Đất rừng Hà Nội: Hơn 1.800 vị trí mốc giới còn vướng mắc

Lực lượng kiểm lâm Hà Nội kiểm tra hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp trên bản đổ. Ảnh: Hoàng Sơn

Rà soát diện rộng, nhưng tiến độ chưa đồng đều

Ranh giới đất rõ ràng là một trong những điều kiện tiên quyết để quản lý, bảo vệ và phát triển rừng hiệu quả. Khi ranh giới chưa được xác định đầy đủ, mốc giới ngoài thực địa thiếu hoặc hư hỏng, nguy cơ lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích và phát sinh tranh chấp sẽ khó được kiểm soát. Đây cũng là nguyên nhân khiến công tác quản lý ở một số địa bàn gặp khó khăn, nhất là tại những khu vực có nhiều biến động về sử dụng đất và quy hoạch.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, UBND thành phố Hà Nội đã chỉ đạo triển khai nhiệm vụ xác định ranh giới, cắm mốc đất rừng trên địa bàn. Ngày 21-9-2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường ban hành Quyết định số 2461/QĐ-SNNMT thành lập Tổ công tác liên ngành, tổ chức hướng dẫn 25 xã, phường có đất lâm nghiệp rà soát hồ sơ, xác định ranh giới và triển khai cắm mốc.

Kết quả đến ngày 30-10, các địa phương có rừng đã rà soát tổng diện tích 29.108,62ha đất được quy hoạch lâm nghiệp qua các thời kỳ; biên tập 140 mảnh bản đồ và thiết kế 6.089 vị trí mốc. Trong đó, 2.127 mốc đã được cắm qua các thời kỳ, chiếm khoảng 34,93%; 646 vị trí có thể tổ chức cắm ngay ngoài thực địa; 1.821 vị trí chưa thể cắm do còn chồng lấn. Đối với hệ thống bảng chỉ dẫn ranh giới, các địa phương thiết kế 267 vị trí, nhưng mới có 15 bảng có thể cắm ngay; 170 vị trí còn vướng mắc chồng lấn, số còn lại chưa được rà soát đầy đủ ngoài thực địa.

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội Nguyễn Tiến Lâm, những kết quả trên phản ánh khối lượng công việc lớn đã được triển khai, song cũng cho thấy khoảng cách đáng kể giữa rà soát, thiết kế trên bản đồ với việc xác lập ranh giới bằng mốc giới thực tế. Đáng chú ý, đến hết ngày 30-10, mới có 11/25 xã, phường gửi hồ sơ bản đồ bản giấy có xác nhận của UBND cấp xã, phường về Tổ công tác để kiểm tra kỹ thuật.

Bên cạnh đó, qua kiểm tra thực tế, Tổ công tác ghi nhận tại các xã: Hương Sơn, Sóc Sơn, Trung Giã, Kim Anh, Nội Bài… mốc ranh giới rừng đã được cắm qua các thời kỳ nhưng hiện nay nhiều mốc đã mất hoặc hư hại. Điều đó cho thấy công tác quản lý mốc giới tại các địa phương này bị buông lỏng nhiều năm, dẫn đến tình trạng lấn chiếm, sử dụng đất rừng sai mục đích nhiều…

Kiểm tra, bảo vệ rừng . Ảnh: ST

Tháo gỡ điểm nghẽn, không hợp thức hóa vi phạm

Vì sao nhiệm vụ đã được thành phố chỉ đạo quyết liệt, có tổ công tác liên ngành trực tiếp hướng dẫn nhưng tiến độ hoàn thiện hồ sơ và cắm mốc vẫn chưa đáp ứng yêu cầu?. Nguyên nhân nằm ở sự thiếu đồng bộ của hồ sơ, tài liệu quản lý qua các thời kỳ. Cụ thể, tài liệu bản đồ hiện đang được lưu giữ tại các xã, phường không thống nhất; mức độ đầy đủ, chính xác và khả năng đối chiếu giữa hồ sơ với hiện trạng ở mỗi địa phương cũng khác nhau.

Đặc biệt, những vị trí có hiện trạng sử dụng đất không phù hợp với tài liệu, bản đồ quy hoạch rừng đã được phê duyệt là vấn đề phức tạp. Có trường hợp ranh giới đất rừng chồng lấn với các quy hoạch khác, có vị trí diện tích thực tế biến động so với hồ sơ qua các thời kỳ. Nếu không làm rõ nguyên nhân, nguồn gốc và căn cứ pháp lý, việc xác định vị trí cắm mốc có thể dẫn đến sai lệch, thậm chí tạo ra những tranh chấp, bất cập mới trong quản lý đất đai...

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách tổ chức thực hiện, khắc phục tình trạng trông chờ, thiếu chủ động ở cấp xã, phường. Bởi lẽ, xác định ranh giới, cắm mốc đất rừng không phải công việc riêng của ngành Nông nghiệp và Môi trường mà là trách nhiệm trực tiếp của chính quyền địa phương trong quản lý địa bàn. Nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận chuyên môn, đơn vị tư vấn và cơ quan quản lý cấp thành phố, những vướng mắc về hồ sơ, hiện trạng sẽ tiếp tục kéo dài.

Để đẩy nhanh tiến độ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương yêu cầu các xã, phường có đất lâm nghiệp cần khẩn trương hoàn thiện việc rà soát, đối chiếu hồ sơ, bản đồ với thực địa; xác định rõ diện tích, vị trí và nguyên nhân của từng trường hợp sai lệch để xử lý. Những vị trí đã có đủ căn cứ pháp lý, phù hợp với hiện trạng cần được ưu tiên tổ chức cắm mốc ngay. Sau khi cắm mốc, phải lập hồ sơ quản lý theo quy định tại Thông tư số 16/2025/TT-BNNMT ngày 19-6-2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Xã Kim Anh cần đẩy nhanh tiến độ cắm mốc giới đất lâm nghiệp để quản lý hiệu quả. Ảnh ST

Đối với những khu vực còn vướng mắc do chồng lấn quy hoạch hoặc không phù hợp giữa hồ sơ và hiện trạng, các địa phương cần phân loại thành từng nhóm vấn đề, lập danh mục riêng, kèm tài liệu, bản đồ và giải trình rõ nguyên nhân. Việc đề xuất điều chỉnh ranh giới phải được xem xét trên cơ sở quy định pháp luật, đánh giá đầy đủ tác động về kinh tế, xã hội, quy hoạch và môi trường. Đặc biệt, phải bảo đảm nguyên tắc phát triển rừng bền vững, kiên quyết không hợp thức hóa các hành vi vi phạm về đất đai, lâm nghiệp.

Xử lý những bất cập lịch sử không đồng nghĩa với việc xóa bỏ trách nhiệm đối với những vi phạm đã xảy ra. Ngược lại, càng cần phân định rõ đâu là sai lệch do hồ sơ, bản đồ qua các thời kỳ; đâu là biến động hợp pháp; đâu là hành vi lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích để có phương án xử lý phù hợp. Chỉ khi làm rõ được những vấn đề này, kết quả xác định ranh giới mới có giá trị thực chất, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.

Cùng với trách nhiệm của địa phương, vai trò đôn đốc, hướng dẫn và kiểm tra kỹ thuật của Tổ công tác liên ngành cần tiếp tục được triển khai. Phương pháp kiểm tra theo hình thức “cuốn chiếu” đối với từng địa phương ngay sau khi hoàn thiện hồ sơ nhằm giúp các xã, phường phát hiện, chỉnh sửa kịp thời sai sót, tránh tình trạng hồ sơ thiếu đồng bộ, phải làm lại nhiều lần.

Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội Nguyễn Tiến Lâm cho biết, về lâu dài, kết quả xác định ranh giới, cắm mốc cần được quản lý thống nhất trong hệ thống dữ liệu lâm nghiệp của thành phố; gắn trách nhiệm cập nhật, bảo vệ và kiểm tra mốc giới với chính quyền cơ sở. Mỗi vị trí mốc phải có thông tin, hồ sơ và căn cứ quản lý rõ ràng, tạo thuận lợi cho việc giám sát biến động, phát hiện vi phạm và xử lý kịp thời các hành vi xâm phạm đất rừng.

Bảo vệ rừng không thể chỉ dừng ở những chủ trương hay những con số diện tích được thống kê trên giấy. Hiệu quả quản lý phải được thể hiện bằng ranh giới rõ ràng trên thực địa, bằng trách nhiệm cụ thể của từng cấp chính quyền và bằng khả năng ngăn chặn vi phạm ngay từ cơ sở. Vì vậy, Hà Nội cần tập trung tháo gỡ dứt điểm những điểm nghẽn trong xác định ranh giới, cắm mốc đất rừng, bảo đảm mỗi diện tích đất lâm nghiệp đều được quản lý bằng hồ sơ chuẩn xác và mốc giới minh bạch để bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao hiệu lực quản lý đất đai trên địa bàn Thủ đô.