Chính sách dân số phải đi vào cuộc sống để người dân yên tâm sinh đủ 2 con

Nhiều kết quả tích cực sau 6 tháng đầu năm

Phát biểu tại Hội thảo chuyên đề công tác dân số năm 2026 khu vực phía Bắc diễn ra ngày 22/7 tại Phú Thọ, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, mặc dù còn nhiều khó khăn về bối cảnh kinh tế - xã hội, công tác dân số trong 6 tháng đầu năm vẫn đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận.

Theo Thứ trưởng, cùng với việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để triển khai Luật Dân số từ ngày 1/7/2026, Bộ Y tế đã chủ động tham mưu Chính phủ ban hành nhiều chính sách quan trọng, tạo nền tảng giải quyết hai thách thức lớn hiện nay là bảo đảm mức sinh thay thế và thích ứng với già hóa dân số.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu chỉ đạo tại hội thảo.

Nổi bật là Quyết định số 291/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030 và Quyết định số 1116/QĐ-TTg sửa đổi, bổ sung Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030.

"Đây chính là những định hướng quan trọng để tập trung giải quyết hai vấn đề lớn của công tác dân số hiện nay, đó là bảo đảm mức sinh thay thế và chủ động thích ứng với già hóa dân số", Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh.

Theo báo cáo của Cục Dân số, 2/2 chỉ tiêu theo Nghị quyết 01/NQ-CP, 1/1 chỉ tiêu cơ bản và 5/7 chỉ tiêu chuyên môn dự kiến đạt hoặc vượt kế hoạch.

Trong đó, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam đạt 74,8 tuổi; tổng tỷ suất sinh (TFR) phấn đấu đạt 1,96 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh khoảng 110 bé trai/100 bé gái; số người mới sử dụng các biện pháp tránh thai vượt chỉ tiêu cả năm. Đặc biệt, tỷ lệ sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh đạt khoảng 64%, vượt kế hoạch đề ra.

5 địa phương đã áp dụng chính sách khuyến khích sinh đủ hai con

Một trong những điểm nhấn của công tác dân số năm 2026 là việc chuyển mạnh từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, trong đó ưu tiên các chính sách khuyến khích sinh đủ hai con để từng bước đưa mức sinh trở lại mức thay thế.

Theo Bộ Y tế, hiện mức sinh của Việt Nam mới đạt khoảng 1,93 con/phụ nữ, thấp hơn đáng kể so với mức sinh thay thế là 2,1 con.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ Y tế đã phối hợp với Bộ Xây dựng thống nhất đưa chính sách hỗ trợ các cặp vợ chồng sinh đủ hai con được ưu tiên mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội vào Luật Nhà ở (sửa đổi).

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, đây là chính sách an sinh xã hội có ý nghĩa quan trọng, góp phần giảm áp lực kinh tế cho các gia đình trẻ, tạo điều kiện để người dân yên tâm sinh và nuôi dạy con.

"Bộ Y tế sẽ ban hành các hướng dẫn chuyên môn để cụ thể hóa và tổ chức triển khai chính sách, bảo đảm thực hiện thống nhất, hiệu quả", Thứ trưởng cho biết.

Đối với Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế đến năm 2030, đến nay đã có 25/34 tỉnh, thành phố ban hành kế hoạch triển khai; 8 địa phương trình Hội đồng nhân dân ban hành chính sách hỗ trợ đặc thù và 5 địa phương đã chính thức áp dụng chính sách khuyến khích sinh đủ hai con.

Một số địa phương đã ban hành mức hỗ trợ cụ thể như: Thành phố Hồ Chí Minh hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi; Hải Phòng hỗ trợ 3 triệu đồng; Tây Ninh hỗ trợ 2 triệu đồng; Đồng Nai và Đồng Tháp hỗ trợ 1 triệu đồng.

Theo Bộ Y tế, đây là những bước đi quan trọng nhằm tạo động lực cho các gia đình trẻ, góp phần đưa mức sinh trở lại mức thay thế trong những năm tới.

Già hóa dân số diễn ra nhanh, mức sinh vẫn thấp

Bên cạnh những kết quả tích cực, lãnh đạo Bộ Y tế cho rằng công tác dân số vẫn đang đứng trước nhiều thách thức. Mức sinh của Việt Nam liên tục giảm trong những năm gần đây, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống còn 1,91 con năm 2024 và chỉ tăng nhẹ lên khoảng 1,93 con trong năm 2025.

Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, nếu mức sinh thấp kéo dài sẽ dẫn tới thiếu hụt lực lượng lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và làm gia tăng tốc độ già hóa dân số. Cùng với đó, tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh tuy đã có chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa thực sự bền vững.

Tuổi trẻ Hưng Yên hướng ứng Ngày Dân số thế giới Ảnh: Thành Long

Theo kết quả sơ bộ điều tra dân số năm 2025, tỷ số giới tính khi sinh đạt khoảng 109 bé trai trên 100 bé gái, tiệm cận mục tiêu đến năm 2030 nhưng vẫn cần tiếp tục được kiểm soát.

Ông Lê Thanh Dũng, Cục trưởng Cục Dân số, cho biết Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới.

Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 13,9% dân số. Dự báo đến năm 2030, nhóm dân số này sẽ tăng lên gần 18 triệu người, tương đương khoảng 17% tổng dân số.

"Điều này đòi hỏi tầm nhìn chiến lược cùng các chính sách can thiệp kịp thời để chủ động thích ứng với cơ cấu dân số mới, bảo đảm an sinh bền vững cho người cao tuổi", ông Lê Thanh Dũng nhấn mạnh.

Tập trung hoàn thành các mục tiêu trong 6 tháng cuối năm

Theo Cục Dân số, mục tiêu trọng tâm trong 6 tháng cuối năm là hoàn thành toàn bộ 10 chỉ tiêu chuyên môn, đặc biệt là hai chỉ tiêu còn gặp khó khăn gồm sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh và khám sức khỏe trước khi kết hôn.

Bộ Y tế cũng đang xây dựng Đề án kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh giai đoạn 2026-2035 để trình Chính phủ trong tháng 11/2026.

Phó Cục trưởng Cục Dân số Phạm Vũ Hoàng cho rằng để hoàn thành các mục tiêu này, các địa phương cần tiếp tục bố trí nguồn lực, kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân số.

Đặc biệt, việc lồng ghép các mục tiêu dân số vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương hiện vẫn chưa đồng đều.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên yêu cầu các địa phương đánh giá rõ nguyên nhân những chỉ tiêu còn thấp, tập trung triển khai hiệu quả Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế và Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Đồng thời, các Sở Y tế cần rà soát, báo cáo tình hình tổ chức bộ máy, nhân lực dân số sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kịp thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn để bảo đảm công tác dân số tiếp tục được triển khai hiệu quả trong giai đoạn mới.