Chủ động phòng ngừa hiểm họa cháy tàu: Bài 1: Thảm họa từ việc vi phạm an toàn

Việt Nam cũng không thể chủ quan vì đã xảy ra một số vụ cháy tàu ngay trên sông Sài Gòn, Vịnh Hạ Long và vùng biển Cần Giờ trong những năm qua. Trước thực trạng đó, Công an TPHCM từng bước xây dựng lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH chuyên trách trên sông hiện đại. Mục tiêu hướng đến là phòng ngừa chủ động, bao gồm đầu tư canô chữa cháy đến gói trang bị hiện đại và Trung tâm chỉ huy số hóa.

Đêm 09/9/2026, phà chở khách MV June Aster khởi hành từ khu vực Baseco ở thủ đô Manila của Philippines đang trên hành trình tới Coron, khi còn cách làng Turda khoảng 7km thì phát tín hiệu SOS, lúc này khoảng 18h45 giờ địa phương. Dòng nước chảy mạnh sau đó cuốn con tàu ra xa hơn, tới cách bờ hơn 14km, khiến công tác tiếp cận của lực lượng cứu hộ thêm khó khăn giữa thời tiết xấu và sóng lớn. Theo danh sách đăng ký, trên phà có 134 người, gồm 117 hành khách và 17 thuyền viên. Đến sáng hôm sau, Lực lượng Bảo vệ bờ biển Philippines (PCG) xác nhận 43 người được cứu, 5 người thiệt mạng, còn 86 người mất tích.

Sửa quy chuẩn nhằm hạn chế cảnh thương tâm

Hai vụ cháy phà được xem là bước ngoặt trong nhận thức về an toàn hàng hải quốc tế đều xảy ra cách đây hơn một thập niên nhưng vẫn được viện dẫn trong mọi cuộc điều tra sau này. Ngày 02/02/2006, phà Al-Salam Boccaccio 98 rời cảng Duba của Ả Rập Saudi để tới Safaga, Ai Cập, chở khoảng 1.400 người, trong đó có 1.321 hành khách và 97 thuyền viên, cùng nhiều ô tô. Khoảng hai tiếng rưỡi sau khi rời bến, chuông báo cháy vang lên; thủy thủ đoàn dùng vòi nước để dập lửa nhưng quá trình này khiến các lỗ thoát nước trên boong bị bịt kín, nước tích tụ cùng điều kiện thời tiết xấu làm tàu nghiêng quá mức rồi chìm. Ủy ban điều tra của Quốc hội Ai Cập sau đó kết luận chủ tàu đã vận hành một con tàu có nhiều khiếm khuyết nghiêm trọng, dùng giấy tờ giả để che giấu tình trạng thiếu bình chữa cháy và xuồng cứu sinh đạt chuẩn, đồng thời số lượng tời để hạ xuồng cứu sinh xuống biển cũng không đủ. Thảm họa khiến hơn 1.000 người thiệt mạng.

Phà MV June Aster sau sự cố

Gần một thập niên sau, vào đêm 28/12/2014, phà Norman Atlantic treo cờ Ý bốc cháy trên boong chở xe khi đang hành trình từ cảng Patras của Hy Lạp tới Ancona của Ý, giữa lúc gió lớn trên biển Adriatic. Theo CBS News, con tàu khi đó chở 422 hành khách và 56 thuyền viên, nguyên nhân chính của vụ cháy là tình trạng chở quá tải xe cộ kết hợp với việc đấu nối điện trái phép từ các xe tải vào lưới điện của tàu. Lực lượng cứu hộ Ý cho biết ít nhất 11 người thiệt mạng, trong khi hơn 400 người được trực thăng và tàu cứu hộ đưa ra ngoài an toàn.

Vụ việc đã thúc đẩy Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thông qua các sửa đổi liên quan đến an toàn cháy nổ trên loại phà chở khách và phà chuyên chở ô tô các loại (viết tắt là Ro-Ro) trong khuôn khổ Công ước SOLAS vào tháng 05/2015. Theo phân tích của Hiệp hội Bảo hiểm hàng hải quốc tế (IUMI) dựa trên dữ liệu của Cơ quan An toàn hàng hải Châu Âu, tần suất xảy ra cháy trên nhóm phà Ro-Ro cao gấp đôi so với các loại tàu khác.

Nếu Al-Salam Boccaccio 98 và Norman Atlantic là hai thảm họa mang tính bước ngoặt về mặt quy định quốc tế, thì tại khu vực Đông Nam Á và Nam Á, các vụ cháy, đắm phà tương tự vẫn tiếp diễn gần như hàng năm, với cùng một nhóm nguyên nhân lặp lại.

Tại Philippines, hãng vận tải biển Aleson Shipping Lines liên quan tới hai thảm họa liên tiếp trên cùng một tuyến đường trong vòng chưa đầy ba năm. Đêm 29/3/2023, phà MV Lady Mary Joy 3 của hãng này bốc cháy ngoài khơi đảo Basilan trong hành trình từ Zamboanga City đến Jolo, Sulu, khiến hành khách phải nhảy xuống biển để thoát thân. Thống đốc tỉnh Basilan, ông Jim Hataman, cho biết ít nhất 31 người thiệt mạng. Đến ngày 26/01/2026, cũng chính hãng Aleson Shipping lại để xảy ra vụ đắm tàu Trisha Kerstin 3 trên cùng tuyến hải trình, làm 52 người thiệt mạng.

Phà Norman Atlantic bốc cháy trên hành trình từ Hy Lạp đến Ý

Cũng tại Philippines, ngày 23/5/2022, phà MV Mercraft 2 bốc cháy khi đang cập cảng Real, tỉnh Quezon, làm ít nhất 7 người chết ban đầu, sau đó tăng lên 9 người khi hai nạn nhân bị thương nặng qua đời tại một bệnh viện ở Manila. Cơ quan chức năng xác định nguyên nhân do tàu này dùng loại vật liệu dễ bắt lửa không đúng quy định an toàn.

Tại Bangladesh, quốc gia có mạng lưới sông ngòi dày đặc bậc nhất thế giới với khoảng 130 con sông chảy qua, thống kê của Statista cho thấy 9.886 người đã thiệt mạng trong các tai nạn phà giai đoạn 1966-2017, chỉ đứng sau Philippines về số người chết vì tai nạn phà toàn cầu trong cùng giai đoạn.

Rạng sáng 24/12/2021, phà Obhijaan-10 bốc cháy trên sông Sugandha khi đang chở khoảng 700 hành khách, dù thiết kế ban đầu chỉ cho phép chở 420 người. Cảnh sát đường thủy Bangladesh xác nhận con tàu không có đủ bình chữa cháy và phao cứu sinh đạt chuẩn để ứng phó một sự cố ở quy mô này; một số hành khách sống sót kể lại rằng tài công đã tiếp tục cho tàu chạy gần một giờ sau khi phòng máy bốc cháy, thay vì lập tức dừng và thả neo. Số người chết được ghi nhận lên đến 40 người.

Tại Indonesia, hai vụ tai nạn gần đây nhất cho thấy sự sai lệch giữa danh sách hành khách đăng ký và số người thực tế trên tàu. Ngày 20/7/2025, phà KM Barcelona 5 bốc cháy ở đuôi tàu ngoài khơi Bắc Sulawesi làm 3 người chết. Danh sách đăng ký ban đầu chỉ ghi nhận 280 hành khách và 15 thuyền viên, trong khi lực lượng cứu hộ quốc gia sau đó xác nhận đã cứu được tới 568 người từ con tàu này. Hơn một năm sau, ngày 02/8/2026, phà Mutiara Sentosa 2 chở 271 người bốc cháy ngoài khơi đảo Madura. Theo lời kể của một hành khách sống sót, đám cháy bắt nguồn từ một xe tải ở khoang chở xe tầng dưới. Ít nhất 5 người chết; số người mất tích được Al Jazeera ghi nhận là 41 người.

Việt Nam không thể chủ quan

Nhìn về trong nước, dù chưa ghi nhận vụ cháy tàu chở khách nào gây thương vong ở quy mô như các thảm họa nêu trên, nhưng những vụ việc xảy ra trong năm qua cho thấy cùng nhóm nguyên nhân kỹ thuật đã và đang hiện diện trên các tuyến sông, vịnh biển của Việt Nam. Chiều 07/01/2026, một tàu du lịch mang tên King Yacht bất ngờ bốc cháy dữ dội khi đang neo đậu trên sông Sài Gòn, đoạn dưới chân cầu Sài Gòn; tại thời điểm xảy ra sự cố, tàu không chở khách, nhưng đây là phương tiện có sức chứa tối đa 90 người, thường được thuê để tổ chức tiệc cưới, sinh nhật và các tour ngắm hoàng hôn trên sông. Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Công an TPHCM đã phải điều động nhiều xe chữa cháy cùng 4 canô chuyên dụng tiếp cận từ mặt sông để dập lửa.

Tàu Signature QN-7269 trước khi bị cháy

Gần một tháng rưỡi sau, chiều 27/02 vừa qua, tàu du lịch Signature QN-7269 bất ngờ bốc cháy tại khu vực gần Hang Cỏ trên Vịnh Hạ Long khi đang chở 30 khách, trong đó có 28 khách nước ngoài, cùng 11 thuyền viên. Thuyền trưởng và thuyền viên đã kịp thời đưa toàn bộ hành khách sang một tàu du lịch khác đang hoạt động gần đó trước khi ngọn lửa lan rộng nên không gây thiệt hại về người. Sau sự cố, Chính phủ yêu cầu tỉnh Quảng Ninh tổng kiểm tra toàn bộ tàu du lịch đang hoạt động trên vịnh.

Tại TPHCM, trong tháng 07 vừa rồi, liên tiếp xảy ra ít nhất ba vụ cháy tàu cá tại khu vực xã Cần Giờ chỉ trong vòng một tháng: tàu cá mang biển kiểm soát SG-66036-TS bốc cháy trên sông Cửa Lấp, tàu cá SG-93718-TS bốc cháy khi đang neo đậu tại cảng thuộc ấp Phong Thạnh, và một tàu cung ứng hàng hóa cho ngư dân phát nổ nghi do bình gas, khiến 2 người bị thương.

Đám cháy tàu du lịch Signature QN-7269 trên vịnh Hạ Long

Công an TPHCM sau đó đã phát đi cảnh báo về nguy cơ cháy, nổ tại các cảng cá và khu vực tàu thuyền neo đậu san sát, nơi chỉ một sơ suất nhỏ từ hệ thống điện, bình gas hay nhiên liệu cũng có thể gây cháy lan sang hàng loạt phương tiện lân cận. Xa hơn về phía Nam, ngày 08/8/2025, tàu chở dầu GT Unity, quốc tịch Việt Nam, trọng tải 7.631 tấn, đang chở 3.872 tấn dầu thô từ Malaysia về Dung Quất thì kho điện phòng máy phát hỏa, ở vị trí cách Côn Đảo khoảng 104 hải lý khiến thủy thủ đoàn phải rời tàu và được Cảnh sát biển Việt Nam cứu hộ.

Điểm chung giữa các vụ cháy tàu trong nước và quốc tế nằm ở nhóm nguyên nhân kỹ thuật như chập điện, đấu nối thiết bị điện không an toàn, rò rỉ nhiên liệu, bình gas rò rỉ. Trong bối cảnh mật độ tàu thuyền hoạt động trên hệ thống sông rạch TPHCM cũng như tại các vịnh du lịch như Hạ Long thuộc hàng dày đặc nhất cả nước, lực lượng phòng cháy chữa cháy Việt Nam, đặc biệt là tại TPHCM, nơi tập trung mật độ giao thông đường thủy cao bậc nhất cả nước, đã và đang chuẩn bị để chủ động ứng phó.