Chuẩn hóa nhân sự, tăng kiểm soát chi tiêu ngoại giao

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên làm việc.

Toàn cảnh phiên họp chiều 11/4. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Tham gia thảo luận Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế Nguyễn Thị Sửu đánh giá dự thảo đã có bước tiến quan trọng trong thể chế hóa yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác đối ngoại trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Tuy nhiên, để trở thành công cụ pháp lý sắc bén, khả thi, cần tiếp tục hoàn thiện một số nội dung trọng tâm, đặc biệt tại Điều 14 và Điều 15.

Về tổ chức, nhân sự (Điều 14), đại biểu Nguyễn Thị Sửu cho rằng, việc giao Bộ Ngoại giao chủ trì xây dựng đề án là phù hợp, nhưng còn thiếu cơ chế phối hợp liên ngành mang tính ràng buộc và cơ chế chuẩn bị năng lực cho cán bộ biệt phái, nhất là những người không thuộc ngành ngoại giao.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp bắt buộc với Bộ Nội vụ và các bộ, ngành liên quan, đồng thời thiết kế chương trình đào tạo, định hướng bắt buộc trước khi cử đi, nhằm hạn chế “lệch chuẩn nghề nghiệp” trong môi trường đặc thù.

Đối với cơ cấu tổ chức, việc mở rộng sang các lĩnh vực như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, môi trường, pháp luật được đánh giá là cần thiết, song còn thiếu tiêu chuẩn năng lực cụ thể và cơ chế bảo đảm “đúng người - đúng việc”.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị bổ sung tiêu chí bắt buộc về chuyên môn, kinh nghiệm, ngoại ngữ, cùng yêu cầu đào tạo kỹ năng ngoại giao trước khi phân công nhiệm vụ.

Liên quan quy định điều chuyển biên chế, Phó trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế Nguyễn Thị Sửu cảnh báo nguy cơ thiếu minh bạch, gián đoạn công việc và ảnh hưởng quyền lợi cán bộ nếu không có quy trình rõ ràng. Do đó, cần thiết lập quy trình điều chuyển tối thiểu ba bước, bảo đảm tính liên tục trong hoạt động và quyền lợi chính đáng của cán bộ.

Về quản lý ngân sách (Điều 15), đại biểu Nguyễn Thị Sửu đồng tình với quy định cho phép sử dụng ngoại tệ nhưng cho rằng dự thảo còn thiếu cơ chế kiểm soát tỷ giá và trách nhiệm giải trình. Đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế giám sát tài chính tập trung, quy định báo cáo định kỳ chi tiết và áp dụng tỷ giá theo chuẩn thống nhất để tăng minh bạch, hạn chế rủi ro.

Đối với hoạt động mua sắm, xây dựng, dự thảo mới dừng ở quy định thẩm quyền mà thiếu cơ chế hậu kiểm. Đại biểu Nguyễn Thị Sửu kiến nghị bổ sung nghĩa vụ báo cáo sau đầu tư, đánh giá độc lập về chất lượng, hiệu quả, đồng thời làm rõ trách nhiệm người đứng đầu.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, các đề xuất trên hướng đến ba mục tiêu cốt lõi: Chuẩn hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ngoại giao; tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình trong quản lý ngân sách; và thiết lập cơ chế vận hành hiện đại, có kiểm soát. Nếu được tiếp thu, dự thảo luật sẽ trở thành nền tảng pháp lý vững chắc cho một nền ngoại giao chuyên nghiệp, thích ứng và hiệu quả trong giai đoạn mới.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu tham gia thảo luận ở hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Trước đó, chiều 8/4, Quốc hội đã nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Trình bày tờ trình dự án luật, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết việc sửa luật nhằm khắc phục những hạn chế của luật hiện hành, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý để nâng cao hiệu quả hoạt động của CQĐD trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Dự thảo hướng tới tăng tính chuyên nghiệp, hiện đại, bảo đảm thống nhất quản lý đối ngoại, phù hợp chủ trương phân cấp, phân quyền và đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Dự luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ đường lối đối ngoại của Đảng, thúc đẩy hội nhập quốc tế toàn diện, đồng thời cải cách thủ tục hành chính, tăng tính linh hoạt, gắn với trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nội dung cũng bảo đảm phù hợp Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), các điều ước quốc tế và kế thừa những quy định còn phù hợp của luật hiện hành.

Dự thảo gồm 2 điều, trong đó Điều 1 sửa đổi, bổ sung 16 khoản của luật hiện hành; Điều 2 quy định thi hành, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Các nội dung trọng tâm tập trung kiện toàn chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; hoàn thiện chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân; đồng thời xử lý các điểm chồng chéo, chưa phù hợp trong thực tiễn.

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật và đánh giá dự thảo đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. Dự thảo phù hợp chủ trương hội nhập quốc tế, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ một số nội dung còn định tính. Bên cạnh đó, cần rà soát, sắp xếp lại các lĩnh vực trong cơ cấu tổ chức cho phù hợp; nghiên cứu bổ sung vai trò hỗ trợ doanh nghiệp; đồng thời đánh giá kỹ việc mở rộng tiêu chuẩn bổ nhiệm đại sứ để bảo đảm phù hợp yêu cầu thực tiễn.