Chính sách hỗ trợ DNNVV: Bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả ngân sách

Phân tầng chính sách thuế, khuyến khích đổi mới sáng tạo

Qua thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) và nhiều đại biểu khác cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển DNNVV và đánh giá cao sự chuẩn bị của Cơ quan soạn thảo.

Đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn TP Cần Thơ) nhấn mạnh, Việt Nam với vị thế là một trong những "cứ điểm" sản xuất của thế giới đang đứng trước cơ hội gia nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu lớn, chưa từng có.

Trong bức tranh đó, các DNNVV chính là động lực lớn nhất của quốc gia. Vì vậy, việc QH sửa đổi toàn diện Luật Phát triển DNNVV mang tính chiến lược.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy nhận thấy dự thảo Luật đã có nhiều điểm mới, chuyển từ tư duy chủ yếu là hỗ trợ sang tư duy phát triển DN và chú trọng hơn đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tham gia vào chuỗi giá trị và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.

Quy định DN siêu nhỏ, DN nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập DN thấp hơn mức thuế suất thông thường, đồng thời quy định DNNVV được miễn thuế thu nhập DN trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký DN lần đầu là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm, cho ý kiến.

Bày tỏ đồng tình với quan điểm cần sử dụng chính sách thuế như một công cụ để khuyến khích khởi nghiệp, đầu tư và phát triển DN nhưng đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị cân nhắc kỹ quy định miễn thuế 3 năm đối với DNNVV theo hướng hiện nay.

Phân tích lý do, đại biểu cho rằng, nếu áp dụng đối tượng rộng đối với toàn bộ DNNVV mới thành lập, chính sách có thể tạo ra chi phí ngân sách lớn nhưng chưa chắc đã tương xứng với mức độ cần thiết của từng nhóm DN.

“Trong thực tế, nhu cầu hỗ trợ một DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, DN sản xuất tham gia chuỗi cung ứng, DN công nghệ cao rất khác với một DN hoạt động trong ngành kinh tế ngành nghề kinh doanh thông thường. Do đó, tôi đề nghị là Cơ quan soạn thảo nghiên cứu theo hướng phân tầng chính sách thuế. Trong đó, quy định ưu đãi cao hơn, dài hơn hoặc có điều kiện với những DN thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên, có hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị và tạo nhiều việc làm hoặc có khả năng đóng góp lớn cho nền kinh tế”, đại biểu nêu ý kiến.

Đồng thời, theo đại biểu, cần quy định rõ nguyên tắc không để DN lợi dụng chính sách bằng cách chia, tách, thành lập DN mới hoặc chuyển hoạt động sang pháp nhân mới chỉ nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất giữa quy định về nội dung này tại dự thảo Luật với pháp luật về thuế thu nhập DN và các luật chuyên ngành khác, nhất là nguyên tắc tránh trùng lặp ưu đãi để bảo đảm chính sách thuế vừa có tính khuyến khích, vừa bảo đảm công bằng giữa các DN và khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Trong khi đó, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) chỉ ra, thực tế, những năm đầu, DN phải đầu tư nhà xưởng, thiết bị, tuyển dụng, tìm thị trường nên thường chưa có lãi hoặc lãi rất thấp, thậm chí lỗ. Nếu thời gian miễn thuế tính từ ngày đăng ký, thời gian ưu đãi sẽ trôi qua trước khi phát sinh thuế phải nộp. Do vậy, để chính sách này đi vào thực tế, đại biểu Trần Văn Lâm đề nghị quy định thời gian miễn thuế 3 năm nên tính từ năm đầu tiên DN có thu nhập chịu thuế (bắt đầu phát sinh thuế phải nộp).

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị làm rõ cơ chế để chống lợi dụng chính sách, cần quy định để nhận diện trường hợp chia tách, chuyển hoạt động, tài sản, nhân sự hoặc khách hàng từ DN hoạt động sang pháp nhân mới chỉ nhằm thụ hưởng ưu đãi thuế. Đồng thời, các ưu đãi tại Điều 9 cần rà soát với pháp luật về thuế thu nhập DN để đảm bảo thống nhất và tránh chồng lấn chính sách.

Đảm bảo tính thống nhất khi thực hiện

Đại biểu Trần Văn Lâm chỉ ra, khoản 3 Điều 9 dự thảo Luật cho phép DN có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng được chọn tính thuế thu nhập DN theo lợi nhuận hoặc tỷ lệ phần trăm trên doanh thu. Đây là hướng có thể làm giảm chi phí tuân thủ nhất đối với DNNVV, DN vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Tuy nhiên, dự thảo hiện mới xử lý phương pháp tính thuế thu nhập, chưa làm rõ đồng bộ với phương pháp tính thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán. Do vậy, đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ cả 3 nội dung gồm thuế thu nhập DN, thuế giá trị gia tăng và chế độ kế toán; làm rõ quyền lựa chọn phương pháp trực tiếp theo tỷ lệ doanh thu tính thuế giá trị gia tăng để bảo đảm tính thống nhất khi thực hiện, tạo thuận lợi cho DNNVV.

Đại biểu Tô Ái Vang nhận định, dự thảo Luật quy định 5 hình thức thực hiện hỗ trợ DNNVV từ NSNN, gồm cấp Phiếu hỗ trợ, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu... là bước tiến lớn về tư duy quản lý, chuyển sang trao quyền quyết định cho DN.

Đại biểu Tô Ái Vang phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra, thực tế các tiêu chí đấu thầu hoặc đặt hàng hiện hành vẫn còn rào cản như yêu cầu về năng lực tài chính, số năm kinh nghiệm, hồ sơ dày đặc, khiến các DNNVV, đặc biệt là DN đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, gặp khó khăn.

Do vậy, đại biểu kiến nghị dự thảo Luật giao Chính phủ quy định việc áp dụng hình thức cấp phát, quản lý và thanh quyết toán Phiếu hỗ trợ hoàn toàn trên môi trường điện tử trực tuyến.

“Nhà nước trực tiếp thanh toán cho đơn vị cung ứng dịch vụ được thụ hưởng dựa trên kết quả, nghiệm thu số hóa của DN, không bắt buộc DN phải ứng tiền trước. Việc chuyển qua số hóa sẽ loại bỏ hành vi hợp thức hóa hồ sơ nhận hỗ trợ”, đại biểu nói.

Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị quy định các thủ tục nhận hỗ trợ đối với DN siêu nhỏ và nhỏ phải được đơn giản hóa tối đa về chế độ kế toán, chứng từ; có cơ chế sàng lọc tự động để giúp nguồn lực NSNN đến đúng đối tượng cần bệ phóng thực sự.

Về tiêu chí xác định DNNVV, khoản 1 Điều 4 dự thảo Luật quy định DNNVV có số lao động sử dụng bình quân năm không quá 300 người và đáp ứng một trong hai tiêu chí tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu của năm liền kề không quá 400 tỷ đồng. Khoản 2 Điều 4 tiếp tục phân loại theo các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp và xây dựng, thương mại và dịch vụ.

Theo Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng), việc mở rộng ngưỡng xác định DNNVV là phù hợp với quy mô phát triển nền kinh tế hiện nay. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo đánh giá kỹ số lượng DN dự kiến được bổ sung vào diện thụ hưởng và khả năng cân đối nguồn lực.

Bởi, theo đại biểu, khoản 1 Điều 5 dự thảo Luật xác định nguyên tắc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn phù hợp với mục tiêu và khả năng cân đối nguồn lực. Khoản 4 Điều 5 yêu cầu phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra và gắn với trách nhiệm của đơn vị triển khai.

“Nếu tiêu chí mở rộng quá nhưng nguồn lực không tương ứng thì rất dễ dẫn tới hỗ trợ dàn trải, giảm hiệu quả của chính sách. Do đó, tôi đề nghị, khi quy định chi tiết Điều 4, Chính phủ cần xây dựng tiêu chí phân rõ hơn theo quy mô, lĩnh vực, địa bàn và mục tiêu hỗ trợ. Đồng thời, ưu tiên đúng các nhóm mà khoản 5 điều 5 đã xác định như DN do phụ nữ, người khuyết tật làm chủ, DN sử dụng nhiều lao động nữ, người khuyết tật, DN ở miền núi, vùng cao, biên giới, hải đảo”, đại biểu nói.

Về ưu đãi mua sắm công, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị rà soát kỹ tính thống nhất với pháp luật về đầu tư, đặc biệt là cơ chế xác định gói thầu riêng, tiêu chí chứng minh DNNVV, xử lý trường hợp liên doanh và phòng ngừa việc chia nhỏ gói thầu nhằm đáp ứng điều kiện ưu tiên.

“Chính sách hỗ trợ thị trường là cần thiết nhưng phải bảo đảm nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả ngân sách”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn TP Hải Phòng) đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng chuyển từ hỗ trợ sang phát triển, từ chính sách phân tán sang kiến trúc pháp luật thống nhất, từ hỗ trợ theo công cụ sang hỗ trợ theo vòng đời của DN, từ hỗ trợ đầu vào sang quản lý bằng kết quả và đánh giá tác động; từ tư duy duy trì DN ở quy mô nhỏ sang tạo điều kiện để DN trưởng thành và vượt ngưỡng DNNVV.