Chờ đợi cuộc đàm phán Israel-Lebanon ở Mỹ

Sáng 14-4 (giờ địa phương), Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter gặp Đại sứ Lebano tại Mỹ - bà Nada Hamadeh tại thủ đô Washington DC của Mỹ, đánh dấu cuộc tiếp xúc trực tiếp cấp cao nhất từ trước đến nay giữa hai nước.

Triển vọng cuộc gặp

Theo tờ The Times of Israel, cuộc gặp bắt đầu lúc 11 giờ ngày 14-4 tại trụ sở Bộ Ngoại giao Mỹ, với sự điều phối của quan chức cấp cao Mỹ Mike Needham và Đại sứ Mỹ tại Lebanon Michel Issa. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Ngoại trưởng Marco Rubio tham dự nhằm nhấn mạnh tính lịch sử của cuộc gặp, bất kể khả năng đạt được kết quả đột phá còn bỏ ngỏ.

“Do hệ quả trực tiếp từ những hành động liều lĩnh của Hezbollah, chính phủ Israel và Lebanon đang tiến hành các cuộc đàm phán ngoại giao công khai, trực tiếp và cấp cao đầu tiên kể từ năm 1993, dưới sự trung gian của Mỹ” - một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu (trái) và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun. Ảnh: AFP.

Quan chức này nhấn mạnh cuộc đối thoại nhằm thảo luận cách bảo đảm an ninh lâu dài cho biên giới phía bắc Israel và hỗ trợ chính phủ Lebanon khôi phục hoàn toàn chủ quyền đối với lãnh thổ cũng như đời sống chính trị.

“Israel đang chiến đấu với Hezbollah, không phải với Lebanon, nên không có lý do gì để hai nước láng giềng không đối thoại” - người này nói thêm.

Một quan chức chính phủ Israel cho biết ông Leiter sẽ trao đổi với bà Hamadeh về cách thức chính phủ và quân đội Israel - Lebanon có thể phối hợp nhằm giải giáp Hezbollah. Hiện chưa có cuộc họp tiếp theo nào được lên lịch. Phía Israel cho biết hai bên sẽ đánh giá kết quả cuộc gặp đầu tiên trước khi quyết định bước đi kế tiếp, đài France 24 đưa tin.

Ở thời điểm hiện tại, theo hãng tin eurative, lập trường của hai bên vẫn rất khác nhau. Hôm 11-4, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố “muốn giải giáp hoàn toàn Hezbollah, chúng tôi muốn một thỏa thuận hòa bình thực sự có giá trị qua nhiều thế hệ”.

Về phía Lebanon, Tổng thống Joseph Aoun ngày 13-4 bày tỏ kỳ vọng cuộc đàm phán tại Mỹ sẽ mang lại “một thỏa thuận… ngừng bắn tại Lebanon, với mục tiêu khởi động các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Lebanon và Israel”.

Trao đổi với báo giới với điều kiện không tiết lộ danh tính, một cựu quan chức quốc phòng Israel nhận định rằng phải cần "rất nhiều trí tưởng tượng và sự lạc quan mới dám tin" các rạn nứt giữa Israel và Lebanon có thể được giải quyết tại Washington. Người này nói thêm rằng "mức độ kỳ vọng hiện đang rất thấp".

Theo giới quan sát, điều kiện mà ông Netanyahu xác định là ưu tiên hàng đầu của Israel - giải giáp Hezbollah - có thể trở thành trở ngại phức tạp trong các cuộc đàm phán giữa Israel và Lebanon.

Bà Hanin Ghaddar, chuyên gia cấp cao tại viện nghiên cứu Washington (Mỹ), nhận định Hezbollah sẽ không bao giờ chấp nhận giải giáp, vì đây là vấn đề “gắn liền với hệ tư tưởng và sự tồn tại của họ”.

“Vấn đề không nằm ở Hezbollah, mà nằm ở quân đội Lebanon” - bà Ghaddar nói với tạp chí TIME, cho rằng quân đội Lebanon sẽ phải trực tiếp đối đầu Hezbollah nếu muốn đáp ứng điều kiện hàng đầu của Israel.

Tác động ra sao đến hòa đàm Mỹ - Iran?

Ngay trước hội nghị hòa bình dự kiến diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran - ông Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố sẽ không tham dự cuộc gặp với phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dẫn đầu nếu giao tranh tại Lebanon chưa chấm dứt.

Điều kiện này khi đó chỉ phát huy hiệu quả phần nào như một công cụ gây sức ép. Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là đã thúc ép Israel giảm quy mô không kích, đặc biệt tại Beirut, song giao tranh không hoàn toàn dừng lại.

Các binh sĩ Israel thuộc Sư đoàn 98 hoạt động tại thị trấn Bint Jbeil (miền nam Lebanon). Ảnh: Lực lượng Phòng vệ Israel

Chia sẻ với TIME, GS Shibley Telhami - cố vấn cho nhiều đời tổng thống Mỹ từ George H.W. Bush đến Barack Obama - nhận định rằng ông Trump sắp tới "sẽ tìm cách buộc Israel phải lùi bước tại Lebanon" nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran.

Trong khi đó, GS Steven Heydemann, chuyên nghiên cứu Trung Đông tại ĐH Smith (Mỹ), cảnh báo rằng những mục tiêu quân sự đầy tham vọng của Israel tại Lebanon - bao gồm giải giáp lực lượng Hezbollah và kiểm soát các vùng lãnh thổ phía nam - đang đẩy số phận của cuộc chiến với Iran vào thế bấp bênh.

"Việc Israel khăng khăng tiếp tục các chiến dịch quân sự nhằm vào Hezbollah đang đặt tiến trình đàm phán Mỹ - Iran, cũng như toàn bộ thỏa thuận ngừng bắn nói chung, vào vòng nguy hiểm. Rõ ràng, Iran đang coi hai vấn đề này có mối ràng buộc chặt chẽ với nhau" - ông Heydemann nhận định.

Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh giao tranh vẫn tiếp diễn trên thực địa. Hãng thông tấn quốc gia Lebanon (NNA) đưa tin Israel đã không kích thị trấn Sahmar xuyên đêm đến rạng sáng 14-4. Các đợt oanh kích khiến 3 người thiệt mạng, 1 người bị thương và phá hủy 10 căn nhà. Trước đó, hôm 13-4, phía Tel Aviv thông báo đã mở chiến dịch tấn công nhằm giành quyền kiểm soát một thị trấn chiến lược ở miền nam Lebanon, nơi phía Hezbollah được cho là đang cố thủ.