Chip AI - cơn sốt giá định hình thị trường mới

Thanh RAM được rao bán trong chợ đen Trung Quốc.

Đây không còn là linh kiện công nghệ, mà đã trở thành “tài sản” mang lại lợi nhuận khổng lồ.

Từ sàn chợ Thâm Quyến đến cơn bão đầu cơ toàn cầu

Giữa con phố nhỏ ở Thâm Quyến, trung tâm công nghệ miền Nam Trung Quốc, việc mua bán chip nhớ ngay trên đường không còn là điều hiếm gặp. Anh Roy Luo, người kinh doanh đồ điện tử, cho biết các giao dịch diễn ra rất chóng vánh vì giá cả có thể thay đổi theo giờ, thậm chí là từng phút.

Theo Luo, lợi nhuận ròng từ việc buôn bán chip đã tăng gấp nhiều lần so với năm trước. Trong giới giao dịch, không hiếm những câu chuyện về các khoản lãi lên tới hàng chục triệu nhân dân tệ, biến chip nhớ thành loại tài sản được so sánh với vàng.

Động lực cốt lõi phía sau cơn sốt chip nhớ là nhu cầu tăng vọt của trí tuệ nhân tạo. Các hệ thống AI, đặc biệt là những mô hình quy mô lớn, đòi hỏi lượng bộ nhớ lớn hơn nhiều so với điện toán truyền thống. Khi các nhà sản xuất ưu tiên phân bổ năng lực cho bộ nhớ phục vụ AI, nguồn cung dành cho điện thoại thông minh, máy tính cá nhân và các thiết bị điện tử tiêu dùng khác nhanh chóng bị siết chặt. Giá chip vì thế đội lên cao.

Các số liệu từ Công ty công nghệ TrendForce cho thấy mức độ tăng giá chưa từng có của bộ nhớ. Giá hợp đồng DRAM thông thường, loại dùng để vận hành ứng dụng, được dự báo tăng gần gấp đôi mỗi quý, trong khi giá NAND flash leo thang với tốc độ hàng chục phần trăm.

Tác động này nhanh chóng lan tới người tiêu dùng cuối. Cuối năm ngoái, Xiaomi đã phải nâng giá mẫu điện thoại cao cấp mới nhất với lý do chi phí bộ nhớ tăng cao tạo áp lực trực tiếp lên giá bán. Vivo hay OPPO cũng tương tự.

Về cấu trúc thị trường, sản xuất bộ nhớ toàn cầu vẫn tập trung chủ yếu vào Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology. Việc mở rộng công suất trong ngành bán dẫn đòi hỏi thời gian tính bằng năm, khiến khoảng cách cung – cầu khó có thể được thu hẹp trong ngắn hạn. Trong bối cảnh đó, giới giao dịch nhận ra rằng sự khan hiếm không còn là hiện tượng nhất thời, mà đang trở thành đặc điểm cấu trúc của thị trường.

Khi giá cả leo thang, ngưỡng vốn cần thiết để tham gia thị trường ngày càng cao, đẩy các công ty nhỏ ra ngoài cuộc chơi. Nhiều doanh nghiệp từng thua lỗ trong năm 2024 vẫn đang chờ đợi một đợt điều chỉnh giá, trong khi các nhà phân phối lớn lại ngày càng phụ thuộc vào nguồn hàng từ các thương nhân tự do, bất kể có được ủy quyền chính thức hay không. Trong một thị trường nơi “tốc độ và thanh toán ngay” là yếu tố sống còn, chip nhớ mới, chưa mở hộp, gần như luôn tìm được người mua.

Giá RAM và thẻ nhớ tại Trung Quốc tăng mạnh.

Bộ nhớ trở thành hạ tầng

Ở hạ nguồn của chuỗi cung ứng, tác động của cơn sốt chip nhớ thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Anh Jerry, quản lý phụ trách giải pháp phần cứng AI tại một công ty viễn thông Trung Quốc, cho biết giá của một thanh RAM đã tăng gấp nhiều lần chỉ trong vài tháng. Việc ấn định giá trước, vốn từng là thông lệ của ngành công nghệ, nay gần như không thể thực hiện khi chi phí thay đổi liên tục.

Sự bất ổn này đặc biệt gây khó khăn cho các dự án công nghệ do nhà nước tài trợ, vốn có chu kỳ phê duyệt kéo dài. Anh Jerry nhớ lại trường hợp một nhà sản xuất máy chủ lớn chấp nhận nộp phạt để hủy hợp đồng trị giá hàng tỷ nhân dân tệ, thay vì giao hàng với giá lỗ sau khi chi phí bộ nhớ tăng vọt. Quyết định đó đã gây chấn động toàn ngành, cho thấy mức độ rủi ro mà biến động giá chip có thể gây ra.

Nguồn gốc sâu xa của tình trạng này nằm ở sự dịch chuyển cấu trúc của nhu cầu công nghệ. Máy chủ phục vụ AI cần nhiều bộ nhớ hơn đáng kể so với hệ thống truyền thống, và tỷ trọng của chúng trong tổng nguồn cung toàn cầu đang tăng nhanh.

Quá trình này tăng tốc mạnh mẽ khi các mô hình ngôn ngữ quy mô lớn trở nên phổ biến, đặc biệt sau khi DeepSeek thu hút sự chú ý quốc tế nhờ chi phí huấn luyện thấp và cách tiếp cận mã nguồn mở.

Trong cuộc cạnh tranh giành tài nguyên bộ nhớ, những tập đoàn công nghệ lớn nắm lợi thế rõ rệt. Jerry chỉ ra Nvidia tiêu thụ lượng bộ nhớ khổng lồ cho các GPU AI, trong khi các công ty như Google và nhiều nhà sản xuất GPU khác, bao gồm cả các doanh nghiệp Trung Quốc, đang cùng tranh giành một nguồn cung hạn chế. Khi các nhà sản xuất bộ nhớ ưu tiên khách hàng chiến lược, những người mua nhỏ hơn buộc phải tìm kiếm giải pháp thay thế.

Trong bối cảnh trên, các nhà sản xuất bộ nhớ nội địa Trung Quốc như ChangXin Memory Technologies và Yangtze Memory Technologies bắt đầu mở rộng sự hiện diện. Dù chip nội địa có thể tiềm ẩn rủi ro về độ ổn định hay khả năng tương thích, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng khiến nhiều doanh nghiệp không còn lựa chọn nào khác. Họ đưa ra nhiều điều khoản thương mại khắt khe hoặc yêu cầu thanh toán ngay khi nhận hàng.

Sự thay đổi này đang định hình lại chiến lược của toàn ngành. Một số doanh nghiệp từ bỏ kế hoạch xây dựng trung tâm điện toán riêng, chuyển sang thuê dịch vụ đám mây hoặc thu hẹp quy mô dự án AI.

Tuy nhiên, dù lựa chọn con đường nào, chi phí bộ nhớ vẫn là rào cản không thể tránh khỏi. Theo các nguồn tin trong ngành, khả năng quay trở lại thời kỳ bộ nhớ giá rẻ và nguồn cung dư thừa là rất thấp.

Theo Sixth Tone

Nguyễn Minh