Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ, hai nước gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phu nhân trực tiếp đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Phu nhân tại sân bay - Ảnh: FT

Tối 23/9 theo giờ địa phương, ông Tập Cận Bình và phu nhân Bành Lệ Viện đã tới căn cứ không quân Andrews, gần Washington, bắt đầu chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của ông tới thủ đô Mỹ kể từ năm 2015.

NGHI LỄ ĐÓN TIẾP HIẾM THẤY

Tổng thống Donald Trump và phu nhân Melania Trump trực tiếp đón ông Tập và phu nhân ngay khi họ xuống máy bay. Không tính các chuyến thăm của Giáo hoàng, đây là lần đầu tiên sau hơn 60 năm một tổng thống Mỹ đón lãnh đạo nước ngoài tại căn cứ không quân Andrews.

“Việc ông Trump trực tiếp đón ông Tập tại sân bay là một cử chỉ thể hiện sự coi trọng, giúp tạo không khí thuận lợi cho hội nghị thượng đỉnh. Cách đón tiếp này phù hợp với quan điểm của ông Trump về vai trò của quan hệ cá nhân trong ngoại giao”, ông Joseph Torigian, chuyên gia về Trung Quốc tại Đại học American, nhận xét với hãng tin Bloomberg.

Cùng thời điểm, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết Washington và Bắc Kinh đã nhất trí kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại từ thời hạn kết thúc ngày 10/11/2026 đến ngày 10/1/2027.

Quyết định được công bố sau khi ông Bessent gặp Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong lần thứ hai trong vòng 4 ngày để chuẩn bị cho cuộc hội đàm giữa hai nhà lãnh đạo.

Thỏa thuận đình chiến kéo dài 1 năm được công bố sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Busan, Hàn Quốc, năm ngoái. Theo thỏa thuận, hai bên tạm dừng một số biện pháp thuế quan và hạn chế liên quan đến đất hiếm. Mỹ cũng tạm dừng thu một số khoản phí cao đối với tàu do Trung Quốc đóng hoặc sở hữu khi cập cảng nước này.

Việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại giúp hai bên có thêm thời gian đàm phán. Tuy nhiên, ông Bessent cho rằng chưa chắc hai bên có thể đạt một thỏa thuận rộng hơn trước thời điểm đó. Theo ông, Mỹ và Trung Quốc cũng có thể tiếp tục gia hạn thỏa thuận hiện nay.

Trong tuyên bố sau khi đến Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bày tỏ tin tưởng chuyến thăm sẽ đạt kết quả tích cực. Ông cho rằng Mỹ và Trung Quốc nên là đối tác, tăng cường hợp tác, kiểm soát cạnh tranh và xử lý bất đồng để duy trì quan hệ ổn định.

“Cuộc gặp lần này có thể tập trung vào việc kiểm soát những căng thẳng trong quan hệ Mỹ - Trung hơn là giải quyết toàn bộ bất đồng”, ông Adam Farrar, chuyên gia của Bloomberg Economics, nhận xét.

THUẾ QUAN VÀ NÔNG SẢN

Sau quyết định gia hạn đình chiến thương mại, hai bên sẽ tiếp tục bàn về những bước đi cụ thể để thúc đẩy trao đổi hàng hóa. Mỹ muốn Trung Quốc mua thêm nông sản và máy bay, trong khi các nhà đàm phán thảo luận khả năng giảm thuế đối với nông sản, năng lượng Mỹ xuất sang Trung Quốc và nguyên liệu mà doanh nghiệp Mỹ nhập từ Trung Quốc để sản xuất.

Theo ông Bessent, một phương án đang được xem xét là miễn thuế cho lượng hàng xuất khẩu trị giá 30 tỷ USD của mỗi nước khi bán sang thị trường bên kia. Ông cho biết cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập cũng có thể mang lại kết quả về hợp tác trong lĩnh vực dịch vụ tài chính và việc Trung Quốc mua thêm nông sản Mỹ. Những nội dung này chưa được chốt.

Nông sản có ý nghĩa lớn đối với Mỹ. Ông Bessent cho biết trong năm nay Trung Quốc đã mua nhiều đậu tương Mỹ, nhưng tiến độ thực hiện một số cam kết mua nông sản khác còn chậm. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp Mỹ, giá trị đậu tương Mỹ xuất sang Trung Quốc giảm từ gần 18 tỷ USD năm 2022 xuống còn 3 tỷ USD năm 2025. Trong thời gian đó, Brazil và Argentina đã tăng thị phần tại thị trường đậu tương Trung Quốc.

Trong các cuộc đàm phán trước chuyến thăm của ông Tập, hai bên cũng bàn việc loại một số mặt hàng ít nhạy cảm khỏi các biện pháp thuế quan trong tương lai. Dù vậy, những khác biệt về thương mại và công nghệ khiến triển vọng đạt một thỏa thuận toàn diện ngay tại cuộc gặp lần này còn hạn chế.

ĐỐI THOẠI VỀ AI

Các cuộc tiếp xúc chuẩn bị cho hội nghị còn đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI). Sau khi các cuộc gặp với Phó thủ tướng Trung Quốc, ông Bessent cho biết hai bên nhất trí mở rộng đối thoại về AI, trong đó có khả năng thiết lập cơ chế thông báo cho nhau về những rủi ro cùng quan tâm.

Hai bên chưa xác định cụ thể cơ chế này sẽ bao gồm những rủi ro nào. Theo ông Bessent, các vấn đề có thể được đưa ra thảo luận gồm AI hoạt động ngoài tầm kiểm soát của con người, hoặc việc các nhóm không thuộc chính phủ sử dụng AI trong hoạt động trên không gian mạng và lĩnh vực sinh học.

Chuyến thăm của ông Tập diễn ra 4 tháng sau khi ông Trump thăm Trung Quốc. Nhà Trắng dự kiến tổ chức lễ đón chính thức vào ngày 24/9, sau đó là hội đàm và quốc yến với sự tham dự của nhiều lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ.

Quốc yến do Tổng thống Trump chủ trì có thể có sự tham dự của nhiều nhân vật trong giới doanh nghiệp Mỹ, gồm lãnh đạo Tesla, Nvidia, OpenAI, Alphabet, Meta và Pfizer. Ông Jeff Bezos, người đồng sáng lập Amazon; ông Tim Cook, Chủ tịch Apple và bà Jane Fraser, Chủ tịch kiêm CEO Citigroup, cũng được nhắc đến trong danh sách khách mời dự kiến.

Trong khi đó, theo nguồn tin của hãng tin Reuters, ông Tập nhiều khả năng không đi cùng đoàn lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc như kế hoạch từng được xem xét. Vì vậy, khả năng hai bên công bố các thỏa thuận kinh doanh lớn trong chuyến thăm có thể giảm đi.

Ngoài các vấn đề kinh tế, hai nhà lãnh đạo có thể trao đổi về vấn đề Đài Loan. Đây tiếp tục là một trong những vấn đề còn khác biệt trong quan hệ Mỹ - Trung, cùng với chủ đề cạnh tranh công nghệ và thương mại.

Theo tổ chức tư vấn kinh tế Oxford Economics, chuyến thăm của ông Tập là dấu hiệu cho thấy quan hệ Mỹ - Trung đang trở nên dễ dự đoán hơn, dù hai nước vẫn cần thêm thời gian để theo đuổi các mục tiêu riêng.

Tổ chức này cho rằng kết quả trước mắt có thể là những bước đi hạn chế, như giảm một phần thuế quan, mở rộng cam kết mua hàng và hợp tác về an toàn AI. Các vấn đề phức tạp hơn có thể sẽ cần thêm nhiều vòng đàm phán sau chuyến thăm.