Chợ xưa kể chuyện nếp nhà người Việt

Triển lãm và tọa đàm cùng tên diễn ra tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia II, mở đầu chuỗi hoạt động “Nếp nhà xưa - Mạch sống người Việt”. Chương trình do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II phối hợp Hội quán Các bà mẹ và Nếp Xưa - Tinh hoa Văn hóa Việt tổ chức.

Các diễn giả tham gia tọa đàm. (Ảnh: Minh Hòa)

Người xem được tiếp cận tài liệu, hình ảnh về chợ Bến Thành, Tân Định, Phú Nhuận, Bình Tây, Chợ Lớn và nhiều khu chợ khác. Trong đó có tài liệu năm 1909 liên quan việc xây dựng chợ Bến Thành và bài diễn văn đọc tại lễ khánh thành chợ năm 1914. Những tư liệu này giúp hình dung chợ đã gắn với quá trình phát triển đô thị ra sao.

Bên cạnh phần trưng bày, Ban tổ chức tái hiện một góc chợ để khách tham quan trải nghiệm cách mời chào, trao đổi và mua bán. Tại hoạt động “Bản đồ ký ức”, người tham dự viết lại kỷ niệm về ngôi chợ, khu phố hoặc làng xóm của mình. Không gian này thu hút nhiều bạn trẻ tìm hiểu về sinh hoạt chợ xưa.

Chợ là nơi người ta nhớ nhau

Tại tọa đàm do nhà báo Lê Minh Hạ điều phối, các diễn giả nhìn chợ từ góc độ lịch sử, văn hóa và đời sống. Tiến sĩ Bùi Việt Thành, người từng khảo sát 22 ngôi chợ trên cả nước, ví chợ như một xã hội thu nhỏ. Theo ông, mỗi khu chợ có cách vận hành và những quy ước riêng, phản ánh nếp sống của cư dân địa phương.

Bạn trẻ trải nghiệm đi chợ tại tọa đàm và triển lãm “Tiền nhân lập chợ”. (Ảnh: Minh Hòa)

Tiến sĩ Nguyễn Thị Trúc Bạch cho rằng mối quan hệ giữa người mua và người bán được tạo dựng qua những việc thường ngày: chọn thức ăn, hỏi cách chế biến, trò chuyện bên quầy hàng. Những lần gặp gỡ lặp lại giúp chợ trở thành nơi duy trì sự gắn bó trong cộng đồng.

Trong khi đó, Nhà báo Cù Mai Công kể về các hàng quán quanh chợ Ông Tạ, nơi ông gắn bó nhiều năm. Có người bán nhớ khách thích món gì, gặp lại sau một thời gian vắng mặt liền hỏi thăm. Ông nhắc đến gia đình bà Lai bán xôi: sau khi bà mất, các con vẫn tiếp tục nghề và giữ liên hệ với những khách quen của mẹ. Theo ông, tình thân ấy được xây dựng từ chữ tín và cách buôn bán thật thà qua nhiều năm.

Một câu chuyện khác được nhắc đến là việc lập chợ An Bình Đông bên rạch Ba Tri vào đầu thế kỷ 19. Theo tư liệu tiến sĩ Phạm Văn Luân giới thiệu, ông Thái Hữu Kiểm đứng ra lập chợ để người dân và ghe thuyền thuận tiện giao thương. Khi dòng rạch bị đắp đập cản trở việc buôn bán, ông đã đi khiếu kiện để khơi thông lối đi.

Chương trình do Trung tâm Lưu trữ quốc gia II phối hợp Hội quán Các bà mẹ và Nếp Xưa - Tinh hoa Văn hóa Việt tổ chức. (Ảnh: Minh Hòa)

Giữ nếp chợ trong cách mua bán mới

Từ chợ Ba Tri đến các chợ lâu đời ở Sài Gòn, tọa đàm đặt ra câu hỏi về những giá trị cần giữ khi thói quen mua sắm thay đổi. Siêu thị và mua hàng trực tuyến mang đến nhiều lựa chọn, nhưng quan hệ giữa tiểu thương với khách quen vẫn có thể tiếp tục khi người mua đặt hàng qua điện thoại, mạng xã hội rồi nhận hàng tại nhà.

Theo các diễn giả, ký ức chợ không chỉ nằm ở kiến trúc hay những bức ảnh cũ. Nó còn hiện diện trong cách cân đo, giữ lời hứa, truyền nghề và đối đãi với khách. Một người mẹ dạy con chọn hàng, một tiểu thương chỉ con cách giữ chữ tín cũng đang tiếp nối “nếp nhà” trong đời sống chợ.

Triển lãm “Tiền nhân lập chợ” mở cửa miễn phí đến ngày 2/10 tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia II, số 2 Ter Lê Duẩn, phường Sài Gòn, TP.Hồ Chí Minh.