Chứng khoán Mirae Asset: Giải mã nghịch lý kinh tế tăng trưởng gần 10% nhưng VN Index hụt hơi

Giải mã nghịch lý kinh tế tăng trưởng cao nhưng thị trường chứng khoán hụt hơi

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang chứng kiến một sự lệch pha rõ rệt giữa các chỉ số kinh tế vĩ mô và diễn biến giá cổ phiếu. Các số liệu thống kê vừa được công bố cho thấy tổng sản phẩm quốc nội quý 3/2026 tăng 9,95%, qua đó kéo mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Các trụ cột kinh tế đều ghi nhận kết quả rất tích cực với sản xuất công nghiệp tháng 9 tăng 16,7%, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài giải ngân đạt 21,1 tỷ USD và xuất khẩu tăng vọt 39,1% so với cùng kỳ năm trước.

Dù nền kinh tế phát đi những con số lạc quan, chỉ số VN Index lại trải qua một giai đoạn khó khăn với tâm lý thận trọng bao trùm diện rộng. Tính từ cuối năm 2025 đến đầu tháng 10/2026, VN Index chỉ giảm khoảng 2,6%. Tuy nhiên, nếu loại trừ nhóm cổ phiếu Vingroup, phần lõi của thị trường đã ghi nhận mức giảm lên tới gần 15%. Sự đối lập này phản ánh sức khỏe của phần lớn doanh nghiệp niêm yết đang yếu hơn đáng kể so với những gì chỉ số chung thể hiện trên bảng điện tử.

Theo bà Nguyễn Thị Bình Minh, Giám đốc Trung tâm Kinh doanh Công ty Cổ phần Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, hiện tượng này xuất phát từ việc thời kỳ dòng tiền dễ dãi đã kết thúc. Trong nhiều năm trước, nhà đầu tư quen với cơ chế lãi suất hạ nhiệt giúp thanh khoản dồi dào và định giá thị trường liên tục mở rộng. Ở giai đoạn đó, chỉ cần dòng tiền đổ vào đủ lớn, ngay cả những doanh nghiệp có chất lượng trung bình cũng được giới đầu tư chấp nhận trả mức giá cao hơn giá trị thực.

Hiện tại, môi trường vĩ mô toàn cầu đã thay đổi hoàn toàn. Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm chạm mốc 5,34%, mức cao nhất trong vòng 24 năm và duy trì quanh 5,28% vào cuối quý 3. Áp lực từ lợi suất cao khiến đồng đô la Mỹ trở nên hấp dẫn, gây sức ép rút vốn tại các thị trường mới nổi. Tại Việt Nam, khi tỷ giá chịu sức ép lớn, dư địa hạ lãi suất trong nước bị thu hẹp đáng kể. Điều này khiến chi phí vốn của doanh nghiệp khó giảm nhanh, đồng thời triệt tiêu động lực mở rộng định giá của toàn thị trường chứng khoán.

Chiến lược tìm kiếm giá trị thực giữa vùng định giá thấp kỷ lục

Sau những nhịp điều chỉnh kéo dài, định giá của thị trường chứng khoán Việt Nam đã lùi về vùng thấp nhất trong ba năm qua. Chỉ số P/E của VN Index hiện giao dịch quanh mức 12,1 lần, thấp hơn khoảng 12% so với mức trung bình ba năm là 13,8 lần và đã xuyên thủng ngưỡng âm một độ lệch chuẩn. Nếu loại bỏ sự ảnh hưởng của nhóm Vingroup, mức định giá P/E phần lõi của thị trường thậm chí chỉ còn khoảng 10,1 lần.

Dù định giá đang ở mức hấp dẫn, đại diện Chứng khoán Mirae Asset lưu ý rằng mức P/E thấp không còn là điều kiện đủ để xác nhận cơ hội đầu tư an toàn. Một cổ phiếu đang giao dịch ở mức P/E 8 lần có thể trở thành cái bẫy giá trị nếu lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm 30% trong năm tiếp theo. Do đó, thay vì nhắm mắt mua những cổ phiếu đã giảm sâu, dòng vốn thông minh cần tìm kiếm các doanh nghiệp có giá thị trường giảm nhanh hơn giá trị nội tại, đặc biệt là những đơn vị vẫn duy trì được đà tăng trưởng về doanh thu, lợi nhuận, dòng tiền và tỷ suất sinh lời.

Để tìm ra những doanh nghiệp thực sự chất lượng, Chứng khoán Mirae Asset đưa ra một bộ lọc định lượng khắt khe dựa trên kết quả kinh doanh thực tế. Các tiêu chí bắt buộc bao gồm doanh thu và lợi nhuận quý gần nhất phải tăng tương ứng trên 10% và 20%, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu 12 tháng gần nhất vượt 12% và biên lợi nhuận ròng tiếp tục mở rộng. Doanh nghiệp cũng phải đảm bảo sức khỏe tài chính với tỷ lệ tổng nợ vay trên vốn chủ sở hữu dưới ngưỡng 80%. Theo dữ liệu thống kê hiện tại, thị trường chỉ có khoảng 30 mã cổ phiếu vượt qua được hệ thống điều kiện này.

Việc nền kinh tế tăng trưởng gần 10% không đồng nghĩa với việc chỉ số chứng khoán sẽ tăng một mức tương ứng. Nhiệm vụ của giới đầu tư hiện nay không phải là giải ngân theo các con số vĩ mô chung, mà là chọn lọc những doanh nghiệp có khả năng tận dụng sự phục hồi của kinh tế để gia tăng lợi nhuận cốt lõi. Trong chu kỳ chi phí vốn đắt đỏ, những doanh nghiệp nắm giữ lượng tiền mặt dồi dào và kiểm soát tốt dư nợ vay sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh áp đảo để thâu tóm thị phần từ tay các đối thủ suy yếu.