Chung tay vì hòa bình và phát triển bền vững trên biển

Đại sứ Timor-Leste tại Việt Nam João Pereira. (Ảnh: Ngọc Anh)

Đối thoại để duy trì hòa bình, ổn định

Đại sứ Timor-Leste tại Việt Nam João Pereira nhấn mạnh, đối thoại là giải pháp tốt nhất để thúc đẩy đồng thuận và giải quyết các bất đồng trên biển, đồng thời khẳng định Timor-Leste có trách nhiệm cùng các nước thành viên ASEAN đóng góp vào hòa bình, an ninh và ổn định của khu vực.

Là thành viên mới của ASEAN, Timor-Leste cam kết đóng góp tích cực vào hòa bình và ổn định khu vực, đồng thời nhận thức rõ rằng nước này không thể đứng ngoài những vấn đề chung của cộng đồng ASEAN. Theo Đại sứ, các vấn đề phát sinh tại một quốc gia thành viên đều có thể trở thành mối quan tâm chung của toàn khối.

Trong bối cảnh môi trường an ninh hàng hải tại Biển Đông đang thay đổi nhanh chóng, nhà ngoại giao cho rằng cơ chế đối thoại của ASEAN là giải pháp tốt nhất để thúc đẩy đồng thuận và tìm kiếm phương thức giải quyết các bất đồng giữa các bên. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những vấn đề phức tạp trên biển, trong đó có Biển Đông.

Cũng theo Đại sứ João Pereira, với tư cách thành viên ASEAN, Timor-Leste có trách nhiệm tham gia nỗ lực chung nhằm giải quyết các bất đồng giữa các nước trong khu vực, bao gồm những căng thẳng tại Biển Đông và các cuộc khủng hoảng hàng hải khác có thể ảnh hưởng đến ASEAN.

Bên cạnh đó, để thúc đẩy đối thoại, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và mở rộng hợp tác tại Biển Đông, các nước cần phát huy cơ chế đối thoại, cùng trao đổi và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề chung. Sự tham gia của các thành viên ASEAN trong quá trình này là vô cùng cần thiết nhằm góp phần duy trì hòa bình, an ninh và ổn định khu vực.

Đánh giá về vai trò của Việt Nam, Đại sứ João Pereira nhận định, Việt Nam là quốc gia năng động trong thúc đẩy giải quyết các bất đồng; đồng thời bày tỏ tin tưởng đất nước hình chữ S có đủ năng lực phối hợp với các nước thành viên ASEAN và những quốc gia khác có lợi ích tại Biển Đông để thúc đẩy giải quyết các vấn đề liên quan.

Đại sứ cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác khu vực trong ứng phó với các thách thức an ninh hàng hải. Theo ông, Timor-Leste đã chính thức trở thành thành viên ASEAN và cam kết cùng các nước hướng tới tầm nhìn chung, xây dựng một cộng đồng ASEAN thống nhất. Vì vậy, các thành viên cần tăng cường đối thoại, cùng ngồi lại để tìm giải pháp cho những vấn đề ảnh hưởng đến khu vực, từ Biển Đông đến eo biển Malacca và các vùng biển khác ở Đông Nam Á.

Chia sẻ về tiềm năng hợp tác hàng hải giữa Timor-Leste và các nước ASEAN, Đại sứ João Pereira khẳng định, Timor-Leste có vị trí địa lý gắn liền với biển, được bao quanh bởi đại dương; do đó, nước này có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với các nước thành viên ASEAN để cùng bảo đảm hòa bình, an ninh và ổn định tại Đông Nam Á.

TS. Therese Nguyen, giảng viên Bộ môn Phát triển Cộng đồng, Khoa Khoa học Xã hội, Đại học Quốc gia Timor-Leste. (Ảnh: Yến Vi)

Đặt cộng đồng địa phương vào trung tâm phát triển

Còn với TS. Therese Nguyen, giảng viên Bộ môn Phát triển Cộng đồng, Khoa Khoa học Xã hội, Đại học Quốc gia Timor-Leste, quá trình đàm phán, giải quyết các vấn đề trên biển không chỉ diễn ra giữa chính phủ với chính phủ mà còn có sự đóng góp của các tổ chức xã hội dân sự và các phong trào xã hội.

TS. Therese Nguyen cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tôn trọng chính quyền địa phương và luật tục trong quản lý tài nguyên, phát triển kinh tế biển. Theo bà, Timor-Leste không chỉ dựa vào hệ thống pháp luật của Nhà nước mà còn coi trọng các quy tắc truyền thống đã được cộng đồng bản địa duy trì qua nhiều thế hệ. Người dân địa phương thường quen thuộc với luật tục hơn các quy định chính thức của chính quyền. Vì vậy, việc kết hợp hài hòa giữa hai hệ thống có ý nghĩa quan trọng, giúp cộng đồng cảm thấy mình thực sự là chủ thể của quá trình phát triển.

Khi được tham gia với vai trò chủ thể, người dân có thể chủ động đóng góp ý kiến, giám sát và tham gia quản lý các hoạt động liên quan đến cộng đồng. Đây cũng là cách để tăng cường sự gắn kết giữa chính sách phát triển và nhu cầu thực tế của người dân.

TS. Therese Nguyen dẫn ví dụ về việc áp dụng luật tục tại một số khu vực đánh bắt thủy sản ở Timor-Leste. Những quy định do cộng đồng xây dựng được sử dụng để hạn chế hoạt động khai thác quá mức, qua đó góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản và các rạn san hô.

Bà cho biết, Timor-Leste sở hữu những rạn san hô có vẻ đẹp và mức độ đa dạng sinh học nổi bật trong khu vực Thái Bình Dương. Đảo Atauro là một điểm đến thu hút du khách, đặc biệt là những người yêu thích hoạt động lặn biển. Tại đây, các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch phải tuân thủ những quy định do cộng đồng địa phương đặt ra.

Kinh nghiệm này cho thấy phát triển kinh tế biển cần gắn liền với việc tôn trọng truyền thống và luật tục địa phương. Trước khi triển khai các dự án phát triển, cơ quan chức năng cần tham vấn cộng đồng, lắng nghe ý kiến của người dân về những tác động có thể phát sinh đối với đời sống và sinh kế của họ.

Vị chuyên gia cũng lấy ví dụ về kế hoạch mở rộng cảng tại đảo Atauro. Trước khi thực hiện dự án, cần tiến hành nghiên cứu với sự tham gia của người dân và tổ chức tham vấn nhằm xác định việc mở rộng cảng sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cộng đồng địa phương. Theo đó, chính quyền cần lắng nghe ý kiến của người dân thay vì chỉ đưa ra quyết định từ góc độ quản lý hoặc phát triển hạ tầng.

Bên cạnh đó, TS. Therese Nguyen cho rằng xây dựng và mở rộng cảng biển không nên chỉ được đánh giá qua quy mô công trình hay hiệu quả kinh tế tổng thể. Điều quan trọng là cộng đồng địa phương phải thực sự được hưởng lợi từ quá trình phát triển đó.

Cụ thể, sau khi cảng được xây dựng, mang lại cho người dân những giá trị kinh tế và sự cải thiện trong cuộc sống. Hạ tầng cảng biển và hoạt động vận tải đường biển cần tạo thuận lợi cho sinh hoạt, sản xuất của cộng đồng, thay vì làm suy giảm các nguồn sinh kế hiện có.

Bà cảnh báo, sự tham gia của các nhà đầu tư và doanh nghiệp từ bên ngoài có thể tạo ra sức ép cạnh tranh đối với người dân địa phương. Nếu không được cân nhắc thỏa đáng, quá trình phát triển có thể khiến cộng đồng mất đi cơ hội kinh tế, thậm chí bị gạt ra bên lề ngay trên chính địa bàn sinh sống của mình.

Vì vậy, TS. Therese Nguyen cho rằng cần có cách tiếp cận cân bằng giữa phát triển hạ tầng và bảo đảm lợi ích của cộng đồng. Mục tiêu không chỉ là xây dựng cảng biển hay thu hút đầu tư, mà còn phải tạo điều kiện để người dân địa phương tham gia và được hưởng thành quả phát triển. Tôn trọng cộng đồng, tham vấn người dân và bảo đảm sinh kế cần được xem là những nội dung quan trọng trong cách tiếp cận phát triển kinh tế biển.