Chủ động nguồn giống, tạo nền tảng cho vùng dược liệu Việt

Ưu tiên chọn tạo giống dược liệu

Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu, Viện Dược liệu (Bộ Y tế), để chủ động nguồn giống và bảo tồn nguồn gen dược liệu quý, cần có chính sách ưu tiên cho công tác chọn tạo giống. Cùng với đó là tập trung đầu tư cho công nghệ sinh học nhằm chọn tạo, tạo ra những giống cây dược liệu có năng suất và chất lượng cao.

Từ nguồn vật liệu ban đầu đến một giống có thể sử dụng trong sản xuất cần có quá trình nghiên cứu, chọn lọc và đánh giá. Vì vậy, theo chuyên gia, công tác chọn tạo giống cần được xác định là một trong những hướng được ưu tiên trong chính sách phát triển nguồn giống dược liệu.

Định hướng này cũng nằm trong khung pháp luật về giống cây trồng. Luật Trồng trọt quy định các hoạt động nghiên cứu, chọn tạo và chuyển giao công nghệ về nguồn gen giống cây trồng; đồng thời có các quy định về bảo tồn nguồn gen, trong đó bao gồm điều tra, thu thập, lưu giữ, xây dựng ngân hàng gen, đánh giá và thiết lập, chia sẻ dữ liệu về nguồn gen.

Vườn giống dây thìa canh. Ảnh: PV.

Đối với dược liệu, những quy định này tạo cơ sở cho việc duy trì nguồn vật liệu phục vụ nghiên cứu, trong khi công tác chọn tạo giống hướng tới hình thành những giống đáp ứng yêu cầu về năng suất và chất lượng.

Việc kết nối giữa bảo tồn nguồn gen và chọn tạo giống vì thế có ý nghĩa trong quá trình phát triển nguồn giống dược liệu. Nguồn gen được thu thập, lưu giữ và đánh giá có thể trở thành vật liệu phục vụ các hoạt động nghiên cứu, chọn lọc và phát triển giống.

Đầu tư công nghệ và nguồn lực nghiên cứu

Một nội dung được PGS.TS Phạm Thanh Huyền nhấn mạnh là cần tập trung đầu tư cho công nghệ sinh học để chọn tạo những giống cây dược liệu có năng suất và chất lượng cao.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần của quá trình. Theo chuyên gia, cần có chính sách và đầu tư về nhân lực, kinh phí cho các viện nghiên cứu chuyên ngành dược liệu để phát triển được những giống có chất lượng.

Đây là yêu cầu gắn với đặc thù của công tác chọn tạo giống, vốn cần quá trình nghiên cứu và đánh giá lâu dài. Bên cạnh nguồn vật liệu, hoạt động này cần đội ngũ chuyên môn và điều kiện nghiên cứu để thực hiện các bước chọn lọc, đánh giá và hoàn thiện giống.

Nghị định số 94/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Trồng trọt về giống cây trồng và canh tác, trong đó có các nội dung liên quan đến bảo tồn nguồn gen giống cây trồng, công nhận lưu hành giống, sản xuất, buôn bán và ghi nhãn giống cây trồng. Nghị định được ban hành ngày 13/12/2019 và có hiệu lực từ ngày 1/2/2020.

Trong lĩnh vực dược liệu, việc phát triển giống vì vậy cần được đặt trong mối liên hệ giữa nghiên cứu nguồn gen, ứng dụng công nghệ và năng lực của các cơ sở nghiên cứu chuyên ngành. Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, việc có chính sách và nguồn lực phù hợp cho các viện nghiên cứu chuyên ngành là điều kiện cần thiết để phát triển được những giống dược liệu có chất lượng.

Từ nguồn giống đến vùng trồng dược liệu

Mục tiêu của việc chủ động nguồn giống không chỉ dừng ở việc tạo ra giống cây, mà còn hướng tới khả năng đáp ứng nhu cầu sản xuất dược liệu.

Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, hướng ưu tiên là chọn tạo những giống cây dược liệu có năng suất, chất lượng cao; đồng thời tập trung đầu tư cho công nghệ sinh học và bảo đảm nguồn lực về nhân lực, kinh phí cho các viện nghiên cứu chuyên ngành.

Cúc hoa vàng mùa thu hoạch. Ảnh: PV.

Ở góc độ quản lý chất lượng dược liệu, Thông tư số 19/2019/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu, trong đó chất lượng dược liệu chịu tác động của nhiều yếu tố, bao gồm cả yếu tố di truyền. Như vậy, giống là một trong những yếu tố cần được quan tâm từ đầu quá trình hình thành nguyên liệu dược liệu.

Về lâu dài, việc chủ động nguồn giống cần được đặt trong tổng thể giữa bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu chọn tạo và nhu cầu sản xuất. Theo PGS.TS Phạm Thanh Huyền, để thực hiện được mục tiêu này, cần ưu tiên chính sách cho công tác chọn tạo giống, đầu tư công nghệ sinh học và bảo đảm nguồn lực về nhân lực, kinh phí cho các viện nghiên cứu chuyên ngành dược liệu.