Chuẩn hóa ngân hàng câu hỏi - Bước nền tảng cho kỳ đánh giá năng lực bác sĩ y học cổ truyền

PGS.TS. Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam, Trưởng Tiểu ban xây dựng Bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh cho bác sĩ YHCT cho biết, muốn đánh giá đúng năng lực của một bác sĩ, trước hết phải có những câu hỏi đủ khả năng đo được năng lực đó.

Đây là thông điệp xuyên suốt tại Hội thảo tập huấn xây dựng và thẩm định câu hỏi phục vụ kỳ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với bác sĩ y học cổ truyền, do Hội đồng Y khoa Quốc gia phối hợp với Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam tổ chức đợt 1 trong 2 ngày 10-11/7/2026 và đợt 2 từ ngày 30-31/7, tại Hà Nội.

PGS.TS. Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam, Trưởng Tiểu ban xây dựng Bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh cho bác sĩ YHCT.

Hội thảo nằm trong chuỗi hoạt động chuẩn bị cho kỳ đánh giá năng lực hành nghề theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Hơn 120 đại biểu là các chuyên gia của Hội đồng Y khoa Quốc gia, đại diện Bộ Y tế, Tiểu ban Y học cổ truyền, giảng viên các cơ sở đào tạo y học cổ truyền cùng đội ngũ chuyên gia của Học viện sẽ cùng tham gia xây dựng, thẩm định và hoàn thiện ngân hàng câu hỏi phục vụ kỳ đánh giá năng lực hành nghề bác sĩ y học cổ truyền trong thời gian tới.

Điểm đáng chú ý là hội thảo không đơn thuần tập huấn cách viết câu hỏi trắc nghiệm mà hướng tới chuẩn hóa toàn bộ quy trình xây dựng ngân hàng câu hỏi theo các tiêu chuẩn đánh giá năng lực hiện đại, bảo đảm mỗi câu hỏi đều phản ánh đúng năng lực hành nghề mà một bác sĩ cần có khi bước vào thực tiễn khám, chữa bệnh.

Xây dựng nền tảng cho kỳ đánh giá năng lực hành nghề bác sĩ y học cổ truyền

Hội thảo tập trung vào ba mục tiêu trọng tâm: Hoàn thiện bản mô tả các vấn đề chuyên môn thiết yếu; tập huấn kỹ năng xây dựng, thẩm định câu hỏi và hình thành đội ngũ chuyên gia tham gia biên soạn ngân hàng câu hỏi; đồng thời xây dựng bộ câu hỏi nguồn phục vụ kỳ thi thử đánh giá năng lực hành nghề bác sĩ y học cổ truyền.

TS. Nguyễn Tiến Chung, Tiểu ban Y học cổ truyền.

Báo cáo về hoạt động của Tiểu ban Y học cổ truyền, TS. Nguyễn Tiến Chung cho biết, trong thời gian qua, Tiểu ban đã phối hợp với các cơ sở đào tạo trên cả nước rà soát chương trình đào tạo, khảo sát mô hình bệnh tật tại các cơ sở khám chữa bệnh và tham vấn nhiều chuyên gia đầu ngành để xác định những năng lực cốt lõi mà một bác sĩ y học cổ truyền cần có khi hành nghề.

Kết quả là danh mục 126 vấn đề chuyên môn thiết yếu đã được xây dựng, làm cơ sở thiết kế "blueprint" - bản đồ nội dung cho ngân hàng câu hỏi đánh giá năng lực. Đây cũng là nền tảng để xây dựng tài liệu hướng dẫn học tập, biên soạn câu hỏi và tổ chức kỳ đánh giá năng lực trong thời gian tới.

Theo lộ trình được Tiểu ban đề ra, sau khi hoàn thiện hệ thống câu hỏi và tổ chức thi thử trong năm 2026, kỳ đánh giá năng lực đầu tiên đối với bác sĩ y học cổ truyền dự kiến sẽ được triển khai từ đầu năm 2027. Điều này đòi hỏi công tác chuẩn bị phải được thực hiện bài bản ngay từ khâu xây dựng từng câu hỏi.

Mỗi câu hỏi phải đo được năng lực hành nghề, không chỉ kiểm tra trí nhớ

PGS.TS Lê Khắc Bảo, Ủy viên Hội đồng Y khoa Quốc gia.

Một trong những nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm tại hội thảo là phương pháp biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan (MCQ) phục vụ kỳ đánh giá năng lực do PGS.TS Lê Khắc Bảo, Ủy viên Hội đồng Y khoa Quốc gia, trình bày.

Theo các chuyên gia, điểm khác biệt căn bản giữa kỳ thi đánh giá năng lực hành nghề và các kỳ thi truyền thống nằm ở mục tiêu lượng giá. Nếu trước đây nhiều câu hỏi chủ yếu kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức thì kỳ đánh giá năng lực đòi hỏi phải xác định được người dự thi có đủ khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn khám, chữa bệnh hay không.

Do đó, việc biên soạn câu hỏi phải bắt đầu từ "blueprint" đánh giá năng lực, xác định rõ năng lực cần đo lường, bối cảnh lâm sàng và mức độ nhận thức cần đánh giá. Quy trình biên soạn được chuẩn hóa từ việc lựa chọn vấn đề chuyên môn, xây dựng tình huống lâm sàng, thiết kế câu dẫn đến xây dựng các phương án trả lời và thẩm định chất lượng trước khi đưa vào ngân hàng đề thi.

Theo PGS.TS Lê Khắc Bảo, một câu hỏi tốt không chỉ có đáp án đúng mà còn phải giúp phân biệt được người có năng lực hành nghề với người chỉ học thuộc kiến thức. Vì vậy, mỗi câu hỏi cần gắn với các tình huống thường gặp trong thực tế khám chữa bệnh, buộc người dự thi phải phân tích thông tin, xác định vấn đề và lựa chọn phương án xử trí phù hợp.

Đánh giá tư duy lâm sàng thay vì khả năng học thuộc

Bổ sung cho nội dung về quy trình biên soạn câu hỏi, TS. Nguyễn Đức Khánh - Trung tâm Giáo dục Y học, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh làm rõ xu hướng đánh giá năng lực trong giáo dục y khoa hiện nay là chuyển từ kiểm tra khả năng ghi nhớ sang đánh giá năng lực tư duy, phân tích và ra quyết định thông qua các câu hỏi đo lường tư duy bậc cao (Higher-Order Thinking - HOT).

TS. Nguyễn Đức Khánh, Trung tâm Giáo dục Y học, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh.

Theo TS. Khánh, trong giáo dục y khoa, một bác sĩ không chỉ cần nhớ kiến thức mà quan trọng hơn là biết vận dụng, phân tích, đánh giá và đưa ra quyết định trong những tình huống lâm sàng cụ thể. Vì vậy, câu hỏi trắc nghiệm phục vụ đánh giá năng lực cũng phải được thiết kế để đo lường những cấp độ nhận thức cao theo thang Bloom, thay vì chỉ dừng ở mức ghi nhớ hay hiểu kiến thức.

Điều đó đồng nghĩa với việc người dự thi không thể chỉ học thuộc giáo trình để làm bài. Mỗi câu hỏi cần đặt người học vào bối cảnh lâm sàng xác thực, cung cấp các dữ kiện về triệu chứng, kết quả xét nghiệm, diễn biến bệnh... rồi yêu cầu phân tích, loại trừ các phương án gần đúng và lựa chọn quyết định phù hợp nhất.

TS. Nguyễn Đức Khánh cho biết, một câu hỏi chất lượng không phải là câu hỏi dài hơn, nhiều số liệu hơn hay "đánh đố" người học. Giá trị của câu hỏi nằm ở chỗ yêu cầu người dự thi phải suy luận, so sánh, tích hợp nhiều dữ kiện, xác định yếu tố ưu tiên và đưa ra quyết định giống như trong quá trình khám, chữa bệnh thực tế.

Để làm được điều đó, các chuyên gia giới thiệu nhiều kỹ thuật xây dựng câu hỏi như sử dụng tình huống lâm sàng thực tế, tăng chất lượng phương án nhiễu, thiết kế câu hỏi theo nhiều bước lập luận, tích hợp nhiều khía cạnh của cùng một vấn đề hay "đảo chiều nhiệm vụ nhận thức", tức yêu cầu người học suy luận ngược từ biểu hiện lâm sàng để tìm nguyên nhân, cơ chế hoặc hướng xử trí. Đây đều là những phương pháp đang được nhiều tổ chức khảo thí y khoa trên thế giới áp dụng nhằm đánh giá đúng năng lực hành nghề của bác sĩ.

Các đại biểu tham gia hội thảo.

Chuẩn hóa từng câu hỏi để bảo đảm chất lượng của cả kỳ thi

Một trong những nội dung được dành nhiều thời gian trao đổi là công tác thẩm định câu hỏi sau khi biên soạn. Theo TS. Nguyễn Đức Khánh, mỗi câu hỏi trước khi đưa vào ngân hàng đề thi cần trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt nhằm phát hiện các lỗi kỹ thuật như câu dẫn chưa rõ ràng, phương án trả lời thiếu đồng nhất, đáp án bị lộ, dữ kiện lâm sàng chưa đủ hoặc các phương án nhiễu chưa có khả năng phân loại người học. Bên cạnh đó, sau khi sử dụng, các câu hỏi còn phải được phân tích thống kê về độ khó, khả năng phân biệt và hiệu quả của các phương án nhiễu để tiếp tục hoàn thiện.

Theo các chuyên gia, chất lượng của một kỳ đánh giá năng lực không phụ thuộc vào số lượng câu hỏi mà phụ thuộc vào chất lượng của từng câu hỏi trong ngân hàng đề. Một câu hỏi được xây dựng đúng chuẩn sẽ góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng và độ tin cậy của toàn bộ kỳ thi.

Sau phần tập huấn, các đại biểu được chia thành nhiều nhóm chuyên môn để trực tiếp xây dựng và thẩm định câu hỏi theo từng nội dung trong blueprint. Sản phẩm của các nhóm sẽ tiếp tục được phản biện, chỉnh sửa và hoàn thiện nhằm hình thành ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa cho lĩnh vực y học cổ truyền.

Hướng tới chuẩn hóa chất lượng nguồn nhân lực y học cổ truyền

Việc triển khai đánh giá năng lực hành nghề theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực thực hành của người hành nghề. Với lĩnh vực y học cổ truyền, nơi hoạt động khám chữa bệnh đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức y học hiện đại, y học cổ truyền và kỹ năng ra quyết định lâm sàng, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết.

Bởi vậy, ý nghĩa lớn nhất của hội thảo không chỉ nằm ở việc hướng dẫn viết câu hỏi trắc nghiệm, mà ở việc thống nhất tư duy xây dựng một hệ thống đánh giá lấy năng lực hành nghề làm trung tâm. Khi mỗi câu hỏi trong ngân hàng đề đều được thiết kế để đo đúng năng lực cần có của bác sĩ, kỳ đánh giá sẽ trở thành công cụ quan trọng góp phần chuẩn hóa đầu ra đào tạo, nâng cao chất lượng cấp phép hành nghề và bảo đảm an toàn cho người bệnh. Đây cũng là nền tảng để hệ thống đánh giá năng lực bác sĩ y học cổ truyền, từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và quản lý hành nghề y trong giai đoạn mới.