Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng: Doanh nghiệp phải là chủ thể kiến tạo tăng trưởng và đổi mới mô hình kinh tế

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương. Ảnh: Song Hà.

Phát biểu tại Diễn đàn "Doanh nghiệp Phát triển bền vững Việt Nam" do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 5/10/2026, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, đặt ra câu hỏi mang tính gợi mở sâu sắc về việc làm thế nào để sức sáng tạo của doanh nghiệp trở thành động lực phát triển quốc gia, để khát vọng làm giàu chính đáng của doanh nhân gắn liền với sự thịnh vượng chung của đất nước.

Nhấn mạnh doanh nghiệp phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo tăng trưởng, đổi mới và hội nhập, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng để vươn tới tầm vóc mới, doanh nghiệp không thể dừng lại ở những thành quả đã có mà muốn lớn mạnh phải đổi mới, muốn đi xa phải sáng tạo, và muốn phát triển bền vững thì bắt buộc phải liên tục tự đổi mới. 

Việc đổi mới mô hình kinh tế không thể hoàn thành nếu thiếu sự đổi mới đồng điệu từ mô hình phát triển của từng doanh nghiệp. Nền kinh tế hướng tới khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ không thể hình thành nếu các đơn vị sản xuất vẫn phụ thuộc vào việc mở rộng vốn, khai thác tài nguyên hay dựa vào nguồn lao động giá rẻ. Sự chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế chỉ có thể được bồi đắp bằng chính năng lực công nghệ, thương hiệu và chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp Việt Nam.

ĐỔI MỚI THỂ CHẾ, QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI ĐỂ BỒI ĐẮP NĂNG LỰC TỰ CƯỜNG

Đứng trước những đòi hỏi khắt khe của thời đại, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh quản trị doanh nghiệp bắt buộc phải có bước chuyển mình căn bản về mặt tư duy. Không thể tiếp tục kinh doanh dựa thuần túy vào kinh nghiệm hay những lợi thế sẵn có. Sự thành công bền vững phải bắt nguồn từ việc chuyển sang quản trị hiện đại, lấy dữ liệu làm cơ sở ra quyết định, lấy kết quả làm thước đo, xây dựng hệ thống minh bạch, chuyên nghiệp và kiểm soát tốt rủi ro.

Nguồn gốc giàu có lâu bền của doanh nghiệp phải dịch chuyển từ việc khai thác tài nguyên, đất đai sang làm giàu bằng trí thức, công nghệ, nâng cao năng suất và phát triển thương hiệu. Khuyến khích phát triển sản xuất phải đi liền với liêm chính, tuân thủ pháp luật, tuyệt đối không lợi dụng vị trí hay quan hệ để tìm kiếm đặc quyền, đặc lợi.

Trong mối tương quan đó, vai trò của thể chế mang tính chất quyết định. Bốn thập kỷ qua đã chứng minh thể chế chính là chìa khóa mở đường. Thể chế không chỉ bảo đảm quyền tài sản và tự do kinh doanh để doanh nghiệp ra đời, mà còn phải tạo lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, thuận lợi trong tiếp cận nguồn lực để doanh nghiệp lớn lên.

Để doanh nghiệp mạnh lên, thể chế cần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đầu tư dài hạn. Không thể kỳ vọng doanh nghiệp tiến vào tương lai nếu thể chế vẫn ưu ái cho những lối mòn cũ hay gây bất lợi cho lực lượng khởi nghiệp.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng tặng hoa chúc mừng các doanh nghiệp nhân Ngày doanh nhân Việt Nam 13/10 sắp đến - Ảnh: Song Hà.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng thực tiễn đòi hỏi phải hình thành các không gian thử nghiệm có kiểm soát cho những mô hình kinh doanh mới, xác định rõ trách nhiệm và cơ chế bảo vệ các bên. Cần phân biệt rõ ràng giữa rủi ro trong nghiên cứu, thất bại trong kinh doanh hợp lý với các hành vi gian lận hay vi phạm pháp luật. Thước đo hiệu quả cải cách thể chế phải phản ánh qua sự trưởng thành của doanh nghiệp, năng lực làm chủ công nghệ và số lượng thương hiệu Việt vươn ra thị trường toàn cầu.

BỐN TRỤ CỘT CHIẾN LƯỢC ĐƯA SỨC SÁNG TẠO THÀNH SỨC MẠNH QUỐC GIA

Để tinh thần sáng tạo của doanh nghiệp thực sự hóa thành sức mạnh phát triển của toàn dân tộc, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng đặc biệt nhấn mạnh bốn định hướng chiến lược cốt lõi.

Thứ nhất: Doanh nghiệp phải chủ động xây dựng năng lực tự đổi mới và tự cường sáng tạo. Mỗi doanh nhân cần dành một phần thành quả hôm nay để đầu tư cho nghiên cứu, công nghệ, con người và quản trị nhằm bồi đắp năng lực cạnh tranh cho ngày mai.

Đội ngũ doanh nhân thế hệ mới cần có tầm nhìn toàn cầu, tư duy hiện đại, đạo đức kinh doanh và khát vọng phụng sự tổ quốc. Doanh nghiệp không nên lo lắng về quy mô nhỏ bé ban đầu, bởi điều quyết định nằm ở ý tưởng, khát vọng, niềm tin và khả năng học hỏi, thích ứng liên tục. Dũng khí mở đường cho các ý tưởng mới sẽ giúp những doanh nghiệp nhỏ hôm nay tạo nên giá trị to lớn vào ngày mai.

Thứ hai: Đổi mới thể chế để đồng hành cùng sự trưởng thành của doanh nghiệp. Nhà nước cần chuyển từ việc hỗ trợ lợi ích ngắn hạn sang bồi đắp năng lực phát triển dài lâu.

Sự thành công của doanh nghiệp phải đến từ sáng tạo và hiệu quả, không dựa vào sự lệ thuộc ưu đãi. Khi doanh nghiệp đổi mới được cách tạo ra giá trị và Nhà nước đổi mới được cách kiến tạo phát triển, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ được hiện thực hóa bằng kết quả sản xuất kinh doanh cụ thể, với năng suất cao hơn và tạo ra nhiều giá trị mới hơn cho xã hội.

Thứ ba: Xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ để sức sáng tạo được kết nối và lan tỏa.

Bên cạnh nguồn vốn, doanh nghiệp còn cần nhiều hơn về công nghệ, nhân lực, dữ liệu và những khách hàng đầu tiên. Các công cụ tài chính như vốn mạo hiểm, bảo lãnh tín dụng và hạ tầng nghiên cứu dùng chung cần đáp ứng đúng nhu cầu thực tế. Mối liên kết giữa doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học phải mang lại kết quả cụ thể về sản phẩm và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.

Trong hệ sinh thái ấy, các doanh nghiệp lớn cần chia sẻ cơ hội, tiêu chuẩn và kinh nghiệm để dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ cùng phát triển. Ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa phải chủ động nâng cao năng lực để tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đội ngũ doanh nhân Việt Nam cần chuyển đổi từ người điều hành đơn thuần thành những nhà kiến tạo hệ sinh thái đổi mới.

Thứ tư: Gắn kết chặt chẽ sự đổi mới sáng tạo với trách nhiệm xã hội và môi trường. Năng lực đổi mới và hiệu quả kinh tế bắt buộc phải đi đôi với quản trị tốt, tôn trọng người lao động và bảo vệ môi trường sống.

Trách nhiệm xã hội phải hiện diện ngay trong cách tạo ra lợi nhuận thông qua cạnh tranh lành mạnh và hỗ trợ người lao động thích ứng với chuyển đổi công nghệ.

Trách nhiệm môi trường phải thể hiện ngay từ quyết định đầu tư, lựa chọn năng lượng đến tổ chức sản xuất tuần hoàn, tiết kiệm tài nguyên. Các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) cần được tích hợp trực tiếp vào chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro chứ không chỉ dừng lại ở những bản báo cáo. Không thể đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần.

Kết luận bài phát biểu, GS. TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh chặng đường 40 năm Đổi mới đã giải phóng sức sản xuất và biến khát vọng kinh doanh thành hiện thực. Bước sang giai đoạn phát triển mới, đất nước đòi hỏi phải nâng tầm khát vọng ấy lên một tầm cao mới. Yêu cầu đặt ra không chỉ là làm ra nhiều hơn mà phải tạo ra giá trị tốt hơn; không chỉ tăng trưởng về quy mô mà phải mạnh về năng lực nội sinh; không chỉ cạnh tranh trong nước mà phải tự tin vươn ra toàn cầu.