Chung tay gìn giữ Vườn Quốc gia Hoàng Liên - Vườn di sản ASEAN

Khu vực rừng đặc dụng thuộc Vườn quốc gia Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Vườn Quốc gia Hoàng Liên - Vườn Di sản ASEAN được Quỹ Môi trường toàn cầu xếp vào loại A, cao cấp nhất về giá trị đa dạng sinh học của Việt Nam.

Trước bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, thiên tai, suy thoái môi trường và suy giảm đa dạng sinh học đang trở thành những thách thức toàn cầu, việc bảo vệ và phát triển rừng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học đang trở thành nhiệm vụ cấp bách được Vườn Quốc gia Hoàng Liên đẩy mạnh triển khai.

Cứu hộ, bảo tồn động, thực vật

Diện tích rừng Hoàng Liên đạt 28.498ha, với độ che phủ lên tới 90,29%. Khu vực này ghi nhận 2.853 loài thực vật bậc cao; trong đó có 147 loài được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới; cùng 599 loài động vật có xương sống; trong đó 60 loài quý hiếm được ghi nhận trong Sách đỏ. Đây là kho tàng nguồn gen quý giá không chỉ của Việt Nam mà còn của khu vực Đông Nam Á.

Để gìn giữ màu xanh của rừng và hệ sinh thái đa dạng ấy, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý, bảo tồn. Trong đó, Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên giữ vai trò nòng cốt trong việc tiếp nhận, cứu hộ, chăm sóc, phục hồi và tái thả các loài động vật hoang dã trở về môi trường tự nhiên.

Ông Phạm Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm, cho biết hiện, Trung tâm đang quản lý, chăm sóc 101 cá thể thuộc 24 loài; trong đó, có 20/24 loài, tương ứng 90/101 cá thể là các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm.Tính đến ngày 15/7/2026, Trung tâm đã tiếp nhận 76 vụ/104 cá thể/21 loài (đạt 253% so với kế hoạch năm); cứu hộ thành công 101/104 cá thể (tỉ lệ đạt 97,12%). Đồng thời, từ đầu năm đến nay, Trung tâm đã thực hiện 04 đợt tái thả, đạt 200% kế hoạch năm.

Gần đây nhất, vào ngày 12/7, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã tổ chức tái thả 57 cá thể động vật hoang dã thuộc 18 loài về môi trường tự nhiên sau thời gian được cứu hộ, chăm sóc và bảo tồn thành công tại Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên.

Không gian bảo tồn của Vườn Quốc gia Hoàng Liên còn là nơi hàng nghìn giống cây quý như sâm Ngọc Linh, Hoàng Liên gai, Vân Sam hay địa lan SaPa đã được nhân giống thành công.

Kiểm tra sự phát triển của giống cây sâm Ngọc Linh được nhân giống bảo tồn ở Trung tâm của Vườn quốc gia Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)

Là “vương quốc dược liệu” với hơn 750 loài cây thuốc, nhiều đề tài cấp Nhà nước, cấp bộ, cấp tỉnh được triển khai tại đây, mở ra hướng phát triển kinh tế dưới tán rừng, đồng thời đảm bảo mục tiêu bảo tồn dài hạn.

Xác định việc bảo tồn nguồn gene là nhiệm vụ cốt lõi, những tháng đầu năm 2026, Vườn đã triển khai đồng bộ và hiệu quả nhiều đề tài cấp thiết như "Nghiên cứu khai thác và phát triển nguồn gene cây thuốc Tế tân lá tim."

Bên cạnh đó, mô hình "Bảo tồn, nhân giống loài cây thuốc Đỗ Trọng Bắc tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên" cũng ghi nhận những số liệu sinh trưởng đầy lạc quan.

Đặc biệt, nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững loài thảo dược quý của quốc gia, Kế hoạch trồng thí điểm và chăm sóc Sâm Việt Nam năm 2026 đã được thúc đẩy mạnh mẽ với việc thực hiện gieo hạt trên diện tích 500 m2; đồng thời trồng lại thành công 700 củ sâm từ 4-7 năm tuổi tại khu vực vườn ươm chuyên dụng.

Không dừng lại ở công tác bảo tồn thuần túy, Vườn Quốc gia Hoàng Liên còn có nhiều hoạt động gắn liền với trách nhiệm xã hội. Điển hình như dự án "Hỗ trợ phục hồi sinh kế sau bão số 3 năm 2024 thông qua phát triển Sâm Việt Nam và Nấm Linh chi tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên" đã mang lại luồng sinh khí mới cho đồng bào vùng đệm. Dự án đã tổ chức thành công các buổi giới thiệu, tiếp cận tại 2 xã Tả Van và Bản Hồ. Đồng thời triển khai nhân giống sâm Việt Nam cùng Nấm Linh chi để cung cấp trực tiếp cho người dân địa phương, tạo nền tảng vững chắc cho việc phục hồi kinh tế xanh sau thiên tai.

Mỗi loài dược liệu được giữ lại không chỉ là một phần của hệ sinh thái được hồi sinh mà còn gắn liền với sinh kế của nhân dân.

“Chúng tôi lựa chọn phát triển nguồn gen các loại dược liệu có giá trị kinh tế cao, giá trị dược liệu lớn để làm cơ sở phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho đồng bào các dân tộc sống trong và xung quanh Vườn Quốc gia Hoàng Liên,” ông Nguyễn Hữu Hạnh, Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, cho hay.

Cộng đồng chung tay

Để bảo tồn đa dạng sinh học, các giải pháp quản lý kết hợp giáo dục, tuyên truyền đang được Vườn Quốc gia Hoàng Liên đẩy mạnh triển khai. Với phương châm "phòng ngừa là chính, phát hiện sớm, xử lý kịp thời," Vườn quốc gia Hoàng Liên chú trọng việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, các lực lượng chức năng và người dân vùng lõi, vùng đệm.

Lực lượng kiểm lâm Vườn Quốc gia Hoàng Liên tuần tra rừng trong những ngày cao điểm nắng nóng. (Ảnh: Hương Thu/TTXVN)

Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Kiểm lâm đã tổ chức 80 buổi tuyên truyền pháp luật về lâm nghiệp với 4.075 lượt người tham gia, đồng thời thực hiện 118 cuộc tuyên truyền lưu động tại các thôn, bản vùng đệm. Đơn vị tổ chức 659 cuộc tuần tra bảo vệ rừng, 7 cuộc tuần tra dài ngày, kiểm soát 1.379 lượt người ra vào rừng thông qua 5 chốt kiểm soát, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng.

Hoạt động tuyên truyền bảo vệ rừng cũng được kết hợp với các buổi lễ ăn thề bảo vệ rừng được triển khai đến toàn thể các thôn trên địa bàn xã Bản Hồ, Tả Van, tập trung tại các thôn trọng điểm liền kề Vườn quốc gia Hoàng Liên.

Tại các buổi lễ ăn thề bảo vệ rừng, lực lượng Kiểm lâm đã thực hiện tuyên truyền nâng cao nhận thức cho nhân dân về bảo vệ rừng, bảo vệ đa dạng sinh học và phòng cháy, chữa cháy rừng. Mọi người tham gia đóng góp ý kiến, biểu quyết đồng thuận và cam kết cùng nhau thực hiện quy ước bảo vệ rừng của thôn.

Ông Lê Xuân Thắng, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Hoàng Liên, nhấn mạnh: "Sự quan tâm ủng hộ của cộng đồng các thôn chính là yếu tố quan trọng, chìa khóa cốt lõi để bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng hiện có của Vườn quốc gia Hoàng Liên."

Ngoài ra, để nâng cao nhận thức về đa dạng sinh học và giá trị du lịch sinh thái cho hướng dẫn viên và người khuân vác đồ tham gia hoạt động du lịch tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, vừa qua Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên vừa tổ chức hai lớp tập huấn về đa dạng sinh học và giá trị du lịch sinh thái cho 60 đối tượng là hướng dẫn viên và người khuân vác đồ (porter) đang tham gia phục vụ khách du lịch trong Vườn Quốc gia Hoàng Liên.

Ông Phạm Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm Du lịch và Bảo tồn sinh vật Hoàng Liên nhấn mạnh: “Hướng dẫn viên và người khuân vác đồ không chỉ là người hỗ trợ mà còn là cầu nối giữa du khách với thiên nhiên. Khi họ hiểu rõ và trân trọng giá trị sinh thái của khu vực, họ sẽ góp phần rất lớn trong việc gìn giữ tài nguyên và trải nghiệm du lịch theo hướng bền vững."

Đại diện đoàn du khách trong chuyến leo núi chinh phục đỉnh Fansipan mới đây, anh Lê Mạnh Dũng (Quảng Ninh), tâm sự: "Chúng tôi đã khám phá nhiều đỉnh núi khác nhau ở Việt Nam nhưng leo núi Fansipan là trải nghiệm rất thú vị. Trong suốt hành trình, chúng tôi có thể thấy thiên nhiên nơi đây được giữ gìn, bảo vệ nghiêm ngặt, hoang sơ, hùng vĩ. Những hướng dẫn viên luôn nhắc nhở chúng tôi về việc không xả rác, không chặt cây, việc sử dụng lửa cũng được kiểm soát chặt chẽ để tránh gây cháy rừng."

Với hàng nghìn loài động, thực vật quý hiếm, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn ra ngày càng khắc nghiệt, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang từng bước nỗ lực gìn giữ, phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học gắn với sinh kế cộng đồng và phát triển bền vững. Như Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên khẳng định: “Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng quản lý rừng, mà cần sự đồng hành của cộng đồng, các nhà khoa học và cả du khách”./.