Chọn nguyện vọng đại học: Điểm số không phải yếu tố duy nhất

Trao đổi với phóng viên, ThS. Nguyễn Lê Đình Quý, giảng viên Bộ môn Truyền thông số, Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng việc đầu tiên sau khi biết điểm, thí sinh không nên vội vàng nghĩ rằng với số điểm này em đỗ trường nào, mà cần trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: Em thực sự muốn học gì và phù hợp với điều gì?

Thí sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh đại học 2026. Ảnh: P.Lan.

PV: Sau khi biết điểm thi, theo thầy, thí sinh nên bắt đầu từ đâu để lựa chọn và sắp xếp nguyện vọng?

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý: Điểm thi là một căn cứ quan trọng nhưng chỉ phản ánh kết quả tại một thời điểm. Trong khi đó, lựa chọn ngành học sẽ ảnh hưởng đến ít nhất bốn năm học đại học và cả quá trình phát triển nghề nghiệp sau này.

Tôi thường khuyên học sinh bắt đầu bằng ba bước. Trước hết, xác định nhóm ngành bản thân thực sự quan tâm và có năng lực phù hợp. Tiếp đó, đối chiếu kết quả thi với dữ liệu tuyển sinh các năm trước nhưng không xem điểm chuẩn năm trước là một con số bất biến. Cuối cùng là xây dựng danh sách nguyện vọng theo nhiều nhóm: nguyện vọng kỳ vọng, nguyện vọng phù hợp và nguyện vọng an toàn.

Một nguyên tắc tôi đặc biệt muốn nhấn mạnh là hãy xếp nguyện vọng theo đúng mức độ mong muốn của mình, không phải theo suy đoán ngành nào dễ đỗ hơn. Theo cơ chế tuyển sinh hiện nay, thí sinh chỉ trúng tuyển vào nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện, vì vậy ngành học mong muốn nhất nên được đặt ở vị trí ưu tiên cao nhất.

Ngoài điểm thi, thí sinh cần cân nhắc thêm những yếu tố nào khi lựa chọn ngành học và trường đại học?

Theo tôi, có bốn nhóm yếu tố cần được cân nhắc.

Thứ nhất là sự phù hợp với bản thân. Một ngành đang "hot" chưa chắc phù hợp với tất cả mọi người. Ngoài năng lực học tập, học sinh cần nhìn nhận cả tính cách, hệ giá trị, khả năng chịu áp lực và môi trường mà mình có thể phát triển lâu dài.

Thứ hai là chương trình đào tạo. Thí sinh nên tìm hiểu kỹ nội dung học, tỷ lệ thực hành, cơ hội thực tập, học kỳ doanh nghiệp, khả năng trao đổi quốc tế cũng như đội ngũ giảng viên, thay vì chỉ nhìn vào tên ngành.

Thứ ba là điều kiện thực tế của gia đình như học phí, chi phí sinh hoạt, khoảng cách địa lý hay chính sách học bổng.

Cuối cùng là cơ hội nghề nghiệp. Thay vì chỉ đặt câu hỏi "Học ngành này ra làm nghề gì?", các em nên quan tâm ngành học đó giúp mình hình thành những năng lực gì và khả năng thích ứng với thị trường lao động trong tương lai ra sao.

ThS. Nguyễn Lê Đình Quý gợi ý mỗi thí sinh nên tự trả lời 5 câu hỏi: Mình có thực sự muốn học ngành này không? Mình sẽ học gì? Mình có phù hợp với ngành học đó không? Điều kiện gia đình có đáp ứng được không? Và nếu trúng tuyển, mình có sẵn sàng theo học không?

Theo thầy, những sai lầm nào thí sinh thường mắc phải khi đăng ký nguyện vọng?

Sai lầm phổ biến nhất là chọn ngành theo tâm lý đám đông hoặc theo các xu hướng trên mạng xã hội.

Bên cạnh đó, nhiều em đồng nhất điểm cao với việc phải chọn những ngành có điểm chuẩn cao mới "xứng đáng". Theo tôi, điểm thi cao mở rộng quyền lựa chọn chứ không nên trở thành áp lực.

Một sai lầm khác là quá phụ thuộc vào điểm chuẩn của năm trước. Đây chỉ là dữ liệu tham khảo vì điểm chuẩn chịu tác động của nhiều yếu tố như phổ điểm, chỉ tiêu hay số lượng thí sinh đăng ký.

Ngoài ra, không ít thí sinh xếp nguyện vọng chưa phản ánh đúng mong muốn thực sự hoặc đăng ký rất nhiều nguyện vọng nhưng không có chiến lược rõ ràng. Một danh sách nguyện vọng hiệu quả cần có cấu trúc chứ không chỉ nhiều về số lượng.

Từ thực tế giảng dạy, ông đánh giá như thế nào về mức độ chuẩn bị của các thí sinh trong việc tìm hiểu thông tin về ngành học, trường học trước khi đăng ký nguyện vọng xét tuyển đại học?

Theo quan sát của tôi, học sinh hiện nay có rất nhiều nguồn thông tin nhưng không phải ai cũng biết khai thác đúng cách. Có em dành nhiều thời gian xem video giới thiệu trường, đọc bình luận trên mạng xã hội nhưng lại chưa dành thời gian đọc kỹ chương trình đào tạo chính thức.

Thông tin trên mạng xã hội có giá trị tham khảo, đặc biệt là những chia sẻ từ sinh viên đang theo học. Tuy nhiên, thí sinh cần biết kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm thông tin chính thức của cơ sở đào tạo, chia sẻ của sinh viên và cựu sinh viên, cũng như nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Bên cạnh đó, phụ huynh và giáo viên nên đồng hành cùng học sinh bằng những câu hỏi cụ thể về chương trình học, năng lực bản thân hay định hướng nghề nghiệp, thay vì chỉ hỏi các em đã chọn trường hay chưa.

Với những thí sinh có mức điểm sát ngưỡng trúng tuyển ngành mong muốn, theo thầy, các em nên xây dựng danh sách nguyện vọng như thế nào?

Nguyên tắc quan trọng nhất là không tự loại mình khỏi cơ hội, nhưng cũng không đặt toàn bộ tương lai vào một phương án duy nhất.

Tôi thường khuyến nghị xây dựng danh sách theo ba nhóm: nhóm kỳ vọng, nhóm phù hợp và nhóm an toàn. Trong đó, nhóm an toàn vẫn phải là những ngành hoặc trường mà bản thân sẵn sàng theo học nếu trúng tuyển.

Quan trọng hơn cả là khi sắp xếp thứ tự nguyện vọng, hãy xếp theo đúng mong muốn của mình. Việc quản trị rủi ro không nằm ở thứ tự ưu tiên mà nằm ở cách xây dựng toàn bộ danh sách nguyện vọng.

Thầy có lời khuyên nào dành cho các thí sinh trước khi hoàn tất đăng ký nguyện vọng?

Điều đầu tiên là đừng đưa ra quyết định trong trạng thái hoảng loạn.

Một kỳ thi rất quan trọng nhưng không phản ánh toàn bộ năng lực của một con người. Tương tự, một nguyện vọng đại học cũng không quyết định toàn bộ tương lai.

Trước khi hoàn tất đăng ký, mỗi thí sinh nên tự trả lời năm câu hỏi: Mình có thực sự muốn học ngành này không? Mình sẽ học gì? Mình có phù hợp với ngành học đó không? Điều kiện gia đình có đáp ứng được không? Và nếu trúng tuyển, mình có sẵn sàng theo học không?

Các em cũng cần kiểm tra kỹ mã trường, mã ngành, thứ tự nguyện vọng và thông tin tuyển sinh chính thức trước khi xác nhận đăng ký.

Cuối cùng, hãy lắng nghe lời khuyên của cha mẹ và thầy cô, nhưng người sẽ học tập và gắn bó với lựa chọn nghề nghiệp sau này vẫn là chính các em. Một lựa chọn tốt không nhất thiết là lựa chọn khiến nhiều người trầm trồ nhất, mà là lựa chọn phù hợp với năng lực, hứng thú, điều kiện thực tế và cơ hội phát triển của bản thân.