Chọn đúng 'bài toán lớn' để làm chủ công nghệ chiến lược

Tại họp báo thường kỳ sáng 1/4, ông Hoàng Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ KH&CN) đã chia sẻ chi tiết về kế hoạch điều chỉnh, bổ sung danh mục này nhằm đáp ứng yêu cầu mới từ Trung ương, đặc biệt là mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bứt phá.

Trước đó, tháng 6/2025, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1131 về danh mục các nhóm công nghệ và sản phẩm chiến lược, bao trùm nhiều xu hướng công nghệ mới nổi. Tuy nhiên, theo ông Tú, bối cảnh hiện nay đòi hỏi sự tinh chỉnh sâu hơn.

Ông Hoàng Anh Tú cho biết, yêu cầu từ Trung ương đối với lĩnh vực khoa học và công nghệ hiện nay là rất lớn, đặc biệt là trong việc giải quyết bài toán tăng trưởng kinh tế hai con số.

Theo đại diện Bộ KH&CN, quá trình xây dựng danh mục công nghệ chiến lược cần được tính toán kỹ lưỡng, bởi phát triển công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược, đòi hỏi thời gian nghiên cứu dài hạn. Bộ KH&CN được giao chủ trì, phối hợp với các bộ như Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Y tế cùng khối Quốc phòng - An ninh nhằm xây dựng cách tiếp cận mới, qua đó lựa chọn các sản phẩm công nghệ có tác động thực chất đến tăng trưởng kinh tế.

Thứ trưởng KH&CN Bùi Hoàng Phương trả lời câu hỏi tại buổi họp báo

Để xác định đúng các công nghệ và sản phẩm ưu tiên, Bộ KH&CN đề xuất quy trình gồm 4 bước. Trước hết là lựa chọn các “bài toán lớn”, tức những vấn đề cấp bách của quốc gia, địa phương hoặc từng ngành, lĩnh vực, có khả năng tạo ra tác động rõ ràng và có thể đo lường đối với tăng trưởng.

Tiếp đó là xác định các chỉ tiêu tác động, phân tích các “khâu giá trị” trong chuỗi sản xuất – những công đoạn tạo ra giá trị gia tăng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý sẽ bóc tách các sản phẩm công nghệ chiến lược và công nghệ lõi tương ứng, đồng thời đối chiếu với các tiêu chí trong Luật Công nghệ cao năm 2025.

Ông Tú nhấn mạnh, việc tập trung vào những khâu giá trị tạo ra tác động lớn sẽ giúp xác định chính xác các công nghệ và sản phẩm cần ưu tiên phát triển.

Cách tiếp cận này sẽ được áp dụng trực tiếp với các ngành có tỷ trọng đóng góp lớn vào GDP như nông, lâm, thủy sản, gỗ, dệt may, da giày. Chẳng hạn, trong ngành da giày, chuỗi giá trị gồm các khâu nguyên liệu, cắt, may, hoàn thiện, gò, gắn. Doanh nghiệp cần xác định rõ mình tham gia vào khâu nào, khâu nào có thể làm chủ và khâu nào còn phụ thuộc vào công nghệ quốc tế.

Theo ông Tú, một thách thức lớn là công nghệ trong chuỗi giá trị thường do doanh nghiệp nước ngoài nắm giữ, đòi hỏi quá trình “nghiên cứu, giải mã và làm chủ” theo lộ trình, thay vì có thể tiếp cận ngay.

Đại diện Bộ KH&CN cho rằng, không phải mọi công nghệ đều có thể làm chủ trong ngắn hạn. Do đó, cần phân nhóm rõ ràng: nhóm công nghệ có thể làm chủ sớm, tạo tác động ngay đến kinh tế - xã hội và nhóm công nghệ nền tảng cần đầu tư dài hạn. Bên cạnh đó, việc cải tiến kỹ thuật, quy trình và ứng dụng đổi mới sáng tạo để nâng cao năng suất của công nghệ hiện có cũng được xem là một yếu tố mang lại giá trị lớn.

Ông Hoàng Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ

Liên quan đến các lĩnh vực công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số, vấn đề thu hút nguồn lực đầu tư, phát triển nhân lực chất lượng cao cũng như thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước đã được nêu ra tại họp báo.

Trả lời nội dung này, ông Hoàng Anh Tú cho rằng, yếu tố then chốt không nằm ở việc “thu hút bằng mọi giá”, mà là xác định rõ các nhiệm vụ, đề tài cụ thể. Khi có các “bài toán lớn” và chương trình triển khai rõ ràng, Việt Nam sẽ có cơ sở để thu hút các nhà khoa học, chuyên gia và kỹ sư tham gia.

“Thu hút cái gì thì thu hút, nhưng quan trọng là làm cái gì. Khi có việc cụ thể, có bài toán rõ ràng, thì sẽ thu hút được nguồn lực chất lượng cao”, ông Tú nói.

Bổ sung thêm, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương cho biết, trong quá trình triển khai các nghị quyết của Đảng và Nhà nước, cách tiếp cận đối với phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng đang được điều chỉnh theo hướng thực chất hơn.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu cuối cùng của các hoạt động này không chỉ dừng lại ở phát triển công nghệ, mà phải phục vụ trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế - xã hội. Vì vậy, thay vì đặt nặng vào việc lựa chọn công nghệ nào, điều quan trọng là công nghệ đó giải quyết được bài toán gì, mang lại giá trị gì cho nền kinh tế.

“Có những bài toán lớn có thể giải quyết bằng công nghệ chiến lược, nhưng cũng có thể bằng công nghệ cao, công nghệ số hay các giải pháp khác. Vấn đề cốt lõi là phải giải được bài toán thực tiễn của quốc gia”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Ông cũng cho biết, việc rà soát danh mục công nghệ chiến lược hiện nay đang được thực hiện theo hướng linh hoạt hơn, từng bước điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn, bảo đảm các định hướng chính sách bám sát nhu cầu phát triển của nền kinh tế.

Về các giải pháp cụ thể, đại diện Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia thông tin tại buổi họp báo cho biết Bộ KH&CN đã ban hành kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đến năm 2030.

Song song với đó, Bộ đang xây dựng dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Trí tuệ nhân tạo, với nhiều cơ chế hỗ trợ nhằm thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Các chính sách dự kiến bao gồm hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các chương trình khoa học công nghệ cấp quốc gia về AI; thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo; hỗ trợ startup, doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời tạo điều kiện tiếp cận hạ tầng tính toán, dữ liệu dùng chung và các mô hình AI thông qua cơ chế như AI Voucher.

Những giải pháp này được kỳ vọng sẽ góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Hồng Sơn