Chủ động mùa vụ để giảm rủi ro thiên tai

Cách làm này góp phần hạn chế thiệt hại do thời tiết bất lợi, đồng thời tạo điều kiện để sản xuất nông nghiệp thích ứng linh hoạt với những diễn biến ngày càng khó dự báo.

Người dân khu vực Phổ Yên khẩn trương thu hoạch trà lúa mùa sớm, chủ động giảm thiểu rủi ro do thời tiết.

Điều chỉnh khung thời vụ

Những ngày giữa tháng 9, trên nhiều cánh đồng ở phường Phổ Yên, nông dân đã bắt đầu bước vào vụ thu hoạch lúa mùa. Những bông lúa trĩu hạt được khẩn trương thu hoạch, đưa về nhà thay vì chờ đến cuối vụ như cách làm trước đây.

Tổ dân phố Đồng Quán, phường Phổ Yên, có hơn 37ha lúa. Từ khuyến cáo và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật của ngành nông nghiệp, người dân chuyển sang gieo cấy lúa mùa sớm, đồng thời ưu tiên các giống ngắn ngày. Điều này vừa rút ngắn thời gian sinh trưởng trên đồng ruộng, vừa tạo điều kiện bố trí thêm vụ cây trồng mùa đông.

Ông Phạm Văn Thịnh, Tổ trưởng tổ dân phố Đồng Quán, cho biết: Đến thời điểm này, toàn bộ diện tích lúa của tổ đều là lúa mùa sớm, gieo cấy các giống ngắn ngày, có khả năng chống chịu thiên tai tốt hơn. Theo ông Thịnh, người dân nhận thức rõ đây là thay đổi quan trọng trong tư duy sản xuất. Thay vì chờ thời tiết diễn biến rồi mới tìm cách ứng phó, cán bộ nông nghiệp tính toán ngay từ đầu và khuyến cáo người dân thực hiện phù hợp, bảo đảm cây trồng hoàn thành các giai đoạn sinh trưởng quan trọng trước thời điểm được dự báo có nguy cơ cao về mưa bão.

Đến thời điểm này, lúa tại Phổ Yên đang bước vào thu hoạch. Với những diện tích đã chín, người dân được khuyến cáo chủ động đưa máy xuống đồng, thu hoạch nhanh theo phương châm “xanh nhà hơn già đồng”, hạn chế để lúa lưu quá lâu ngoài ruộng khi thời tiết có thể tiếp tục diễn biến bất thường.

Ở những vùng sản xuất khác, việc điều chỉnh cơ cấu cây trồng cũng được thực hiện theo điều kiện cụ thể của từng khu vực. Vùng đất sản xuất ven sông Cầu, sông Công là một ví dụ. Sau những đợt mưa lũ gây ngập úng, người dân tại đây có thêm kinh nghiệm trong lựa chọn cây trồng cho giai đoạn cuối vụ mùa, đầu vụ thu.

Trên diện tích khoảng 3-4 sào, bà Nguyễn Thị Nhung, ở tổ dân phố 18, phường Phan Đình Phùng, ưu tiên rau muống và các loại rau ngắn ngày như cải thìa, cải canh. Với đặc điểm thời gian sinh trưởng ngắn, một số loại có thể cho thu hoạch sau khoảng một tháng. Riêng rau muống có khả năng phục hồi nhanh sau khi nước rút, giúp người dân sớm khôi phục sản xuất nếu xảy ra ngập. Cách lựa chọn cây trồng này cho thấy thích ứng với thiên tai không nhất thiết phải bắt đầu từ những giải pháp lớn. Ngay trên từng thửa ruộng, việc lựa chọn giống, cây trồng phù hợp với đặc điểm đất đai, thời tiết và thời gian sản xuất cũng góp phần giảm mức độ tổn thương khi thiên tai xảy ra.

Giảm rủi ro từ khâu xây dựng lịch sản xuất

Vụ mùa năm nay, toàn tỉnh gieo cấy 50.880ha lúa, 10.120ha ngô, 5.190ha rau. Từ những thay đổi trên đồng ruộng, có thể thấy cơ cấu giống và lịch mùa vụ đang được các đơn vị chuyên môn đặc biệt chú ý. Theo ông Nguyễn Tá, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, ngay từ đầu năm, ngành đã tham mưu xây dựng kế hoạch sản xuất nông, lâm nghiệp, trong đó xác định cơ cấu giống và thời vụ gieo trồng phù hợp với từng nhóm cây trồng. Mục tiêu không chỉ là lựa chọn giống có năng suất, chất lượng tốt mà còn phải bố trí thời điểm gieo trồng, sinh trưởng và thu hoạch theo hướng an toàn hơn trước những diễn biến bất lợi của thời tiết.

Lựa chọn các giống rau ngắn ngày, có khả năng chịu úng, ngập giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai trong sản xuất.

Đối với cây lúa, tỷ lệ trà lúa mùa sớm năm nay được nâng lên khoảng 50-60%. Theo tính toán của ngành chuyên môn, một phần lớn diện tích này có thể thu hoạch ngay trong tháng 9. Với tổng diện tích lúa vụ mùa toàn tỉnh theo kế hoạch khoảng 50.880ha, việc đưa một tỷ lệ lớn diện tích vào thu hoạch sớm sẽ an toàn hơn nếu mưa bão, ngập lụt xuất hiện vào giai đoạn cuối vụ.

Cùng với đẩy sớm lịch mùa vụ, ngành trồng trọt cũng định hướng lựa chọn các giống có khả năng chịu úng, chống chịu phù hợp với điều kiện thời tiết của tỉnh. Đây là sự thay đổi có ý nghĩa trong tổ chức sản xuất. Trong điều kiện thời tiết cực đoan, năng suất không còn là yếu tố duy nhất quyết định hiệu quả của một giống cây trồng. Khả năng thích ứng, thời gian sinh trưởng, thời điểm trỗ, thời điểm thu hoạch và sức chống chịu trước các điều kiện bất lợi cũng cần được tính toán đồng thời. Bởi vậy, lịch mùa vụ không còn đơn thuần là một khung thời gian cố định. Đó là kết quả của việc tính toán giữa đặc điểm sinh trưởng của cây trồng với diễn biến thời tiết, điều kiện từng vùng sản xuất và yêu cầu giảm thiểu rủi ro.

Ngành chuyên môn cũng khuyến cáo các địa phương thực hiện nghiêm kế hoạch sản xuất đã ban hành, đồng thời tăng cường áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch. Với những diện tích đã đến thời điểm thu hoạch, cần chủ động thu hoạch nhanh khi điều kiện cho phép, tránh tâm lý chờ thêm khiến nông sản đứng trước nguy cơ thiệt hại nếu thời tiết chuyển xấu.