Chuẩn bị kỹ năng nghề cho lao động trước khi xuất cảnh

Người lao động chuẩn bị xuất cảnh - Ảnh minh họa: ITN.

Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang là một kênh giải quyết việc làm đối với một bộ phận lao động ở tỉnh Ninh Bình. Theo khảo sát của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh hồi tháng 7/2026, từ năm 2022 đến hết tháng 6/2026, toàn tỉnh có 40.060 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Đào tạo sát yêu cầu việc làm ở nước ngoài

Lực lượng này làm việc trong nhiều ngành như sản xuất, cơ khí, điện tử, xây dựng, nông nghiệp, điều dưỡng và dịch vụ. Các thị trường chủ yếu gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), cùng một số thị trường như Romania, Hungary, Singapore và Ba Lan.

Việc chuẩn bị lao động đi làm việc ở nước ngoài cần gắn với đào tạo nghề và giải quyết việc làm. Trong đó, tay nghề là yêu cầu quan trọng. Người lao động không chỉ cần sức khỏe, khả năng thích nghi mà còn phải đáp ứng yêu cầu công việc cụ thể. Các ngành như cơ khí, điện tử, xây dựng, sản xuất, nông nghiệp và điều dưỡng đều đòi hỏi kỹ năng chuyên môn phù hợp.

Vì vậy, đào tạo trước khi xuất cảnh không nên chỉ tập trung vào thủ tục. Người lao động cần được chuẩn bị nghề phù hợp với vị trí việc làm, cùng với ngoại ngữ và các kiến thức liên quan đến môi trường làm việc.

Tại một số doanh nghiệp đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài, cơ cấu ngành nghề tuyển dụng cũng cho thấy yêu cầu khá cụ thể từ thị trường tiếp nhận. Một doanh nghiệp được Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh khảo sát hiện tập trung đưa lao động sang Nhật Bản làm các ngành xây dựng, chế biến thực phẩm, nhà hàng, khách sạn - lưu trú, đóng gói công nghiệp, hàn, dập ép kim loại và một số ngành nghề khác theo nhu cầu của đối tác.

Danh mục này cho thấy một lao động muốn tham gia chương trình không thể chỉ lựa chọn theo tên thị trường. Cùng là đi Nhật Bản nhưng yêu cầu đối với lao động xây dựng, hàn, chế biến thực phẩm hay dịch vụ lưu trú là khác nhau. Vì vậy, lựa chọn nghề và chuẩn bị kỹ năng cần được thực hiện trước khi hoàn tất các thủ tục xuất cảnh.

Ngoại ngữ cũng là một phần của quá trình chuẩn bị. Người lao động cần đủ khả năng giao tiếp trong công việc, hiểu hướng dẫn an toàn và xử lý những tình huống cơ bản trong môi trường làm việc. Với từng thị trường, yêu cầu ngoại ngữ có thể khác nhau, vì vậy chương trình đào tạo cần bám theo vị trí việc làm và yêu cầu của đối tác tiếp nhận.

Bên cạnh nghề và ngoại ngữ, người lao động còn phải hoàn thiện nhiều điều kiện khác như khám sức khỏe, hộ chiếu, thị thực, lý lịch tư pháp và các thủ tục liên quan. Với những lao động thuộc nhóm hộ nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số hoặc địa bàn khó khăn, chi phí chuẩn bị trước xuất cảnh có thể trở thành một rào cản. Đây là nhóm đối tượng được các chính sách hỗ trợ đào tạo, tư vấn và đưa đi làm việc ở nước ngoài hướng tới.

Quản lý xuyên suốt, hỗ trợ sau tuyển chọn

Một nội dung khác được đặt ra từ thực tiễn quản lý là theo dõi người lao động sau khi được tuyển chọn. Tại cuộc khảo sát tháng 7/2026, Sở Nội vụ Ninh Bình đề xuất xây dựng cơ chế hậu kiểm điện tử đối với doanh nghiệp dịch vụ, đồng thời kết nối dữ liệu với địa phương để theo dõi quá trình tuyển chọn, đào tạo, xuất cảnh và quản lý lao động ở nước ngoài.

Ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Thành phố Asan (Hàn Quốc) và UBND tỉnh Ninh Bình (Ảnh: NBP)

Đề xuất này liên quan trực tiếp đến việc quản lý quá trình đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nếu dữ liệu về người lao động được cập nhật xuyên suốt từ lúc đăng ký, học nghề, đào tạo ngoại ngữ, hoàn thành thủ tục đến khi xuất cảnh, cơ quan quản lý có thêm cơ sở theo dõi và hỗ trợ khi cần thiết.

Với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, yêu cầu đặt ra là đào tạo phải tính đến khả năng sử dụng kỹ năng ở môi trường ngoài nước. Những nội dung như kỷ luật lao động, an toàn nghề nghiệp, tác phong công nghiệp, giao tiếp tại nơi làm việc và hiểu biết cơ bản về quyền, nghĩa vụ của người lao động cũng cần được quan tâm bên cạnh kỹ năng chuyên môn.

Đối với người lao động, việc lựa chọn chương trình đi làm việc ở nước ngoài cũng cần dựa trên thông tin đầy đủ về nghề, thị trường, chi phí, thời hạn hợp đồng, thu nhập, điều kiện làm việc và các khoản phải chi trả. Không nên chỉ nhìn vào mức thu nhập dự kiến mà bỏ qua yêu cầu nghề nghiệp và các điều kiện đi kèm.

40.060 lao động đi làm việc ở nước ngoài trong hơn 4 năm là một con số lớn đối với thị trường lao động địa phương. Nhưng phía sau con số đó là những yêu cầu khác nhau về nghề nghiệp và kỹ năng. Khi thị trường tiếp nhận thay đổi, công nghệ thay đổi và tiêu chuẩn lao động ngày càng cụ thể, khâu chuẩn bị trong nước càng có vai trò quan trọng.

Đào tạo nghề vì thế không chỉ nhằm giúp người lao động tìm được việc trong tỉnh. Với những người lựa chọn làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, nghề, ngoại ngữ, sức khỏe và thông tin pháp lý phải được chuẩn bị đầy đủ trước khi xuất cảnh. Đây là những điều kiện trực tiếp quyết định khả năng đáp ứng công việc và thích nghi với môi trường lao động mới.