Chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí: Cú hích cho nhà trường, sinh viên vùng khó

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP mở ra nhiều lựa chọn cho người học. Ảnh minh họa.

Giảm gánh nặng, tạo thêm động lực lựa chọn

Theo dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Trong đó, người học các ngành, nghề nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản được đề xuất bổ sung vào nhóm đối tượng miễn học phí.

Đây được xem là một trong những giải pháp nhằm hỗ trợ người học, đồng thời góp phần giải quyết bài toán tuyển sinh đối với những ngành có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội nhưng chưa thực sự hấp dẫn người học.

Thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục đại học cho thấy, nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản vẫn gặp không ít khó khăn trong tuyển sinh. Trong khi nhu cầu nhân lực chất lượng cao của các lĩnh vực này ngày càng lớn, một bộ phận học sinh vẫn có tâm lý ưu tiên những ngành nghề được cho là có môi trường làm việc thuận lợi, thu nhập cao và nhiều cơ hội phát triển hơn.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Duy Tân (Trường Đại học An Giang, Đại học Quốc gia TPHCM), việc bổ sung chính sách miễn học phí đối với các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản là giải pháp cần thiết để tạo thêm động lực cho người học.

Chính sách miễn học phí trước hết giúp giảm gánh nặng tài chính cho gia đình, đồng thời tạo tín hiệu tích cực, khuyến khích học sinh lựa chọn những ngành nghề xã hội đang có nhu cầu nhân lực.

Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Duy Tân, chính sách này cần được đặt trong tổng thể các giải pháp hỗ trợ người học và nâng cao sức hấp dẫn của ngành nghề. Bởi học phí chỉ là một trong những yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn ngành học.

“Không phải cứ miễn học phí là người học sẽ lựa chọn ngành”, đây có thể xem là vấn đề cần được nhìn nhận thấu đáo khi triển khai chính sách.

Theo TS Nguyễn Duy Tân, bài học từ một số lĩnh vực được Nhà nước xác định là cần ưu tiên cho thấy, khi sinh viên được miễn học phí, đồng thời có thêm học bổng và các chính sách hỗ trợ phù hợp, sức hút tuyển sinh có thể được cải thiện đáng kể. Qua đó, các trường có điều kiện thu hút đông người học hơn và lựa chọn được những sinh viên có năng lực.

Đối với nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, đây càng là vấn đề đáng quan tâm khi các ngành này đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, sản xuất xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Sinh viên Trường ĐH Cửu Long trong niềm vui ngày tốt nghiệp. Ảnh: NTCC.

Miễn học phí chưa đủ, cần mở rộng “đường vào” nghề nghiệp

Một trong những nguyên nhân khiến các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản chưa thu hút người học nằm ở nhận thức xã hội về nghề nghiệp.

Hình ảnh người học sau khi tốt nghiệp chỉ gắn với công việc sản xuất trực tiếp trên đồng ruộng, rừng hoặc ao nuôi không còn phản ánh đầy đủ nhu cầu nhân lực của nền nông nghiệp hiện đại.

Sự phát triển của công nghệ đang làm thay đổi sâu sắc các lĩnh vực này. Nông nghiệp hiện nay cần kỹ sư công nghệ cao, chuyên gia quản trị chuỗi cung ứng, thương mại nông sản, công nghệ sau thu hoạch, công nghệ sinh học, tự động hóa, dữ liệu và chuyển đổi số. Lĩnh vực thủy sản cũng cần nhân lực có kiến thức về công nghệ nuôi, môi trường, chế biến, logistics và thị trường quốc tế.

Do đó, cùng với chính sách miễn học phí, các cơ sở đào tạo cần tăng cường kết nối doanh nghiệp, mở rộng cơ hội thực hành, thực tập và tuyển dụng cho sinh viên. Khi người học nhìn thấy rõ con đường nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp, sức hấp dẫn của ngành học sẽ được cải thiện.

Đặc biệt, với những ngành nông nghiệp, thủy sản được xác định là lĩnh vực chủ chốt của nền kinh tế, Nhà nước cần tính toán chính sách hỗ trợ phù hợp, không chỉ dừng ở miễn học phí mà có thể kết hợp học bổng, tín dụng học tập, hỗ trợ thực tập và các chương trình kết nối việc làm.

Cùng với đó, cần thay đổi cách truyền thông về ngành nghề. Thay vì chỉ nói về việc “thiếu nhân lực”, cần cho học sinh thấy những cơ hội nghề nghiệp cụ thể và sự thay đổi của các ngành này trong thực tế.

Từ góc độ chính sách học phí, dự thảo cũng đề xuất điều chỉnh theo hướng quy định chung một mức trần học phí đối với các cơ sở giáo dục đại học tự bảo đảm chi thường xuyên. Một số chuyên gia cho rằng hướng điều chỉnh này phù hợp, góp phần bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học và các quy định pháp luật liên quan.

Một giảng viên từng công tác tại Đại học Cần Thơ cho rằng, việc quy định một mức trần chung có thể giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, đồng thời tạo dư địa để các trường chủ động hơn trong hoạt động đào tạo. Mức trần cũng đóng vai trò như một “van kiểm soát”, giúp hạn chế biên độ tăng học phí quá lớn, qua đó giảm nguy cơ thương mại hóa giáo dục.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra là các cơ sở giáo dục đại học có điều kiện hoạt động khác nhau, từ quy mô, ngành đào tạo, cơ sở vật chất đến địa bàn tuyển sinh. Vì vậy, việc xây dựng mức trần cần được tính toán phù hợp, vừa tạo không gian cho các trường thực hiện quyền tự chủ, vừa bảo đảm khả năng tiếp cận giáo dục của người học.

Nhìn rộng hơn, cả hai nội dung trong dự thảo – miễn học phí cho một số ngành đặc thù và điều chỉnh cơ chế trần học phí đại học – đều đặt ra yêu cầu cân bằng giữa hai phía: tạo nguồn lực để cơ sở giáo dục nâng cao chất lượng và bảo đảm cơ hội học tập cho người học.

Với nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản, miễn học phí có thể là cú hích quan trọng để giảm rào cản tài chính và tạo thêm động lực lựa chọn ngành. Nhưng để chính sách đi vào cuộc sống, cần một “gói” giải pháp đồng bộ hơn, trong đó người học không chỉ được hỗ trợ khi bước vào giảng đường mà còn nhìn thấy một thị trường lao động rộng mở sau khi tốt nghiệp.

Khi ngành học có chính sách hỗ trợ tốt, chương trình đào tạo hiện đại, thu nhập và cơ hội nghề nghiệp rõ ràng, câu chuyện thu hút người học sẽ không còn chỉ bắt đầu từ việc “miễn học phí”, mà từ chính sức hấp dẫn của nghề.