Chủ động phòng ngừa, ngăn chặn bạo lực học đường từ sớm

Phòng ngừa bạo lực học đường phải trở thành việc làm thường xuyên

Trao đổi với báo chí bên hành lang Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) bày tỏ băn khoăn về bạo lực học đường và việc bảo đảm môi trường giáo dục an toàn cho học sinh, giáo viên. Ông cho rằng, đằng sau một hành vi bạo lực là vấn đề kỷ cương học đường, kỹ năng kiểm soát cảm xúc, văn hóa ứng xử và trách nhiệm giáo dục của gia đình, nhà trường và xã hội.

“Điều đáng suy nghĩ nhất là chúng ta thường chỉ thật sự quan tâm đến bạo lực học đường sau khi một vụ việc nghiêm trọng xảy ra. Khi học sinh đánh nhau, quay clip đưa lên mạng; khi học sinh xúc phạm, hành hung giáo viên; khi một mâu thuẫn nhỏ đã trở thành một vụ việc nghiêm trọng, chúng ta mới bắt đầu tìm nguyên nhân và trách nhiệm. Nhưng giáo dục không thể chỉ là xử lý hậu quả. Quan trọng hơn phải là phòng ngừa từ sớm, từ xa”, đại biểu nhận định.

Theo đại biểu Hoàng Văn Tuyên, một học sinh có hành vi bạo lực, đằng sau đó có thể là những mâu thuẫn tích tụ, những vấn đề tâm lý, áp lực học tập, ảnh hưởng từ môi trường gia đình, mạng xã hội hoặc đơn giản là các em chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng kiểm soát cảm xúc và giải quyết xung đột. Vì vậy, việc phòng ngừa bạo lực học đường phải trở thành việc làm thường xuyên, có trách nhiệm rõ ràng trong nhà trường, thay vì chỉ tuyên truyền khi có vụ việc.

Nhiều trường học phối hợp với lực lượng Công an tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường cho học sinh. Ảnh: Công an xã Hoài Đức

Đại biểu đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng chương trình chuyên đề về kỹ năng ứng xử, phòng, chống bạo lực học đường; nghiên cứu quy định tối thiểu 1 buổi mỗi tháng, trong thời lượng sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm hiện có, phù hợp từng cấp học mà không tăng tiết học. Đặc biệt, cần đưa ra những tình huống thực tế để học sinh thảo luận, biết cách ứng xử khi bị xúc phạm, chứng kiến bạn bị bắt nạt, có bất đồng với thầy cô hoặc bị kích động trên mạng xã hội, tránh để những mâu thuẫn nhỏ trở thành hành vi bạo lực.

Theo đại biểu, trong các hoạt động này, cần giáo dục cho học sinh một nguyên tắc rất rõ ràng: Không ai có quyền sử dụng bạo lực để giải quyết bất đồng, dù là đối với bạn bè hay thầy cô. Đối với những hành vi bạo lực nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

“Tôi cho rằng, phòng, chống bạo lực học đường phải là một nội dung của giáo dục con người, chứ không chỉ là nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự trong nhà trường. Chúng ta đang dành rất nhiều thời gian để dạy học sinh kiến thức. Nhưng nếu một em học sinh có thể đạt điểm rất cao mà không biết kiểm soát cơn giận, không biết tôn trọng người khác, không biết giải quyết mâu thuẫn và không biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp vấn đề, thì giáo dục đó vẫn chưa thực sự toàn diện”, đại biểu Hoàng Văn Tuyên nhận định.

Lấp đầy những khoảng trống trong giáo dục và bảo vệ học sinh

Từ góc nhìn thực tiễn, Tiến sĩ Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng Trường THPT Việt Đức cũng cho rằng, để phòng ngừa bạo lực học đường hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là xử lý khi vụ việc xảy ra mà còn phải sớm nhận diện những "khoảng trống" trong quản lý, giáo dục và hỗ trợ tâm lý học sinh. Thực tế cho thấy, nhiều mâu thuẫn nhỏ nếu không được phát hiện, chia sẻ và tháo gỡ kịp thời có thể dẫn đến những hành vi bạo lực với hậu quả đáng tiếc.

Một buổi tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường gắn với chuyên đề sinh hoạt dưới cờ của Trường Tiểu học và THCS Chương Dương. Ảnh: Trường Tiểu học và THCS Chương Dương

Theo bà Quỳnh, hiện nay có ba "khoảng trống" cần đặc biệt quan tâm. Trước hết là “khoảng trống” trên không gian mạng - nơi học sinh sử dụng các tài khoản ẩn danh hoặc tham gia các nhóm trò chuyện riêng để nói xấu, công kích, thậm chí bắt nạt bạn bè. Những hành vi này thường diễn ra âm thầm, khó được phụ huynh và giáo viên phát hiện, nhưng lại là nguyên nhân khởi phát của nhiều vụ bạo lực ngoài đời thực.

“Khoảng trống” thứ hai nằm ở sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Áp lực mưu sinh khiến không ít phụ huynh thiếu thời gian quan tâm, lắng nghe con cái. Khi không nhận được sự chia sẻ từ gia đình, nhiều học sinh dễ rơi vào trạng thái cô đơn, thiếu điểm tựa tinh thần.

Trong khi đó, tại nhà trường, giáo viên phải đảm nhiệm nhiều công việc nên đôi khi chưa kịp nhận ra những thay đổi về tâm lý, cảm xúc của từng học sinh. Sự thiếu kết nối giữa gia đình, nhà trường và học sinh vô tình tạo ra những khoảng lặng để mâu thuẫn âm ỉ phát triển.

Đáng chú ý, theo Tiến sĩ Nguyễn Bội Quỳnh, “khoảng trống” lớn nhất hiện nay là công tác tư vấn tâm lý học đường. Dù những năm gần đây các trường đã quan tâm hơn đến lĩnh vực này nhưng nhiều nơi vẫn thiếu đội ngũ được đào tạo bài bản, thiếu không gian tư vấn riêng tư để học sinh có thể yên tâm chia sẻ. Chỉ khi những "khoảng trống" này được lấp đầy bằng sự quan tâm, đồng hành và các cơ chế hỗ trợ phù hợp, nhà trường mới có thể phát hiện sớm nguy cơ, ngăn chặn xung đột ngay từ khi mới manh nha, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và không có bạo lực.

Từ thực tiễn hành nghề, luật sư Lê Thống Nhất, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội phân tích, phòng, chống bạo lực học đường cần được tiếp cận từ góc độ bảo vệ quyền trẻ em và trách nhiệm giáo dục, thay vì chỉ coi đây là vấn đề an ninh, trật tự trong nhà trường.

Theo luật sư, cần thiết lập cơ chế phòng ngừa chủ động, trong đó nhà trường có trách nhiệm nhận diện sớm nguy cơ, tổ chức tư vấn tâm lý, trang bị kỹ năng ứng xử và giải quyết xung đột cho học sinh. Gia đình cũng phải thực sự đồng hành, lắng nghe để kịp thời phát hiện những bất thường trong tâm lý, hành vi của con em mình. Khi xảy ra hành vi bạo lực nghiêm trọng, cần xử lý nghiêm minh, đúng quy định pháp luật, nhưng đồng thời phải bảo đảm nguyên tắc giáo dục, giúp các em nhận thức, sửa chữa được sai lầm.

Phòng, chống bạo lực học đường vì thế không thể chỉ dừng ở việc xử lý những vụ việc đã xảy ra, mà phải bắt đầu từ việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, nơi học sinh được lắng nghe, tôn trọng và hỗ trợ kịp thời. Đây không chỉ là trách nhiệm của ngành giáo dục mà là trách nhiệm chung của gia đình và toàn xã hội.