Chủ động trước thiên tai, vững vàng trong phát triển

 Đợt mưa lũ tháng 9/2025 để lại nhiều thiệt hại trên các lĩnh vực

 Nhận diện rủi ro để chủ động từ sớm

 Những con số được tổng hợp trong kế hoạch cho thấy sức ép thiên tai đối với Huế.

Thiệt hại ước tính năm 2020 lên tới 2.273 tỷ đồng; năm 2022 là 1.439,9 tỷ đồng; năm 2025 là 3.579,6 tỷ đồng. Riêng năm 2025, thiên tai làm 18 người chết, 46.489 ngôi nhà bị ngập lụt. Đằng sau tổn thất tài sản là sinh kế bị gián đoạn, học sinh phải nghỉ học, việc tiếp cận dịch vụ y tế khó khăn và nguồn lực phát triển phải chuyển sang khắc phục hậu quả.

Đặc điểm địa hình khiến rủi ro tại Huế có tính liên hoàn. Mưa lớn ở miền núi có thể gây lũ quét, sạt lở, chia cắt giao thông; nước tập trung nhanh xuống các lưu vực sông Hương, sông Bồ, sông Ô Lâu, gây ngập đồng bằng và đô thị. Khi lũ kết hợp với thủy triều, nước dâng và khả năng thoát nước hạn chế qua cửa biển, hậu quả càng phức tạp.

Bởi vậy, điểm tiến bộ của kế hoạch là nhận diện rủi ro đa thiên tai, tính đến những hiểm họa xảy ra đồng thời, liên tiếp hoặc kích hoạt lẫn nhau. Lũ nhiều đỉnh, thiên tai trái mùa và ngập kéo dài được đặt vào phương án chuẩn bị. Kinh nghiệm lịch sử vẫn cần thiết, nhưng phương án ứng phó phải dự liệu cả những tình huống vượt kinh nghiệm ấy.

Kế hoạch cũng nhìn nhận tác động dây chuyền: ngập làm mất điện; mất điện ảnh hưởng viễn thông, cấp nước và y tế; giao thông bị chia cắt khiến cứu trợ chậm hơn. Các công trình bị hư hỏng có thể làm suy giảm hoạt động của nhiều ngành. Vì thế, bảo vệ tính liên tục của hệ thống trở thành một mục tiêu quan trọng.

Sự chủ động của hệ thống chính trị thành phố thể hiện ở việc đưa những nhận diện này vào chương trình hành động. Kế hoạch cụ thể hóa các chỉ đạo của Trung ương và Thành ủy, trong đó có Kế hoạch số 24-KH/TU ngày 9/2/2026 của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Kết luận số 213-KL/TW. Sự lãnh đạo thống nhất cần tiếp tục được chuyển thành trách nhiệm và năng lực thực hiện ở từng địa bàn.

Kiểm tra tình trạng sạt lở ở Chân Mây - Lăng Cô ngày 8/10. 

Phòng ngừa ngay trong quyết định phát triển

Rủi ro thiên tai phụ thuộc cả vào cách tổ chức không gian đô thị, bố trí dân cư và xây dựng hạ tầng. San nền ở vùng thấp, thu hẹp sông hói, lấn hành lang thoát lũ hoặc xây dựng tại chân dốc có thể làm tăng mức độ tổn thương.

Kế hoạch của Huế đã xác định nguyên tắc không làm phát sinh hoặc chuyển dịch rủi ro từ khu vực này sang khu vực khác. Nguyên tắc này cần trở thành yêu cầu thực chất khi xem xét dự án. Một khu đô thị được nâng cao nền nhưng khiến khu dân cư lân cận ngập sâu hơn sẽ làm phát sinh chi phí xã hội mà hiệu quả riêng của dự án không phản ánh đầy đủ.

Phụ lục nhiệm vụ đặt ra chỉ tiêu 100% dự án mới tại vùng thấp đánh giá thoát nước. Đây là cơ sở để tăng cường kiểm soát phát triển. Việc đánh giá cần tính đến tác động cộng dồn của nhiều dự án, khả năng tiêu thoát của toàn lưu vực và tình huống mưa cực đoan.

Những đầu tư cụ thể cho thấy thành phố đã bước đầu gắn quản lý rủi ro với bố trí nguồn lực. Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030 xác định 22 dự án liên quan phòng, chống thiên tai, tổng nguồn vốn khoảng 1.648,5 tỷ đồng. Trong đó, hệ thống thoát lũ Quảng Điền có vốn 205 tỷ đồng; dự án nâng cấp hệ thống hói tiêu thoát lũ 5 xã–7 xã có vốn 130 tỷ đồng, hướng tới tiêu thoát cho khoảng 2.993 ha, góp phần chống ngập cho khoảng 60.000 người…

Tuy nhiên, hiệu quả cần được đo bằng mức giảm rủi ro sau đầu tư. Công trình hoàn thành phải giúp bao nhiêu hộ an toàn hơn, giảm ngập ra sao, bảo đảm giao thông trong điều kiện nào? Những câu hỏi ấy cần đi cùng tiêu chí khối lượng và giải ngân.

Danh mục đề nghị Trung ương hỗ trợ có tổng nhu cầu dự kiến 8.646 tỷ đồng, trong đó khoảng 5.000 tỷ đồng đề xuất thực hiện giai đoạn 2026–2030. Đây là nguồn lực đang vận động, đòi hỏi chuẩn bị đầu tư kỹ và xếp thứ tự ưu tiên rõ. Thành phố cần bảo đảm các nhiệm vụ cấp thiết vẫn được triển khai khi nguồn huy động chưa đáp ứng kỳ vọng.

 Lãnh đạo thành phố kiểm tra công tác ứng phó mưa lớn, vận hành điều tiết các hồ, đập, hồ thủy điện ngày 8/10.

 Tăng khả năng chống chịu bắt đầu từ cộng đồng

 Một kế hoạch tốt phải giúp người dân nhận được cảnh báo, hiểu nguy cơ và hành động kịp thời. Mục tiêu 100% hộ gia đình tiếp nhận đầy đủ thông tin cảnh báo và có kỹ năng phòng tránh thể hiện quyết tâm cao. Kết quả cần được kiểm chứng bằng khả năng thực hành trong tình huống cụ thể.

Theo kế hoạch, 40 xã, phường có 480 điểm sơ tán, sức chứa khoảng 85.752 người. Tuy nhiên, chỉ 381 điểm có nước sinh hoạt, 340 điểm có nhà vệ sinh riêng, 196 điểm có bếp nấu và 239 điểm có thể tiếp cận bằng xe lăn. Những thiếu hụt này cần được ưu tiên xử lý để bảo đảm điều kiện lưu trú an toàn khi thiên tai kéo dài.

Sức chứa tổng thể cũng phải được đối chiếu với nhu cầu từng địa bàn. Người dân ở vùng ven biển, khu vực ngập sâu hay miền núi bị cô lập cần những phương án khác nhau. Điểm tránh bão phải được kiểm tra nguy cơ ngập và khả năng tiếp cận; tuyến sơ tán cần có phương án thay thế khi đường chính bị chia cắt.

Kế hoạch dành sự quan tâm tới người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, phụ nữ mang thai, người bệnh và hộ không có phương tiện di chuyển. Để sự quan tâm trở thành bảo đảm thực tế, mỗi địa phương cần xác định ai hỗ trợ, dùng phương tiện nào và đưa người cần trợ giúp đến đâu.

Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, năng lực của xã, phường giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Kiện toàn 40 đội xung kích của 40 xã phường phải đi cùng huấn luyện, trang bị phù hợp và diễn tập sát rủi ro địa bàn. Cán bộ cơ sở, lực lượng tại chỗ và cộng đồng cần phối hợp thường xuyên, tạo nền tảng cho phương châm “bốn tại chỗ”.

Hue-S, GIS Huế và hệ thống quan trắc có thể hỗ trợ cảnh báo theo tác động: nơi nào sắp nguy hiểm, đường nào cần tránh, điểm nào đang tiếp nhận sơ tán. Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế cùng thông tin cơ sở cần chuyển dữ liệu chuyên môn thành hướng dẫn dễ hiểu, kịp thời; đồng thời có phương án duy trì truyền tin khi mất điện, mất mạng.

Khung sắt chống đỡ một số đoạn tường Hoàng thành có nguy cơ nứt, đổ.

 Gắn trách nhiệm với kết quả giảm rủi ro

 Khả năng chống chịu còn nằm ở năng lực duy trì và phục hồi dịch vụ. Bệnh viện cần điện, nước dự phòng; viễn thông cần đường truyền thay thế; vùng dễ cô lập cần dự trữ phù hợp. Khi những hệ thống này vận hành được, áp lực cứu trợ giảm và đời sống sớm ổn định.

Với Huế, bảo vệ di sản phải được coi là nhiệm vụ đặc thù. Di tích, bảo tàng, kho hiện vật, tài liệu và nhà rường cần được phân loại rủi ro, có phương án chống ngập, bảo vệ kết cấu, di chuyển hiện vật khi cần thiết và kiểm tra sau thiên tai. Bảo vệ di sản đồng thời bảo vệ nền tảng văn hóa, du lịch và sinh kế.

Kế hoạch đã thiết lập chế độ báo cáo, đánh giá giữa kỳ năm 2028 và cuối kỳ năm 2030. Để cơ chế này phát huy hiệu quả, từng nhiệm vụ cần có đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn, kinh phí và kết quả đo được. Chi cho bảo trì, dữ liệu, cảnh báo, truyền thông và diễn tập phải được bảo đảm thường xuyên.

Sự chủ động của hệ thống chính trị thành phố sẽ được thể hiện rõ nhất qua những kết quả cụ thể: điểm nguy hiểm được xử lý trước mùa mưa, người cần trợ giúp được sơ tán kịp thời, dịch vụ thiết yếu duy trì và dự án mới không làm tăng ngập. Khi trách nhiệm lãnh đạo, điều hành và tổ chức thực hiện cùng hướng vào các kết quả ấy, kế hoạch 2026–2030 sẽ góp phần xây dựng Huế an toàn hơn, có khả năng chống chịu cao hơn và phát triển bền vững hơn./.