Chính sách đất đai mở đường cho nền nông nghiệp quy mô lớn
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đề xuất nhiều chính sách theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện tích tụ, tập trung đất đai và nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.
Tháo gỡ thủ tục, tạo thuận lợi cho tích tụ đất nông nghiệp
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đang tiếp tục được lấy ý kiến tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, với nhiều nội dung nhằm cụ thể hóa các định hướng mới về quản lý và sử dụng đất.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Bùi Văn Hải cho biết, ngày 28/7/2026, Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 21-NQ/TW quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã thể chế hóa các nội dung của Nghị quyết số 21-NQ/TW và đề xuất các giải pháp tại dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi).
Trong dự thảo lần này, rất nhiều chính sách mới, vượt trội đã được bổ sung nhằm bảo đảm tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người sử dụng đất, đặc biệt là đối với hộ gia đình, cá nhân người nông dân.
Một trong những điểm mới của dự thảo là thu gọn phân loại đất nông nghiệp và đơn giản hóa thủ tục chuyển đổi: Theo quy định của dự thảo Luật Đất đai mới, cơ cấu phân loại đất đã được thu gọn đáng kể theo các nhóm đất lớn. Trong đó, nhóm đất nông nghiệp chỉ còn bao gồm các loại đất: đất canh tác (bao gồm đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm/cây lâu năm khác), đất lâm nghiệp, đất chăn nuôi tập trung, đất thủy sản và đất nông nghiệp khác.

Khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn (TP Đồng Nai). Ảnh: Công Phong/TTXVN
Đặc biệt, tại Điều 56 của dự thảo Luật quy định: Chỉ những trường hợp chuyển đổi giữa các loại đất thuộc các nhóm đất khác nhau mới phải làm thủ tục xin phép chuyển mục đích sử dụng đất. Do đó, việc chuyển đổi quyền sử dụng đất và chuyển đổi mục đích giữa các loại đất trong cùng nhóm đất nông nghiệp sẽ rất đơn giản, không còn phức tạp hay tốn nhiều thủ tục hành chính như các quy định trước đây.
Ông Bùi Văn Hải cũng nhấn mạnh, Luật mới đã hoàn thiện chính sách góp quyền sử dụng đất và tập trung đất đai sản xuất quy mô lớn: Bổ sung và hoàn thiện các quy định về chính sách góp quyền sử dụng đất và điều chỉnh lại đất đai.
Người có quyền sử dụng đất nông nghiệp có thể tự nguyện góp quyền sử dụng đất hoặc tập trung đất đai để hình thành các khu sản xuất nông nghiệp tập trung quy mô lớn, tạo tiền đề thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp.
Cùng với đó, thị trường cho thuê đất nông nghiệp được khuyến khích phát triển, tạo thêm cơ hội tiếp cận đất sản xuất cho người có nhu cầu, tạo điều kiện thuận lợi cho người nông dân cho thuê lại quyền sử dụng đất khi chưa có nhu cầu trực tiếp canh tác. Đối với trường hợp nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp, dự thảo Luật đã mở rộng hạn mức nhận chuyển nhượng lên tới 15 lần so với hạn mức giao đất nông nghiệp ban đầu cho cá nhân/hộ gia đình. Quy định này tạo điều kiện rất lớn cho những nông dân sản xuất giỏi, các cơ sở sản xuất có nhu cầu và năng lực tích tụ, tập trung đất đai để sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.
Một nội dung khác được kế thừa từ Luật Đất đai năm 2024 là cho phép sử dụng đất nông nghiệp kết hợp với các mục đích khác mà không phải chuyển mục đích sử dụng đất, kể cả mục đích thương mại, dịch vụ. Chính sách này mở rộng khả năng khai thác đất đai, giúp người nông dân linh hoạt hơn trong tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Về thời hạn sử dụng đất nông nghiệp, dự thảo quy định người trực tiếp sản xuất nông nghiệp được tự động gia hạn, không phải thực hiện thủ tục với cơ quan Nhà nước.
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, dự thảo tiếp tục ưu tiên giao đất ở, đất sản xuất tại khu vực miền núi, gắn với cơ chế quản lý nhằm bảo đảm người dân ổn định cuộc sống, không chuyển nhượng đất sau khi được giao. Theo Điều 16, Nhà nước có chính sách bảo đảm đất sinh hoạt cộng đồng phù hợp với phong tục, tập quán, tín ngưỡng, bản sắc văn hóa và điều kiện thực tế của từng vùng. Ngoài việc được giao đất một lần, đồng bào dân tộc thiểu số còn có thể được giao đất lần thứ hai nếu không có đất ở, đất sản xuất nông nghiệp để ổn định kinh tế.
Bảo đảm quyền lợi người dân khi Nhà nước thu hồi đất
Bên cạnh các chính sách về giao đất và sử dụng đất, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi cũng chú trọng bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.
Theo đó, việc thu hồi đất phải bảo đảm nguyên tắc dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng quy định của pháp luật; hài hòa giữa lợi ích chung của Nhà nước, xã hội với quyền và lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi. Đặc biệt quan tâm đến các đối tượng chính sách xã hội và những người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.
Về hình thức bồi thường, dự thảo quy định có thể bồi thường bằng đất cùng loại, đất khác loại hoặc bằng tiền. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương có quỹ đất linh hoạt đền bù cho bà con nông dân bị thu hồi đất nông nghiệp bằng loại đất khác như đất ở hoặc đất thương mại, dịch vụ.
Đối với tái định cư, dự thảo yêu cầu các khu tái định cư, dự án tái định cư phải được đầu tư hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ và bảo đảm dịch vụ thiết yếu trước khi thu hồi đất, ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ để đảm bảo điều kiện sinh sống tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Bùi Văn Hải cho biết, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi có nhiều chính sách mới, vượt trội được bổ sung nhằm bảo đảm tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người sử dụng đất, đặc biệt là đối với hộ gia đình, cá nhân người nông dân.
Đáng chú ý, trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cơ quan có thẩm quyền phải tiến hành điều tra, xác định thu nhập từ đất và tài sản gắn liền với đất, đồng thời bắt buộc tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến của người có đất bị thu hồi.
Chính sách hoán đổi đất mới: Bổ sung chính sách mới cho phép người có đất bị thu hồi được hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang diện tích đất nông nghiệp còn lại của thửa đất liền kề hoặc thửa đất khác trong cùng địa bàn cấp xã.
"Ngoài những nội dung cốt lõi trên, dự thảo Luật Đất đai còn bổ sung rất nhiều chính sách khác nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân trong quá trình thực hiện các quyền của người sử dụng đất”, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai Bùi Văn Hải cho hay.
