Chủ động phòng ngừa vi phạm pháp luật về lâm nghiệp

Điểm đáng chú ý của kế hoạch là yêu cầu chuyển trọng tâm từ xử lý vụ việc khi đã phát sinh sang chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Các đơn vị kiểm lâm phải thường xuyên rà soát địa bàn, xác định khu vực có nguy cơ cao xảy ra phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, nhất là những khu vực giáp ranh, địa bàn phức tạp và nơi có nguy cơ phát sinh vi phạm (Ảnh hiện trường, những cây thông bị chết tại xã Nam Hà Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng)

Phòng ngừa từ sớm, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại tài nguyên rừng là những nhiệm vụ trọng tâm được Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lâm Đồng đặt ra trong Kế hoạch số 47/KH-CCKL ngày 27/10/2026 về triển khai công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Kế hoạch được xây dựng nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, UBND tỉnh và Sở Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của lực lượng Kiểm lâm trong phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật thuộc lĩnh vực lâm nghiệp.

Trong đó, các hành vi phá rừng, khai thác, vận chuyển, mua bán, tàng trữ lâm sản trái pháp luật, vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã được xác định là những nội dung cần tập trung kiểm soát. Mục tiêu không chỉ là kéo giảm số vụ vi phạm mà còn nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ tài nguyên rừng và góp phần giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn.

Điểm đáng chú ý của kế hoạch là yêu cầu chuyển trọng tâm từ xử lý vụ việc khi đã phát sinh sang chủ động nhận diện nguy cơ, phòng ngừa vi phạm ngay từ cơ sở. Các đơn vị kiểm lâm phải thường xuyên rà soát địa bàn, xác định khu vực có nguy cơ cao xảy ra phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, nhất là những khu vực giáp ranh, địa bàn phức tạp và nơi có nguy cơ phát sinh vi phạm.

Cùng với công tác tuần tra, kiểm tra rừng, lực lượng Kiểm lâm được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về lâm nghiệp, theo dõi các đối tượng nghi vấn và phối hợp với Công an, chính quyền cấp xã, chủ rừng để kịp thời phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm. Những sơ hở, bất cập trong quản lý, bảo vệ rừng cũng phải được nhận diện, tham mưu khắc phục, thay vì chỉ tập trung xử lý từng vụ việc riêng lẻ.

Một hướng triển khai khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, dữ liệu và hệ thống theo dõi diễn biến rừng trong giám sát địa bàn. Việc khai thác các công cụ này được kỳ vọng hỗ trợ lực lượng chức năng phát hiện sớm những biến động bất thường, nâng cao khả năng kiểm soát tại các khu vực rộng, địa hình phức tạp, qua đó hạn chế tình trạng vi phạm kéo dài hoặc chỉ được phát hiện khi hậu quả đã xảy ra.

Tuy nhiên, công tác bảo vệ rừng không thể chỉ dựa vào hoạt động của lực lượng chuyên trách. Kế hoạch yêu cầu tăng cường hướng dẫn, đôn đốc các đơn vị chủ rừng thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, bảo vệ diện tích được giao; đồng thời phát huy vai trò của cộng đồng dân cư trong giám sát, cung cấp thông tin và tố giác hành vi vi phạm.

Công tác tuyên truyền pháp luật cũng được định hướng theo hướng sát địa bàn, phù hợp với từng nhóm đối tượng, chú trọng khu vực trọng điểm, vùng giáp ranh và địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ phổ biến quy định chung, hoạt động tuyên truyền cần gắn với những hành vi cụ thể như lấn chiếm đất rừng, phá rừng, khai thác và vận chuyển lâm sản trái phép, qua đó giúp người dân hiểu rõ trách nhiệm và chủ động tham gia bảo vệ rừng.

Không chỉ nhấn mạnh phòng ngừa, Chi cục Kiểm lâm còn đặt yêu cầu nâng cao hiệu quả phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm. Những vụ việc có dấu hiệu tội phạm phải được kiểm tra, thu thập và củng cố tài liệu, chứng cứ, sau đó chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền theo đúng quy định. Kế hoạch nêu rõ yêu cầu không để xảy ra tình trạng bao che, bỏ lọt hành vi vi phạm hoặc xử lý hành chính không đúng quy định đối với vụ việc có dấu hiệu tội phạm.

Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm ranh giới giữa xử lý vi phạm hành chính và xử lý hình sự được thực hiện đúng pháp luật. Việc phát hiện dấu hiệu tội phạm nhưng không kịp thời chuyển hồ sơ, hoặc xử lý không đúng tính chất, mức độ hành vi, có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Song song với đó, công tác kiểm tra, giám sát việc thực thi công vụ cũng được đặt ra. Chi cục yêu cầu chủ động phòng ngừa, phát hiện và chấn chỉnh những biểu hiện thiếu trách nhiệm, tiêu cực, bao che hoặc tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật. Trách nhiệm của người đứng đầu các phòng chuyên môn, đơn vị trực thuộc được nhấn mạnh; kết quả thực hiện nhiệm vụ phòng, chống vi phạm và tội phạm về lâm nghiệp sẽ được xem xét trong đánh giá, xếp loại chất lượng công chức hằng năm.

Để bảo đảm kế hoạch đi vào thực chất, Chi cục Kiểm lâm phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận. Phòng Xử lý vi phạm về lâm nghiệp chịu trách nhiệm tham mưu, hướng dẫn nghiệp vụ kiểm tra, lập hồ sơ, xử lý vi phạm hành chính; theo dõi các vụ việc và hướng dẫn chuyển hồ sơ có dấu hiệu tội phạm đến cơ quan có thẩm quyền.

Phòng Quản lý bảo vệ rừng tập trung tham mưu các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng, theo dõi diễn biến rừng và kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong công tác phòng cháy, chữa cháy rừng. Trong khi đó, Phòng Nghiệp vụ lâm nghiệp tăng cường kiểm tra hoạt động sử dụng, phát triển rừng, chuyển mục đích sử dụng rừng và các hoạt động khác thuộc phạm vi nhiệm vụ được giao; kịp thời phát hiện, chuyển thông tin về dấu hiệu vi phạm để xử lý.

Ở cấp địa bàn, các Hạt Kiểm lâm có trách nhiệm phối hợp với chính quyền cấp xã, lực lượng Công an và chủ rừng tổ chức tuần tra, kiểm tra, truy quét tại những khu vực có nguy cơ cao; xử lý vi phạm theo thẩm quyền và chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm đúng trình tự, thủ tục, thời hạn. Các Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy, chữa cháy rừng được giao nắm chắc tình hình tại địa bàn phụ trách, chủ động xây dựng kế hoạch kiểm tra, truy quét, nhất là ở khu vực trọng điểm và địa bàn giáp ranh; đồng thời hỗ trợ các Hạt Kiểm lâm xử lý những vụ việc phức tạp.

Kế hoạch được yêu cầu quán triệt, triển khai trong tháng 10/2026 và thực hiện thường xuyên từ năm 2026 trở đi. Các phòng chuyên môn, Hạt Kiểm lâm và Đội Kiểm lâm cơ động, phòng cháy, chữa cháy rừng phải lồng ghép nhiệm vụ vào chương trình công tác hằng năm, định kỳ báo cáo kết quả; những vụ việc phức tạp, nổi cộm hoặc có dấu hiệu tội phạm phải được thông tin kịp thời để chỉ đạo xử lý.

Tài nguyên rừng không chỉ là diện tích cây xanh được giao quản lý, mà còn gắn với nguồn nước, đất đai, đa dạng sinh học và sinh kế của cộng đồng dân cư. Vì vậy, hiệu quả phòng, chống tội phạm về lâm nghiệp cần được nhìn nhận không chỉ qua số vụ vi phạm được phát hiện, xử lý, mà còn ở khả năng ngăn chặn từ đầu những hành vi có nguy cơ làm suy giảm diện tích rừng, phá vỡ hệ sinh thái và ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Việc Chi cục Kiểm lâm cụ thể hóa trách nhiệm từng đơn vị, tăng cường phối hợp liên ngành và siết chặt kỷ luật thực thi công vụ là những yêu cầu cần thiết. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện tại từng địa bàn, đặc biệt là khả năng phát hiện sớm vi phạm, xử lý đúng pháp luật và bảo đảm trách nhiệm quản lý của các đơn vị, chủ rừng. Khi công tác bảo vệ rừng được triển khai đồng bộ từ lực lượng chuyên trách đến chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư, mục tiêu giữ rừng mới có thể chuyển thành kết quả cụ thể, bền vững./.