Chính sách mới về khoa học - công nghệ có hiệu lực từ 1/7

Bước ngoặt đồng bộ hóa không gian số

Luật An ninh mạng năm 2025 tạo khung pháp lý diện rộng để bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự xã hội trên không gian mạng. Luật chính thức thay thế cụm từ “an toàn thông tin mạng” bằng “an ninh mạng” ở hàng loạt luật liên quan nhằm thống nhất quản lý nhà nước.

Hệ thống thông tin hiện được phân loại chi tiết thành 5 cấp độ để bảo vệ tương xứng (thấp nhất là nội bộ, cao nhất là cấp an ninh quốc gia), đồng thời quy định chặt chẽ việc đấu tranh với gián điệp, khủng bố và tấn công mạng.

Luật An ninh mạng siết chặt pháp lý trên không gian Internet trong bối cảnh các mối nguy trực tuyến ngày càng biến tướng, tinh vi.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp viễn thông và internet bị ràng buộc trách nhiệm khắt khe: phải xác thực người dùng, lưu trữ dữ liệu (địa chỉ IP, thời gian sử dụng…) và gỡ bỏ thông tin vi phạm chậm nhất trong 24 giờ hoặc 3 - 6h trong trường hợp khẩn cấp.

Luật cũng bổ sung điểm mới bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và nghiêm cấm sử dụng AI để tạo hình ảnh, video, giọng nói giả mạo (deepfake) nhằm tung tin sai sự thật.

Siết chặt thương mại điện tử và mô hình kinh doanh số

Luật Thương mại điện tử mới tái định hình thị trường mua sắm trực tuyến cũng như các mô hình kinh doanh kỹ thuật số hiện đại, đưa hoạt động livestream (phát sóng trực tiếp) bán hàng và tiếp thị liên kết (affiliate marketing) vào diện quản lý chính thức. Nền tảng thương mại điện tử được phân chia rõ thành ba mô hình: trực tiếp, trung gian và tích hợp.

Luật mới cũng quy định rõ trách nhiệm pháp lý liên đới của các sàn giao dịch trực tuyến (nền tảng trung gian), buộc chủ quản phải chịu trách nhiệm cao hơn trong việc công khai quy chế, kiểm tra người bán, cung cấp công cụ khiếu nại và chịu trách nhiệm liên đới nếu thuật toán che giấu vi phạm.

Hoạt động livestream và các hình thức kinh doanh trên Internet có nhiều ràng buộc, bắt đầu đi vào quy củ. (Ảnh: Thụy Phương)

Đối với cá nhân livestream và tiếp thị liên kết, luật bắt buộc xác thực danh tính, lưu trữ nội dung livestream tối thiểu 1 năm và chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin hàng hóa để ngăn chặn hàng giả.

Ngoài ra, các nền tảng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam bắt buộc phải chỉ định người đại diện theo ủy quyền, thực hiện nghĩa vụ thuế và tuân thủ quy định bảo vệ người tiêu dùng.

Kiến tạo hành lang cho công cuộc số hóa quốc gia

Luật Chuyển đổi số là đạo luật hoàn toàn mới trong số 4 luật đi vào thực tiễn từ ngày 1/7, định hình rõ ba trụ cột phát triển gồm: Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số.

Luật đưa ra định nghĩa chuẩn mực về hạ tầng, dữ liệu, kinh tế và xã hội số, nổi bật là Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số nhằm đảm bảo liên thông dữ liệu xuyên suốt giữa các cơ quan Đảng, Nhà nước và doanh nghiệp.

Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, Nhà nước cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh công nghệ số mới.

Về khía cạnh xã hội, luật chú trọng thu hẹp khoảng cách số. Các biện pháp hỗ trợ tài chính, cung cấp dịch vụ viễn thông công ích và thiết bị thông minh sẽ được triển khai cho người dân vùng sâu vùng xa, dân tộc thiểu số, người cao tuổi và người khuyết tật (thường gọi “nhóm người yếu thế”) để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.

Ưu đãi tối đa cho công nghệ chiến lược

Luật Công nghệ cao bổ sung và ưu tiên phát triển khái niệm “Công nghệ chiến lược”. Đây là những công nghệ có khả năng tạo đột phá, chi phối thị trường hoặc có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh quốc gia.

Luật quy định chi tiết các tiêu chí xác định sản phẩm và doanh nghiệp công nghệ chiến lược, đồng thời nghiêm cấm mọi hành vi tiết lộ, mua bán hoặc chuyển giao trái phép bí mật công nghệ, dữ liệu liên quan.

Để xây dựng hệ sinh thái toàn diện gồm các khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị công nghệ cao, Nhà nước ban hành nhiều chính sách ưu đãi thông qua việc sửa đổi trực tiếp các luật liên quan.

Theo đó, doanh nghiệp và trung tâm nghiên cứu công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi cao nhất về miễn giảm thuế thu nhập, thuế nhập khẩu vật tư nghiên cứu, cũng như nhận hỗ trợ tài chính đặc biệt để thu hút nhân tài và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Quy định mới được xem là “dấu chấm hết” cho kỷ nguyên ưu đãi đại trà (việc ưu đãi dựa trên cam kết dự án ban đầu). Việc hưởng thuế suất ưu đãi đặc biệt sẽ được thanh tra định kỳ, gắn chặt trực tiếp vào chi phí thực tế dành cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam.