Chương trình thời sự đặc biệt 'Giáo dục Hà Nội: Gỡ áp lực - Mở tương lai'

Các đại biểu tham gia chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Hà Nội là địa phương có quy mô giáo dục lớn thứ hai cả nước, sau thành phố Hồ Chí Minh, với hàng triệu học sinh và hàng nghìn cơ sở giáo dục ở các cấp học.

Những năm gần đây, thành phố đã ban hành nhiều chính sách mạnh mẽ nhằm chăm lo cho giáo dục: Từ miễn học phí, hỗ trợ bữa ăn cho học sinh đến đầu tư xây dựng trường lớp, đổi mới quản trị và nâng cao chất lượng dạy học.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh, ngành Giáo dục Thủ đô cũng đang đối mặt với không ít áp lực. Mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp, nhiều phụ huynh Hà Nội lại thấp thỏm tìm trường cho con; những câu chuyện về trường “hot”, áp lực trường lớp luôn thu hút sự quan tâm của xã hội.

Để giảm bớt những áp lực đó, thành phố đang triển khai nhiều giải pháp căn cơ và lâu dài: Từ chuyển đổi số trong tuyển sinh, mở rộng hệ thống trường lớp đến nâng cao chất lượng giáo dục đồng đều giữa các khu vực.

Chương trình thời sự đặc biệt sẽ cùng độc giả nhìn lại những chính sách lớn của Hà Nội dành cho giáo dục; những thay đổi trong tuyển sinh và quản lý giáo dục; cũng như tầm nhìn phát triển giáo dục Thủ đô trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Ảnh: Thanh Hải

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực. Ảnh: Thanh Hải

Trong chương trình, độc giả có dịp theo dõi những phân tích, trao đổi từ các khách mời: Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực.

Giáo dục và đào tạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng

Hà Nội hiện là địa phương có quy mô giáo dục lớn thứ hai cả nước, với hệ thống trường lớp và số lượng học sinh thuộc nhóm dẫn đầu.

Chia sẻ tại chương trình, ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, trong chiến lược phát triển chung của Thủ đô, giáo dục - đào tạo luôn được xác định là lĩnh vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia của Hà Nội hiện đạt khoảng 80,6%, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Đây là kết quả cho thấy sự quan tâm và đầu tư bền bỉ của thành phố đối với sự nghiệp giáo dục.

Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Thời gian qua, nhiều văn bản pháp luật quan trọng liên quan đến lĩnh vực giáo dục đã được sửa đổi, ban hành như Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), cùng các quy định về đội ngũ nhà giáo. Những chính sách này tạo hành lang pháp lý quan trọng để ngành giáo dục triển khai các nhiệm vụ đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học.

Bên cạnh đó, giáo dục cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Trung ương. Tại cuộc gặp gỡ cán bộ quản lý và nhà giáo nhân dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, giáo dục là quốc sách hàng đầu, đồng thời là tương lai của dân tộc. Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, đây là nguồn động viên lớn đối với ngành giáo dục, khẳng định vai trò và trách nhiệm của giáo dục trong sự phát triển của đất nước.

Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội: Giáo dục - đào tạo luôn được xác định là lĩnh vực giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ảnh: Thanh Hải

Đối với Hà Nội, vai trò của giáo dục - đào tạo được thể hiện rõ trong các định hướng phát triển của thành phố. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII đã xác định mục tiêu tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng. Gần đây, trong các chương trình hành động triển khai Nghị quyết số 71 của Bộ Chính trị, thành phố tiếp tục nhấn mạnh phát triển giáo dục - đào tạo là nhiệm vụ trọng yếu, lâu dài và là một trong những khâu đột phá trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực.

Theo định hướng này, giáo dục Hà Nội không dừng lại ở mục tiêu giữ vị trí dẫn đầu cả nước mà còn hướng tới tiệm cận chất lượng giáo dục của các thủ đô phát triển trong khu vực và trên thế giới. Thành phố đặt mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm lớn về giáo dục - đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao của cả nước.

Trong bối cảnh đó, giáo dục - đào tạo được xem là nền tảng để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài, góp phần tạo động lực cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, định hướng và dẫn dắt trong phát triển giáo dục chất lượng cao của cả nước.

Hà Nội đã dành nguồn lực lớn để đầu tư cho giáo dục

Thời gian qua, thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách đáng chú ý như miễn học phí, hỗ trợ bữa ăn cho học sinh, tăng cường đầu tư trường lớp. Theo Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Quang Tuấn, những chính sách này đã tác động đặc biệt tích cực tới phụ huynh và học sinh.

Ông Nguyễn Quang Tuấn nhấn mạnh: Những năm gần đây, thành phố đã dành nguồn lực lớn để đầu tư cho giáo dục, với khoảng 62.000 tỷ đồng triển khai hơn 1.300 dự án cải tạo, nâng cấp và xây dựng cơ sở giáo dục. Nhờ đó, hệ thống trường lớp ngày càng được hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học.

Cùng với đầu tư hạ tầng, Hà Nội cũng đặc biệt chú trọng các chính sách chăm lo cho học sinh. Thành phố đã bố trí khoảng 2.700 tỷ đồng để thực hiện miễn học phí cho học sinh, đồng thời dành gần 3.000 tỷ đồng hỗ trợ bữa ăn cho học sinh tiểu học. Những chính sách này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho các gia đình, nhất là ở khu vực nông thôn, gia đình công nhân hoặc hoàn cảnh khó khăn, mà còn tạo điều kiện để mọi học sinh đều có cơ hội đến trường và được thụ hưởng môi trường giáo dục tốt hơn.

Trường THPT Đỗ Mười được đầu tư khang trang, hiện đại, bắt đầu tuyển sinh từ năm học 2025-2026. Ảnh: Nhà trường cung cấp

“Với tỷ lệ chi ngân sách giáo dục rất lớn, nên tỷ lệ trường chuẩn quốc gia của thành phố đã tăng từ dưới 70% (năm 2021) lên trên 80% như hiện nay”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Xã hội đồng tình với những chính sách đổi mới giáo dục

Về những chính sách giáo dục mà Hà Nội đang triển khai, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực cho biết, bà rất vui khi đón nhận những thông tin tích cực như việc giảm học phí hay hỗ trợ bữa ăn trưa cho học sinh.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh - chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực. Ảnh: Thanh Hải.

Dù con của bà hiện không còn học phổ thông, nhưng qua chia sẻ của người thân, bạn bè và nhiều phụ huynh xung quanh, bà vẫn cảm nhận rõ niềm vui và sự đồng tình của xã hội đối với những chính sách này.

Theo bà Thu Anh, việc thành phố liên tiếp ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho học sinh và gia đình đã thể hiện tư duy phát triển rõ ràng của giáo dục Thủ đô. Trong đó, việc chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội học tập cho mọi trẻ em trên địa bàn được xem là điểm nhấn đáng chú ý trong giai đoạn gần đây.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng, khi ngày càng có nhiều chính sách thiết thực được triển khai, người dân Hà Nội cảm thấy yên tâm và phấn khởi hơn trước những chuyển động tích cực của ngành Giáo dục. Điều đó cũng cho thấy sự quan tâm sâu sắc của thành phố đối với thế hệ học sinh, cũng như quyết tâm xây dựng một môi trường giáo dục ngày càng chất lượng và công bằng.

Hướng tới xây dựng nền giáo dục thông minh

Nhìn ở góc nhìn dài hạn, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh đã có những chia sẻ riêng về mô hình giáo dục mà Hà Nội đang hướng tới trong tương lai.

Theo Tiến sĩ Thu Anh, những định hướng mà Hà Nội đang triển khai cho thấy tầm nhìn khá rõ ràng trong việc xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại và hội nhập. Thành phố không chỉ chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, mà còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản trị nhà trường, từng bước hướng tới mô hình “trường học thông minh”, nơi hoạt động dạy - học và quản lý được hỗ trợ hiệu quả bởi nền tảng số.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh: Hà Nội đang xây dựng một hệ thống giáo dục hiện đại và hội nhập. Ảnh: Thanh Hải

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy các chương trình giáo dục quốc tế giúp học sinh Thủ đô có thêm cơ hội tiếp cận những chương trình học tập đa dạng, phù hợp với xu thế hội nhập toàn cầu. Việc Hà Nội được UNESCO công nhận là “Thành phố học tập” vào tháng 12-2025 cũng mở ra nhiều cơ hội để thúc đẩy học tập suốt đời trong cộng đồng.

Theo bà Thu Anh, những chính sách như miễn học phí, hỗ trợ bữa ăn cho học sinh hay định hướng xây dựng “trường học hạnh phúc” đều là những bước đi rất thiết thực.

“Khi gánh nặng chi phí giáo dục được giảm bớt và môi trường học tập trở nên tích cực, thân thiện hơn, học sinh sẽ có nhiều cơ hội phát triển toàn diện cả về tri thức, kỹ năng và cảm xúc”, Tiến sĩ Thu Anh nhận định.

Tuyển sinh đầu cấp luôn “nóng”

Tuyển sinh đầu cấp hằng năm luôn trở thành vấn đề “nóng” tại các đô thị lớn như Hà Nội. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực, tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau..

Với nhiều năm công tác trong giáo dục phổ thông, đặc biệt từng là giáo viên và cán bộ quản lý tại Trường THCS & THPT Nguyễn Tất Thành (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), bà Thu Anh cho biết, áp lực tuyển sinh trước hết xuất phát từ tốc độ gia tăng dân số rất nhanh của Thủ đô, thuộc nhóm cao nhất cả nước, khiến nhu cầu học tập ở các bậc học ngày càng lớn.

Nhiều trường tư thục tại Hà Nội đã công bố phương án tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027. Ảnh: CTV

Bên cạnh đó, chất lượng giữa các trường vẫn còn có sự khác biệt, nên nhiều phụ huynh luôn mong muốn tìm cho con em mình một môi trường học tập tốt, được học với những thầy, cô giáo giỏi. Thậm chí, trong nhiều gia đình, việc lựa chọn trường cho con đôi khi còn trở thành vấn đề gây tranh luận.

Ngoài ra, tư duy về “trường chuyên, lớp chọn, trường điểm” vẫn còn ăn sâu trong suy nghĩ của không ít phụ huynh, không chỉ ở Hà Nội mà trên phạm vi cả nước. Chính những yếu tố đó khiến câu chuyện tuyển sinh đầu cấp luôn nhận được sự quan tâm lớn của xã hội.

Bài toán về chất lượng giáo dục giữa các trường

Giải đáp băn khoăn về việc “ngành Giáo dục Hà Nội cần làm gì để phụ huynh tin rằng trường gần nhà cũng là một trường tốt?”, ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội cho biết, trăn trở lớn nhất của ngành Giáo dục Thủ đô là làm sao bảo đảm chất lượng đào tạo giữa các trường, các khu vực được đồng đều.

Theo ông Nguyễn Quang Tuấn, việc đánh giá chất lượng giữa các trường cần dựa trên những yếu tố cốt lõi như cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và chất lượng đầu ra của học sinh. Thời gian qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã tham mưu để thành phố phê duyệt kế hoạch đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục giai đoạn 2018-2025 với tổng kinh phí hơn 62.000 tỷ đồng. Nguồn lực này được tập trung cho hơn 1.300 dự án xây dựng, nâng cấp trường lớp theo chuẩn quốc gia, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực.

Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội. Ảnh: Thanh Hải

Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, ngành Giáo dục cũng đẩy mạnh việc chia sẻ kinh nghiệm quản lý, giảng dạy giữa các trường có chất lượng tốt với những trường còn hạn chế; đồng thời tăng cường tuyên truyền để phụ huynh hiểu rõ hơn về chất lượng giáo dục tại địa phương, từ đó yên tâm cho con theo học tại trường gần nhà. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực, lo lắng trong việc lựa chọn trường học cho học sinh đầu cấp.

Yêu cầu trường tư thục không thu phí giữ chỗ

Nêu quan điểm về hiện tượng một số cơ sở giáo dục thu tiền đặt cọc giữ chỗ trước mùa tuyển sinh, ông Nguyễn Quang Tuấn cho biết, ngành Giáo dục Thủ đô đã và đang triển khai nhiều giải pháp nhằm chấn chỉnh, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho phụ huynh và học sinh. Theo ông, việc thu phí giữ chỗ không chỉ gây áp lực tâm lý, tài chính cho các gia đình mà còn làm ảnh hưởng đến môi trường giáo dục lành mạnh, minh bạch.

Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Mới đây, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã ban hành văn bản hướng dẫn gửi tới toàn bộ các cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố, trong đó có gần 600 cơ sở giáo dục dân lập và tư thục, yêu cầu tuyệt đối không được thu các khoản phí giữ chỗ trái quy định.

Đồng thời, Sở cũng tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thực tế tại các đơn vị. Qua rà soát cho thấy, chỉ có một số ít cơ sở cá biệt vẫn thực hiện việc thu phí giữ chỗ. Đối với những trường hợp này, Sở đã yêu cầu chấn chỉnh kịp thời, xử lý nghiêm theo quy định nhằm bảo đảm tính răn đe và lập lại trật tự trong công tác tuyển sinh.

Lãnh đạo Sở nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của ngành Giáo dục Hà Nội là đặt chất lượng giáo dục và uy tín nhà trường lên hàng đầu. Khi cơ sở giáo dục xây dựng được môi trường học tập tốt, chương trình đào tạo hiệu quả, đội ngũ giáo viên tâm huyết và tạo dựng được niềm tin vững chắc với phụ huynh, học sinh thì không cần thiết phải sử dụng các biện pháp như thu phí giữ chỗ để thu hút tuyển sinh.

Ngành Giáo dục cũng khuyến khích các trường tăng cường công khai, minh bạch thông tin tuyển sinh, nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục, qua đó tạo sự cạnh tranh lành mạnh và bền vững trong toàn hệ thống.

Nâng cao chất lượng giảng dạy để học sinh hạnh phúc mỗi ngày

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, chuyên gia giáo dục, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực. Ảnh: Thanh Hải

Về vấn đề làm thế nào để giảm tâm lý “chạy trường, chọn lớp” của phụ huynh, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng, giải pháp căn bản là nâng cao chất lượng giáo dục ở mỗi nhà trường.

Theo bà, ngành Giáo dục cần tạo điều kiện để các trường được học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm, phát triển môi trường học tập tốt; trong đó vai trò và trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Thực tế cho thấy, khi chất lượng giáo dục được cải thiện, niềm tin của phụ huynh cũng thay đổi. Tiến sĩ Thu Anh dẫn chứng, có một trường THCS trên địa bàn phường Hoàn Kiếm trước đây chỉ có chưa đến 100 học sinh, nhưng sau 5 năm, nhờ sự đổi mới trong quản lý và nâng cao chất lượng dạy học, số lượng học sinh đã tăng lên khoảng 1.000 em. Điều này cho thấy một ngôi trường có trở thành “trường hot” hay không phụ thuộc rất lớn vào chất lượng giáo dục của chính nhà trường.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh cho rằng, đội ngũ hơn 140.000 giáo viên của Hà Nội nếu đều giữ tinh thần trách nhiệm, không ngừng học hỏi, nuôi dưỡng niềm đam mê với nghề, cùng với sự nỗ lực của các nhà quản lý giáo dục, thì khoảng cách chất lượng giữa các trường sẽ dần được thu hẹp. Khi đó, áp lực “chọn trường, chạy trường” cũng sẽ giảm đi đáng kể.

Ngoài những giải pháp từ phía ngành Giáo dục, việc thay đổi tư duy của phụ huynh cũng rất quan trọng. Nhiều gia đình dù con không có năng khiếu đặc biệt vẫn cho con học thêm nhiều nơi với mục tiêu thi vào trường chuyên, lớp chọn.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, điều quan trọng hơn cả là giúp trẻ cảm thấy hạnh phúc trong quá trình học tập và mỗi ngày đều có sự tiến bộ so với chính mình của ngày hôm qua. Khi các trường học gần nơi cư trú được phụ huynh tin tưởng về chất lượng, họ sẽ không còn nhu cầu tìm kiếm những ngôi trường xa hơn.

Nhóm phóng viên