Chủ hộ kinh doanh có thể giao người thân đảm nhiệm công tác kế toán

Quy định này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hộ kinh doanh trong bối cảnh cơ chế thuế khoán chính thức bị bãi bỏ từ ngày 1/1/2026.

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 152, hướng dẫn việc ghi sổ kế toán đối với hộ và cá nhân kinh doanh. Theo đó, người đại diện hộ kinh doanh có thể tự ghi chép sổ sách, thuê dịch vụ kế toán hoặc bố trí người thân trong gia đình làm kế toán. Ngoài ra, hộ kinh doanh cũng được phép giao người quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ hoặc người thường xuyên mua bán tài sản kiêm nhiệm công tác kế toán.

Ảnh minh họa

Trước đây, phần lớn hộ kinh doanh áp dụng hình thức nộp thuế khoán, không phải ghi sổ kế toán hay theo dõi chi tiết doanh thu, chi phí. Tuy nhiên, kể từ năm 2026, khi chính sách thuế khoán bị bãi bỏ, hàng triệu hộ kinh doanh sẽ chuyển sang kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế. Điều này đồng nghĩa với việc ghi chép sổ sách kế toán, theo dõi hàng hóa đầu vào - đầu ra và lưu trữ chứng từ trở thành yêu cầu bắt buộc.

Thông tư 152 cũng quy định cụ thể chế độ sổ sách kế toán theo từng nhóm hộ kinh doanh, căn cứ vào quy mô doanh thu và phương pháp tính thuế. Đối với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm, không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập cá nhân, chỉ cần sử dụng sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ để ghi chép ngày tháng, nội dung và số tiền bán hàng.

Với nhóm hộ kinh doanh nộp thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu, người nộp thuế phải lưu trữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ và sử dụng sổ doanh thu để theo dõi tỷ lệ tính thuế cũng như số thuế phải nộp, làm căn cứ kê khai với cơ quan thuế.

Đối với hộ và cá nhân kinh doanh nộp thuế trên lãi (doanh thu trừ chi phí), yêu cầu kế toán chặt chẽ hơn. Nhóm này phải có hóa đơn, bảng kê mua hàng và các chứng từ xác định doanh thu, chi phí. Đồng thời, phải lập các sổ kế toán cơ bản như sổ doanh thu bán hàng, sổ chi tiết vật liệu - hàng hóa (theo dõi xuất, nhập, tồn) và sổ theo dõi dòng tiền mặt, tiền gửi ngân hàng.

Theo quy định, toàn bộ tài liệu kế toán gồm hóa đơn, chứng từ và sổ sách phải được lưu trữ tối thiểu 5 năm, dưới dạng bản giấy hoặc bản điện tử. Ngoài các biểu mẫu bắt buộc, hộ kinh doanh có thể chủ động thiết kế thêm sổ sách phù hợp với nhu cầu quản lý thực tế, miễn là bảo đảm đầy đủ các thông tin theo quy định.

Song song với Thông tư 152, dự thảo Nghị định về quản lý thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh cũng đang được xây dựng, trong đó dự kiến phân hộ kinh doanh thành 4 nhóm theo doanh thu hằng năm.

Nhóm có doanh thu dưới 500 triệu đồng không phải nộp VAT và thuế thu nhập cá nhân nhưng phải kê khai doanh thu mỗi năm một lần. Nhóm có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng được lựa chọn tính thuế thu nhập cá nhân theo doanh thu hoặc theo lợi nhuận. Các hộ có doanh thu từ 3 tỷ đến dưới 50 tỷ đồng và trên 50 tỷ đồng sẽ áp dụng phương pháp tính thuế trên lãi.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, đến cuối năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ và cá nhân kinh doanh, trong đó khoảng 2,2 triệu hộ hoạt động ổn định.

Năm 2024, khu vực này đã đóng góp khoảng 26.000 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Việc cho phép chủ hộ kinh doanh linh hoạt bố trí người thân làm kế toán được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho quá trình chuyển đổi sang cơ chế kê khai thuế, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh của khu vực hộ cá thể.

Văn Tùng