Chủ động kịch bản điều hành kinh tế

Điều hành linh hoạt, bám sát diễn biến quốc tế để đảm bảo ổn định vĩ mô. Ảnh: ST

Tín hiệu tích cực trong những tháng đầu năm

Kết quả thực hiện nhiệm vụ tài chính - ngân sách trong hai tháng đầu năm 2026 cho thấy những chuyển biến khả quan. Dù khoảng thời gian này trùng với kỳ nghỉ Tết Nguyên đán nhưng các chỉ số quan trọng vẫn duy trì mức tăng trưởng, tạo nền tảng thuận lợi cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển của năm.

Điểm sáng đầu tiên phải kể đến là công tác thu ngân sách nhà nước. Tính đến đầu tháng 3, tổng thu ngân sách đã đạt hơn 628.000 tỷ đồng, bằng khoảng 24,84% dự toán năm. Điều đáng nói là tốc độ tăng trưởng thu nội địa tăng trên 17% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này phản ánh sự phục hồi tích cực của hoạt động sản xuất - kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp đã mở rộng quy mô hoạt động, trong khi số lượng doanh nghiệp thành lập mới tiếp tục tăng. Cùng với đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) duy trì xu hướng tích cực, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Song hành với thu ngân sách, ngay từ những ngày đầu năm, việc giao kế hoạch vốn cho các Bộ, ngành và địa phương được triển khai sớm, đạt gần 97%. Tính đến hết tháng 2, giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 55.700 tỷ đồng, cao hơn khoảng 11.000 tỷ đồng so với cùng kỳ. Việc đẩy nhanh tiến độ ngay từ đầu năm có ý nghĩa quan trọng trong việc kích thích tổng cầu, thúc đẩy tăng trưởng và tạo động lực cho nhiều ngành, lĩnh vực khác của nền kinh tế.

Thị trường vốn cũng ghi nhận những tín hiệu sôi động. Thanh khoản trên thị trường chứng khoán duy trì ở mức cao, với những phiên giao dịch đạt gần 50.000 tỷ đồng, gần gấp đôi mức bình quân trước đó. Việc dòng tiền duy trì ở mức cao cho thấy niềm tin của nhà đầu tư đối với triển vọng kinh tế và thị trường tài chính trong nước. Hiện nay, quy mô vốn hóa của cả thị trường cổ phiếu và trái phiếu đã đạt trên 100% GDP ước tính năm 2025, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của kênh huy động vốn này đối với nền kinh tế.

Nhận diện rủi ro và xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt

Mặc dù những kết quả đạt được rất đáng khích lệ, nhưng “con thuyền” kinh tế Việt Nam đang chuyển mình trong một vùng biển đầy sóng gió. Đáng chú ý, thị trường chứng khoán thế giới vừa trải qua một tuần chao đảo trước những diễn biến khó lường của xung đột tại Trung Đông. Sự bất ổn này không chỉ dừng lại ở các bảng điện tử mà đã tác động trực tiếp tới dòng chảy kinh tế, thương mại, đặc biệt là an ninh năng lượng toàn cầu khi các tuyến vận tải biển quan trọng bị gián đoạn, khiến chi phí vận tải biển và bảo hiểm tăng vọt, đẩy giá hàng hóa nhập khẩu lên cao. Với một quốc gia nhập khẩu nhiều nguyên liệu đầu vào cho sản xuất xuất khẩu như Việt Nam, đây là một thách thức trực diện trong việc thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát và duy trì biên lợi nhuận cho doanh nghiệp khi cạnh tranh về năng lượng và logistics đang trở nên gay gắt.

Trước thực trạng đó, Chính phủ đã yêu cầu các Bộ, ngành xây dựng các kịch bản điều hành đa tầng với phương châm “không để bị động trước bất kỳ tình huống nào”. Minh chứng rõ nét cho tinh thần phản ứng nhanh này là việc Chính phủ ban hành Nghị định số 72/2026/NĐ-CP ngày 09/3/2026, quyết định đưa thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) của hàng loạt mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu sản xuất về mức 0%, áp dụng đến ngày 30/4/2026. Bộ Tài chính cho biết, mục tiêu của việc điều chỉnh thuế nhập khẩu lần này là bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đa dạng hóa nguồn cung, cân đối nhu cầu sử dụng năng lượng trước mắt với dự trữ năng lượng dài hạn, đồng thời góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Theo các chuyên gia, sự phối hợp giữa chính sách tài khóa - chính sách tiền tệ cần được thắt chặt hơn bao giờ hết. Trong khi chính sách tài khóa tập trung vào hỗ trợ trực tiếp thông qua việc điều chỉnh thuế và đẩy mạnh đầu tư công, chính sách tiền tệ cần bảo đảm tính thanh khoản và ổn định tỷ giá. Sự nhịp nhàng này sẽ giúp nền kinh tế duy trì được sự cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng và ổn định vĩ mô.

Bên cạnh việc ứng phó với các biến động ngắn hạn, tầm nhìn dài hạn cho giai đoạn 2026-2030 cũng đang được khẩn trương hoàn thiện. Việc lập kế hoạch tài chính quốc gia và đầu tư công trung hạn cho 5 năm tới đòi hỏi sự tính toán khoa học, ưu tiên vốn cho các dự án có tính động lực cao, tránh dàn trải.

Bộ Tài chính cũng đang tập trung cao độ vào việc hoàn thiện thể chế. Những “nút thắt” pháp lý, những văn bản chồng chéo đang được rà soát để xử lý dứt điểm. Một hệ thống pháp luật tài chính minh bạch, đồng bộ sẽ là bệ phóng tốt nhất để các doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Một nhiệm vụ then chốt khác trong năm 2026 là tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng lâu ngày. Việc khơi thông được nguồn lực này không chỉ giúp gia tăng tài sản cho xã hội mà còn giải quyết được những vướng mắc về các khoản nợ, giúp hệ thống tài chính lành mạnh hơn. Song song với đó, các cơ quan chức năng theo dõi sát thị trường dầu mỏ thế giới để chủ động phương án bảo đảm cân đối cung - cầu xăng dầu và điện cho sản xuất, kinh doanh.

Với sự quyết liệt trong điều hành, sự chủ động trong kịch bản và tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp, các Bộ, ngành đang nỗ lực biến những thách thức thành cơ hội, bảo đảm nền kinh tế Việt Nam không chỉ tăng trưởng nhanh, đồng thời đủ sức chống chịu trước những cơn “sóng dữ” từ bên ngoài./.

THU HƯỜNG