Chủ động nghiên cứu, dự báo và xây dựng hệ thống chính sách phát triển gia đình Việt Nam

Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) vừa phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Xu hướng biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ - Thực trạng và giải pháp”.

Hội thảo nằm trong chuỗi kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 – 28/6/2026), nhằm tạo diễn đàn trao đổi, thảo luận, hướng tới xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh trong thời đại mới.

Chất lượng của gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng nguồn nhân lực

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Trịnh Thị Thủy khẳng định, sự bền vững của gia đình có quan hệ trực tiếp với sự bền vững của xã hội; chất lượng của gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của đất nước. Trong giai đoạn đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, gia đình Việt Nam đang đứng trước những thay đổi có tính bước ngoặt.

Thứ trưởng Bộ VHTT&DL Trịnh Thị Thủy phát biểu tại hội thảo.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhận định, những biến đổi về cơ cấu dân số, mô hình cư trú, phương thức lao động, điều kiện sống, môi trường truyền thông và hệ giá trị xã hội đang tác động sâu sắc đến đời sống gia đình. Những biến đổi này phản ánh xu thế phát triển tất yếu, không chỉ làm thay đổi hình thức tổ chức gia đình mà còn tác động trực tiếp đến việc thực hiện các chức năng cốt lõi của gia đình như giáo dục, chăm sóc, bảo vệ, gắn kết các thế hệ và lưu giữ bản sắc văn hóa...

Nhiều vấn đề mới cũng đang đặt ra như: Già hóa dân số; mức sinh thấp tại nhiều địa phương; áp lực cân bằng giữa công việc và gia đình; sự gia tăng ly hôn; tăng khoảng cách thế hệ và những khác biệt về giá trị, lối sống; sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên trong gia đình; tác động của môi trường số đối với các mối quan hệ gia đình và quá trình hình thành nhân cách của trẻ…

Quang cảnh hội thảo.

Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy, cần nhận diện đầy đủ những biến đổi của gia đình Việt Nam qua các thời kỳ, làm rõ tác động của công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Hội thảo cũng cần phân tích ảnh hưởng của các xu hướng này đối với chức năng gia đình, sự phát triển con người, gắn kết xã hội và việc bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc.

Động lực của sự phát triển bền vững đất nước

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, quan điểm về gia đình và xây dựng gia đình theo tư tưởng Hồ Chí Minh đã được khẳng định trong Chỉ thị 06-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới.

GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu tại hội thảo.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV có yêu cầu “xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ thuần phong mỹ tục, tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết, nghĩa tình, trọng đạo lý, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại”.

“Xây dựng gia đình hạnh phúc được xác định là vấn đề hệ trọng của dân tộc, bởi đây là nền tảng để xây dựng xã hội hạnh phúc. Công tác xây dựng gia đình vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững đất nước”, GS.TS Lê Văn Lợi khẳng định.

Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu, tập trung vào những vấn đề nổi bật của gia đình Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Tham luận về xu hướng biến đổi gia đình tại nhiều quốc gia trên thế giới trong giai đoạn 1965-2025 và những bài học đối với Việt Nam, GS.TS. Nguyễn Thiện Nhân đã chỉ ra các xu hướng nổi bật như giảm quy mô hộ gia đình, kết hôn muộn, tỷ lệ sinh thấp kéo dài, gia tăng ly hôn, gia tăng các hình thức chung sống không đăng ký kết hôn và quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Theo GS.TS. Nguyễn Thiện Nhân, những biến đổi này không còn là hiện tượng riêng lẻ mà đã trở thành xu thế toàn cầu, đặt ra yêu cầu đối với Việt Nam phải chủ động nghiên cứu, dự báo và xây dựng hệ thống chính sách phù hợp nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững của gia đình và con người trong thế kỷ XXI.

Còn theo TS. Phạm Vũ Hoàng - Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), Việt Nam đang nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh trên thế giới. Cả nước hiện có khoảng 14,2 triệu người cao tuổi, chiếm khoảng 14% dân số. Dự báo thời gian chuyển từ giai đoạn già hóa dân số sang dân số già của Việt Nam sẽ ngắn hơn nhiều so với các quốc gia phát triển trước đây, tạo áp lực lớn đối với hệ thống an sinh xã hội và công tác chăm sóc người cao tuổi.

Nhận định về các nội dung trao đổi tại Hội thảo, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới cho biết, các tham luận và ý kiến trao đổi đã phản ánh toàn diện bức tranh biến đổi của gia đình Việt Nam trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Những kết quả nghiên cứu được công bố tại Hội thảo không chỉ góp phần làm rõ các xu hướng vận động của gia đình Việt Nam hiện nay mà còn cung cấp cơ sở khoa học quan trọng phục vụ công tác hoạch định và hoàn thiện chính sách gia đình trong thời gian tới.