Chung quanh quy định về thẩm quyền tước chứng chỉ hành nghề của luật sư

Các luật sư tham gia hành nghề tại một phiên tòa. (Ảnh: TL)

Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 18/5 cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư hoặc giấy phép hành nghề luật sư có thời hạn trong phạm vi thẩm quyền của mình.

Băn khoăn về thẩm quyền tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề luật sư

Luật sư Nguyễn Thắng Cảnh, Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội cho rằng, theo quy định của Luật Luật sư năm 2006 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2012), chứng chỉ hành nghề luật sư là điều kiện pháp lý quan trọng để cá nhân được hành nghề luật sư. Việc cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư được quy định rất chặt chẽ và thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở cấp Trung ương và cấp tỉnh, không phải cấp cơ sở.

Trong khi đó, việc Nghị định số 109/2026/NĐ-CP quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền tước chứng chỉ hành nghề luật sư là một điểm bất hợp lý, không phù hợp với Luật Luật sư. Cấp xã là cấp hành chính cơ sở, chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính địa phương, không có chuyên môn sâu cũng như thẩm quyền pháp lý trong lĩnh vực quản lý nghề luật sư. Việc trao quyền này không chỉ vượt quá phạm vi chức năng mà còn tiềm ẩn nguy cơ lạm quyền, ảnh hưởng tiêu cực đến tính độc lập của luật sư.

Theo Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, khi Nghị định 109/2026/NĐ-CP cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được phạt tiền đến 25 triệu đồng trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, đồng thời có quyền đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề với luật sư, vấn đề không còn dừng ở kỹ thuật xử phạt vi phạm hành chính mà chạm trực tiếp vào nguyên tắc độc lập nghề nghiệp, vào cơ chế kiểm soát quyền lực và vào cấu trúc của Nhà nước pháp quyền. Một chính sách có thể xuất phát từ ý định siết kỷ cương, nhưng nếu đặt sai chủ thể thực hiện quyền lực, nó sẽ tạo ra rủi ro lớn hơn nhiều so với lợi ích quản lý.

Tiến sĩ Hiếu nhận định, về mặt hình thức, đây có thể được xem là một cách mở rộng thẩm quyền xử phạt theo hướng “gần dân, sát cơ sở”, nhưng trong lĩnh vực luật sư, cách tiếp cận lại bộc lộ sự bất cập. Luật sư không phải một hoạt động kinh doanh thông thường, càng không phải một loại giấy phép nghề nghiệp thuần hành chính. Luật sư là một chủ thể đặc biệt trong thiết chế tư pháp, vừa tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, vừa góp phần kiểm soát việc thực thi quyền lực công. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã là người đứng đầu một đơn vị hành chính cơ sở với chức năng chính là quản lý địa phương, giải quyết công việc hành chính, bảo đảm trật tự quản lý nhà nước ở cơ sở.

Tước quyền sử dụng khác thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề

Báo cáo Chính phủ về vấn đề quy định thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã đối với các hành vi vi phạm hành chính trong hoạt động hành nghề luật sư tại Nghị định số 109/2026/NĐ-CP, Bộ Tư pháp khẳng định, Nghị định được xây dựng và ban hành theo đúng trình tự, thủ tục quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Việc quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, trong đó có thẩm quyền tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn… của luật sư, công chứng viên là bảo đảm căn cứ pháp lý theo quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Nghị định số 189/2025/NĐ-CP. Đây không phải là quy định mới, mà là sự kế thừa, cụ thể hóa các quy định có tính nguyên tắc của pháp luật hiện hành.

Cũng theo Bộ Tư pháp, hình thức xử phạt “tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn” hoàn toàn khác với hình thức xử phạt “thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề”. Theo đó tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn không phụ thuộc vào thẩm quyền cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đó. Còn “thu hồi giấy phép, chứng chỉ hành nghề” là biện pháp quản lý hành chính của cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của pháp luật chuyên ngành, làm chấm dứt giá trị pháp lý của giấy phép, chứng chỉ hành nghề và chỉ người có thẩm quyền cấp mới có thẩm quyền thu hồi.

Bộ Tư pháp khẳng định, chế tài xử phạt vi phạm hành chính được thiết lập nhằm bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý nhà nước nói chung và hoạt động luật sư nói riêng. Việc quy định và áp dụng các chế tài xử phạt không chỉ nhằm xử lý các hành vi vi phạm, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của đối tượng bị xâm hại mà còn làm trong sạch môi trường hành nghề, nâng cao tính tuân thủ pháp luật; nâng cao vị thế, uy tín của luật sư trong xã hội.