Chủ động thích ứng với già hóa dân số

Từ năm 2009 đến năm 2024, số NCT tại Lào Cai tăng thêm 122.217 người, tương ứng tăng 138,6%. Đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có trên 205.500 người từ 60 tuổi trở lên, trong đó gần 29.200 người từ 80 tuổi trở lên.

Số lượng NCT tăng nhanh đặt ra những yêu cầu ngày càng lớn đối với hệ thống y tế và an sinh xã hội. Ở độ tuổi này, nhiều người phải đối mặt với các bệnh mạn tính, suy giảm chức năng vận động, cần được phục hồi sức khỏe và hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày. Trong khi đó, mô hình gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống đang dần thay đổi; không phải gia đình nào cũng có điều kiện chăm sóc người thân thường xuyên.

Thực tế đó cho thấy, công tác chăm sóc NCT không thể chỉ dựa vào gia đình hay các chế độ trợ cấp, mà cần có sự phối hợp của chính quyền, ngành y tế, các tổ chức xã hội và hệ thống dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng. Theo thống kê, trong 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh có 200.937 NCT được lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe; gần 150.000 người được khám sàng lọc. Qua đó, góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giúp NCT được theo dõi sức khỏe thường xuyên và chủ động hơn trong phòng bệnh.

Cùng với chăm sóc y tế, các chính sách an sinh xã hội tiếp tục được triển khai nhằm bảo đảm đời sống cho NCT không còn khả năng lao động, không có nguồn thu nhập ổn định hoặc thuộc nhóm yếu thế. Đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có 28.392 NCT hưởng trợ cấp hưu trí xã hội và trên 7.600 người hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng. Đặc biệt, tỉnh đã ban hành chính sách hỗ trợ 50% mức đóng bảo hiểm y tế đối với người từ đủ 60 tuổi đến dưới 75 tuổi chưa thuộc nhóm được ngân sách Nhà nước đóng hoặc hỗ trợ mức đóng. Chính sách góp phần giảm gánh nặng chi phí, tạo điều kiện để thêm nhiều người cao tuổi tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh.

Ở cơ sở, các hoạt động thăm hỏi, tặng quà, tổ chức văn hóa, văn nghệ, thể dục dưỡng sinh được duy trì. Các Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau tiếp tục phát huy vai trò trong hỗ trợ đời sống, chăm sóc sức khỏe và tạo môi trường giao lưu cho NCT. Qua đó, NCT có thêm điều kiện tham gia các hoạt động cộng đồng, phát huy kinh nghiệm, uy tín và vai trò trong gia đình, xã hội.

Nếu trước đây, việc chăm sóc NCT chủ yếu dựa vào gia đình và các cơ sở bảo trợ xã hội thì hiện nay, nhu cầu về những dịch vụ linh hoạt hơn ngày càng rõ nét. Xuất phát từ thực tế đó, từ tháng 8/2026, Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội số 1 tỉnh Lào Cai triển khai dịch vụ chăm sóc bán trú theo mô hình “Sáng đưa đến, chiều đón về”.

NCT đến trung tâm vào ban ngày, được theo dõi sức khỏe, nghỉ ngơi, phục hồi chức năng và tham gia các hoạt động phù hợp với thể trạng như ngâm chân thảo dược, massage, trị liệu âm nhạc, vẽ tranh, tập yoga. Đến cuối ngày, họ trở về sinh hoạt cùng gia đình, trong khi con cháu có thể yên tâm làm việc. Mô hình mở ra thêm một lựa chọn chăm sóc, nhất là với những gia đình không có người thường xuyên ở nhà nhưng chưa có nhu cầu gửi người thân vào cơ sở dưỡng lão dài hạn.

Bà Phạm Hồng Luận ở phường Yên Bái chia sẻ: “Bây giờ con, cháu đi làm xa, không yên tâm khi ông bà, bố mẹ ở nhà. Tôi mong dịch vụ chăm sóc bán trú này phát triển rộng hơn, giúp NCT được chăm sóc vui khỏe, sống có ích để con cháu yên tâm công tác”.

Hiện, toàn tỉnh đã hình thành 5 mô hình chăm sóc NCT, từ chăm sóc tại cộng đồng thông qua Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau đến dưỡng lão tự nguyện tại cơ sở công lập, ngoài công lập và chăm sóc kết hợp y tế. Tại 2 trung tâm công tác xã hội và bảo trợ xã hội của tỉnh, hiện có 61 NCT thuộc diện bảo trợ xã hội đang được chăm sóc, nuôi dưỡng. Tuy nhiên, so với quy mô hơn 205.000 NCT trên địa bàn, số người được chăm sóc tại các cơ sở trợ giúp xã hội còn rất khiêm tốn.

Trước yêu cầu đó, tỉnh xác định tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng mạng lưới y tế cơ sở trong quản lý và chăm sóc sức khỏe NCT; chú trọng phục hồi chức năng, chăm sóc sức khỏe tinh thần và chăm sóc dài hạn. Việc lập hồ sơ quản lý sức khỏe cần gắn với theo dõi thường xuyên, tư vấn và hỗ trợ điều trị, thay vì chỉ dừng ở hoạt động khám sàng lọc.

Cùng với đó, tỉnh thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách trợ cấp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội; mở rộng độ bao phủ bảo hiểm y tế, quan tâm hơn đến NCT thuộc hộ nghèo, người khuyết tật, người cô đơn, không nơi nương tựa; phát triển các mô hình câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau; phát huy vai trò của cộng đồng trong hỗ trợ chăm sóc và nâng cao đời sống tinh thần cho NCT. Theo định hướng quy hoạch, tỉnh hướng tới thu hút đầu tư các trung tâm chăm sóc sức khỏe NCT, kết hợp dịch vụ lão khoa và nghỉ dưỡng với du lịch sinh thái tại Bắc Hà, Mù Cang Chải, Thác Bà và Trạm Tấu; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sức khỏe, theo dõi bệnh lý, tư vấn từ xa, bảo đảm NCT ở vùng sâu, vùng xa và những người hoàn cảnh khó khăn cũng có cơ hội tiếp cận các dịch vụ này.

Chủ động thích ứng vì thế không chỉ dừng ở việc mở rộng các chính sách hỗ trợ khi người dân bước vào tuổi già mà quan trọng hơn là xây dựng hệ thống chăm sóc đa dạng, đủ năng lực và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Qua đó, giúp NCT được chăm sóc tốt hơn về sức khỏe, bảo đảm đời sống và tiếp tục phát huy kinh nghiệm, trí tuệ, đóng góp cho gia đình và cộng đồng.