọng tâm ngày càng chuyển sang việc nhận diện và loại bỏ các rào cản về cơ sở vật chất, thông tin và di chuyển có thể khiến người khuyết tật gặp khó khăn khi thực hiện quyền của mình.

Việc hỗ trợ cũng được đưa vào các khâu trước ngày bỏ phiếu. ECI cũng tạo điều kiện để người khuyết tật đăng ký cử tri và tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ thông qua các trung tâm dịch vụ cử tri, nền tảng trực tuyến và ứng dụng Saksham ECI. Thông tin về cử tri khuyết tật được cơ quan bầu cử cập nhật theo từng điểm bỏ phiếu nhằm chủ động chuẩn bị các điều kiện hỗ trợ cần thiết. Ứng dụng Saksham ECI là một trong những công cụ được ECI sử dụng để hỗ trợ nhóm cử tri này. Nó cho phép người khuyết tật thực hiện các thủ tục liên quan đến đăng ký, tìm kiếm điểm bỏ phiếu, yêu cầu xe lăn và tiếp cận thông tin về điều kiện tại điểm bỏ phiếu. Ứng dụng có các tính năng như hỗ trợ bằng giọng nói, chuyển văn bản thành giọng nói, phông chữ lớn và độ tương phản cao.

Bỏ phiếu tại nhà - xóa bỏ rào cản với người khuyết tật

Một thay đổi đáng chú ý trong chính sách bầu cử của Ấn Độ là việc mở rộng hình thức bỏ phiếu tại nhà. Trong cuộc bầu cử Lok Sabha (Hạ viện) năm 2024, ECI lần đầu triển khai trên phạm vi toàn quốc cơ chế bỏ phiếu tại nhà dành cho cử tri từ 85 tuổi trở lên và người được xác định có mức độ khuyết tật từ 40% trở lên theo quy định của pháp luật. Đây là hình thức tự nguyện, được thực hiện thông qua bỏ phiếu bằng bưu điện.

Theo ECI, cử tri đủ điều kiện có thể đăng ký bỏ phiếu tại nhà theo quy định. Khi triển khai, cán bộ bầu cử cùng lực lượng an ninh sẽ đến nơi cư trú để tổ chức bỏ phiếu. Đại diện các ứng cử viên có thể tham gia chứng kiến theo quy định, trong khi các biện pháp bảo đảm tính minh bạch và bí mật của lá phiếu được áp dụng. Quá trình bỏ phiếu cũng được ghi hình trong điều kiện cho phép. Đây không phải lần đầu Ấn Độ sử dụng bỏ phiếu qua bưu điện cho người khuyết tật. Tuy nhiên, cuộc bầu cử Lok Sabha năm 2024 đánh dấu lần đầu hình thức bỏ phiếu tại nhà được ECI mở rộng trên phạm vi toàn quốc trong một cuộc tổng tuyển cử.

Song song với bỏ phiếu tại nhà, ECI cũng đưa phương tiện đi lại vào nhóm dịch vụ hỗ trợ cử tri khuyết tật. Thông tin hiện hành của ECI nêu rõ các điểm bỏ phiếu phải có các điều kiện hỗ trợ cần thiết, đồng thời có cơ chế cung cấp phương tiện đưa đón miễn phí, xe lăn và hỗ trợ tại điểm bỏ phiếu. Cách tiếp cận này có ý nghĩa ở chỗ khả năng tiếp cận không chỉ được tính từ cổng điểm bỏ phiếu. Một điểm bỏ phiếu có đường dốc, xe lăn và các thiết bị hỗ trợ vẫn chưa thực sự dễ tiếp cận nếu cử tri không thể đến đó. Vì vậy, việc kết hợp hỗ trợ đi lại với các tiện ích tại điểm bỏ phiếu giúp giảm thêm một lớp rào cản đối với người khuyết tật.

Công nghệ hướng tới khả năng bỏ phiếu độc lập

Công nghệ cũng đang được Ấn Độ sử dụng để nâng cao khả năng tiếp cận trong bầu cử. ECI cho biết máy bỏ phiếu điện tử được trang bị các ký hiệu chữ nổi, hỗ trợ người khiếm thị thực hiện việc lựa chọn tại điểm bỏ phiếu. Trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2024, các biện pháp như chữ nổi trên máy bỏ phiếu và phiếu bầu, thẻ cử tri dành cho người khiếm thị cùng nhiều hình thức hỗ trợ khác tiếp tục được triển khai nhằm tạo điều kiện để người khuyết tật tham gia bầu cử thuận lợi hơn.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu về khả năng tiếp cận ngày càng được đặt ở mức cao hơn: không chỉ giúp người khuyết tật “đến được điểm bỏ phiếu”, mà hướng tới việc họ có thể tự mình thực hiện các bước cần thiết trong quá trình bỏ phiếu. Đây cũng là lý do các công cụ số như Saksham ECI được phát triển với các tính năng hỗ trợ tiếp cận ngay từ khâu đăng ký, tìm kiếm điểm bỏ phiếu và yêu cầu hỗ trợ.

Trong năm 2026, các yêu cầu về khả năng tiếp cận đang tiếp tục được thúc đẩy thông qua hoạt động của tòa án, đặc biệt về đường dốc cố định, khả năng tiếp cận website bầu cử và quyền bỏ phiếu độc lập của người khiếm thị. Có thể nói, đến nay, vấn đề đặt ra đối với hệ thống bầu cử Ấn Độ không còn đơn thuần là người khuyết tật có quyền bầu cử hay không, mà là quyền đó được bảo đảm đến đâu trong thực tế.