Chọn ngành công nghệ trong kỷ nguyên số: Cơ hội lớn, cần đúng năng lực
Việt Nam cần bổ sung khoảng 150.000-200.000 nhân lực công nghệ thông tin (CNTT) mỗi năm. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, lĩnh vực này mở ra nhiều cơ hội việc làm cho học sinh. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, học sinh cần lựa chọn chuyên ngành phù hợp với năng lực, sở thích và chủ động cập nhật kiến thức, kỹ năng đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.
Nhu cầu nhân lực công nghệ tiếp tục tăng
Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ cùng quá trình chuyển đổi số đang tạo động lực tăng trưởng cho ngành CNTT. Theo số liệu được dẫn trong các báo cáo thị trường, quy mô thị trường dịch vụ CNTT toàn cầu đạt khoảng 1,85 nghìn tỷ USD năm 2024 và được dự báo tăng lên hơn 4,23 ngàn tỷ USD vào năm 2033, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm khoảng 9,6%.
Tại Việt Nam, các báo cáo của TopDev và VietnamWorks cho thấy nhu cầu bổ sung nhân lực CNTT ước tính khoảng 150.000 - 200.000 người mỗi năm, trong khi nguồn cung từ sinh viên tốt nghiệp các ngành liên quan mới đáp ứng khoảng 40% - 50% nhu cầu này. Khoảng cách cung - cầu đặt ra yêu cầu mở rộng đào tạo, nâng cao chất lượng nhân lực và giúp học sinh định hướng nghề nghiệp từ sớm.
Hà Nội và TPHCM tiếp tục là những trung tâm tuyển dụng CNTT lớn, tập trung nhiều doanh nghiệp phần mềm, công nghệ tài chính (fintech), thương mại điện tử và gia công phần mềm. Bên cạnh đó, nhu cầu ứng dụng công nghệ trong sản xuất, kinh doanh, giáo dục, y tế và quản lý cũng mở rộng phạm vi việc làm cho nhân lực có chuyên môn.
Chuyên gia tư vấn cho học sinh trong Chương trình tư vấn hướng nghiệp “Cùng bạn chọn ngành nghề trong kỷ nguyên số” năm học 2026-2027
Ông Nguyễn Minh Hoàng, Cán bộ quản lý truyền thông Trường ĐH Greenwich Việt Nam, cho biết công nghệ số hiện diện trong hầu hết lĩnh vực của đời sống và sản xuất. Nếu các ngành nghề khác ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động, thì CNTT góp phần tạo ra những sản phẩm, nền tảng và giải pháp phục vụ quá trình chuyển đổi số.
Theo ông Hoàng, nhóm ngành CNTT có nhiều lựa chọn như: Kỹ thuật phần mềm, Kỹ thuật máy tính, Khoa học máy tính, An toàn thông tin, An ninh mạng, Hệ thống thông tin, Công nghệ đa phương tiện, Trí tuệ nhân tạo (AI), Phát triển web và Dữ liệu lớn (Big Data). Mỗi ngành có định hướng đào tạo và yêu cầu nghề nghiệp riêng, đòi hỏi học sinh tìm hiểu kỹ trước khi quyết định.
Ở nhóm ngành này, người học được trang bị kiến thức về máy tính, phần mềm, hệ điều hành, lập trình và tư duy logic, tư duy toán học. Tùy chuyên ngành, sinh viên có thể tham gia xây dựng ứng dụng, phát triển website, thiết kế hệ thống, quản lý dữ liệu hoặc bảo đảm an toàn cho các nền tảng công nghệ.
Sau khi tốt nghiệp, người học có thể đảm nhận các vị trí như kỹ sư phần mềm, lập trình viên, chuyên viên phân tích và thiết kế hệ thống, quản trị dữ liệu, quản trị mạng, kỹ thuật phần cứng máy tính hoặc quản lý dự án CNTT. Tuy nhiên, cơ hội việc làm không chỉ phụ thuộc vào bằng cấp mà còn gắn với năng lực chuyên môn, khả năng giải quyết vấn đề, ngoại ngữ và kinh nghiệm thực hành.
Ông Hoàng cũng nhấn mạnh CNTT không phải lĩnh vực chỉ dành cho nam giới. Nữ giới hoàn toàn có thể theo đuổi ngành này nếu có sở thích và năng lực phù hợp. Tùy vị trí, người học có thể làm việc trong các lĩnh vực phát triển phần mềm, kiểm thử (tester), thiết kế website, quản trị cơ sở dữ liệu, truyền thông, kinh doanh sản phẩm công nghệ hoặc điều phối dự án.
“Những em có niềm đam mê và năng lực cứ mạnh dạn theo đuổi lĩnh vực này. Điều quan trọng là xác định được hướng đi phù hợp, chủ động học hỏi và rèn luyện các kỹ năng cần thiết”, ông Hoàng chia sẻ.
Theo ông, học sinh có thể tìm hiểu chương trình đào tạo CNTT tại nhiều cơ sở giáo dục đại học như Trường ĐH Công nghệ thông tin, Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TPHCM, Trường ĐH Công nghệ TPHCM, Trường ĐH Bách khoa, Trường ĐH Quốc tế và Trường ĐH Khoa học Tự nhiên. Khi lựa chọn, các em cần xem xét chương trình học, điều kiện tuyển sinh, môi trường thực hành và định hướng nghề nghiệp của từng trường.
Chọn đúng chuyên ngành từ sở thích và thế mạnh
Em Nguyễn Gia Trí, học sinh lớp 12A2, Trường THPT Nguyễn Công Trứ, cho biết đang phân vân giữa hai ngành liên quan đến CNTT là thiết kế phần mềm và thiết kế chip bán dẫn. Đây đều là những lĩnh vực công nghệ được quan tâm, nhưng em chưa xác định được ngành nào phù hợp với bản thân.
Giải đáp câu hỏi này, bà Nguyễn Thị Tú Loan, Trưởng phòng Tuyển sinh Trường ĐH Swinburne Việt Nam, cho biết thiết kế phần mềm và thiết kế chip bán dẫn có định hướng chuyên môn khác nhau.
Học sinh Trường THPT Lý Thường Kiệt đặt câu hỏi trong chương trình
Trong khi thiết kế phần mềm tập trung vào việc xây dựng, phát triển, kiểm thử và bảo trì các ứng dụng, thiết kế chip bán dẫn liên quan đến thiết kế vi mạch điện tử, kiến thức về linh kiện, mạch điện và công nghệ bán dẫn. Vì vậy, dù cùng thuộc lĩnh vực công nghệ, hai ngành đòi hỏi những nền tảng kiến thức và sở thích nghề nghiệp khác nhau.
Theo bà Loan, nếu yêu thích làm việc với máy tính, có tư duy logic và hứng thú với việc xây dựng ứng dụng giải quyết các vấn đề thực tế, học sinh có thể cân nhắc lĩnh vực phần mềm. Ngược lại, những em quan tâm đến điện tử, phần cứng, mạch điện và cấu trúc vi mạch có thể tìm hiểu sâu hơn về ngành thiết kế chip bán dẫn.
“Các em nên chủ động tìm hiểu ngành học, đồng thời thực hiện các bài trắc nghiệm hướng nghiệp để đánh giá sở thích, năng lực của bản thân. Đây sẽ là cơ sở giúp các em đưa ra lựa chọn phù hợp hơn”, bà Loan chia sẻ.
CNTT là động lực quan trọng phát triển kinh tế số
CNTT và các lĩnh vực công nghệ cao được xác định là những động lực quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế số. Các chính sách thúc đẩy đầu tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao góp phần tạo thêm điều kiện để người trẻ tiếp cận những ngành nghề có hàm lượng khoa học, công nghệ lớn.
Đáng chú ý, theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP ngày 20/5/2026 về chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, từ ngày 1/9/2026, sinh viên thuộc diện áp dụng có thể nhận học bổng từ 3,7 triệu đến 5,5 triệu đồng mỗi tháng.
Danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược được định hướng phát triển gồm công nghệ số như AI, dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, internet vạn vật và chuỗi khối; công nghệ mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; năng lượng và vật liệu tiên tiến; chip bán dẫn; an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; hàng không vũ trụ; đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.
Chương trình tư vấn hướng nghiệp “Cùng bạn chọn ngành nghề trong kỷ nguyên số” năm học 2026-2027 vừa diễn ra tại Trường THPT Nguyễn Công Trứ, THCS-THPT Phạm Ngũ Lão và THPT Lý Thường Kiệt (TPHCM).
Chương trình do Trung tâm Phát triển Giáo dục và Đào tạo phía Nam Bộ GD-ĐT, Đài Phát thanh và Truyền hình TPHCM, Hội Giáo dục Nghề nghiệp TPHCM và Công ty TNHH Truyền thông và Giáo dục TPHCM phối hợp với Sở GD-ĐT các tỉnh, thành phố triển khai, với sự đồng hành của Trường ĐH Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF), Trường ĐH Công nghệ TPHCM (HUTECH) và Trung tâm DOL English.
Năm nay, chương trình triển khai tại 450 trường THPT và cơ sở giáo dục ở TPHCM cùng 6 tỉnh, thành lân cận gồm Đồng Nai, Tây Ninh, Vĩnh Long, An Giang, Đồng Tháp và Lâm Đồng. Thông qua các hoạt động giao lưu, hỏi đáp trực tiếp, chương trình giúp học sinh có thêm góc nhìn thực tế trước khi đưa ra quyết định cho tương lai.
