Chương trình thời sự đặc biệt 'Xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân'

Các đại biểu tham gia chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Trong đời sống chính trị của mỗi quốc gia, có những sự kiện mà quyền làm chủ của nhân dân được thể hiện một cách trực tiếp và rõ ràng nhất. Đó chính là ngày bầu cử - ngày mà mỗi công dân cầm trên tay lá phiếu của mình để lựa chọn những người đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân.

Cách đây tròn 80 năm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi toàn dân tham gia cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam độc lập với lời hiệu triệu giản dị nhưng đầy sức mạnh: “Quốc dân đi bỏ phiếu”. Từ cuộc bầu cử năm 1946 đặt nền móng cho nền dân chủ của nước Việt Nam mới, đến cuộc bầu cử sau ngày đất nước thống nhất năm 1976, 15 kỳ bầu cử Quốc hội đã diễn ra - mỗi lá phiếu của cử tri đều góp phần khẳng định quyền lực của nhân dân, đồng thời mở ra những chặng đường phát triển mới của đất nước.

TS Nguyễn Sỹ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội tham dự chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Hướng tới Ngày hội toàn dân 15-3 - cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, chương trình thời sự đặc biệt hôm nay với chủ đề “Xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân”, Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội sẽ cùng quý vị nhìn lại hành trình của nền dân chủ Việt Nam - nơi mỗi lá phiếu không chỉ là sự lựa chọn, mà còn là niềm tin, là trách nhiệm và là khát vọng phát triển của cả một dân tộc.

GS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam tham dự chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Chương trình có sự tham gia trao đổi của GS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam và TS Nguyễn Sỹ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

Tổng tuyển cử năm 1946: Nền móng đầu tiên của nền dân chủ Việt Nam

Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập năm 1945, việc tổ chức cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên vào ngày 6-1-1946 được xem là một quyết định mang tầm vóc lịch sử.

Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, nhân dân trực tiếp cầm lá phiếu để lựa chọn những người đại diện cho mình trong cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Phân tích về ý nghĩa của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đối với việc đặt nền móng cho nền dân chủ của nước Việt Nam mới, Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc nêu Cách mạng Tháng Tám thành công và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là sự kiện đánh dấu bước ngoặt vĩ đại nhất trong toàn bộ tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam.

“Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã mở đầu thời đại mới, thời đại Hồ Chí Minh, thời đại người dân nắm quyền làm chủ đất nước. Hiến pháp năm 1946 đã khẳng định nước Việt Nam là một nước dân chủ cộng hòa. Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân; không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo… Có thể nói, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đã thành công, biến toàn bộ mục tiêu cao cả của đất nước từ cả hàng nghìn năm trở thành sự thật phong phú và sinh động”, Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc khẳng định.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc tại Chương trình Thời sự đặc biệt. Ảnh: Phạm Hùng.

Lời hiệu triệu “Quốc dân đi bỏ phiếu” - giá trị dân chủ vĩnh hằng từ tư tưởng Hồ Chí Minh

Trước ngày Tổng tuyển cử đầu tiên của nước Việt Nam mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết lời kêu gọi “Quốc dân đi bỏ phiếu”, khẳng định quyền làm chủ của nhân dân trong việc lựa chọn những người có tài, có đức gánh vác công việc nước nhà.

Theo GS Nguyễn Quang Ngọc, lời hiệu triệu ấy không chỉ mang ý nghĩa vận động nhân dân tham gia bầu cử mà còn thể hiện tư tưởng dân chủ sâu sắc, có giá trị lâu dài đối với sự phát triển của đất nước.

Bầu cử - nền tảng của dân chủ

Từ cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đến nay, Quốc hội Việt Nam đã trải qua 15 kỳ bầu cử, nhìn lại chặng đường đó, Quốc hội đã khẳng định những dấu ấn, cho thấy sự trưởng thành của nền dân chủ Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, ngay từ năm 1946, khi Việt Nam tổ chức cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên, nền dân chủ của đất nước đã được đặt nền móng quan trọng. Dân chủ là quyền lực thuộc về nhân dân. Quyền lực ấy được nhân dân trao cho những người đại diện thông qua bầu cử.

"Bầu cử không chỉ đơn thuần là việc lựa chọn người này hay người kia, ý nghĩa sâu xa hơn của bầu cử chính là sự ủy quyền của nhân dân, được lựa chọn người thay mặt mình nắm giữ và thực thi quyền lực nhà nước. Vì vậy, đi bầu cử vừa là quyền, đồng thời cũng là trách nhiệm của mỗi cử tri", Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nói.

Tiến sỹ Nguyễn Sỹ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. Ảnh: Phạm Hùng

Nhìn vào quá trình phát triển của đất nước, theo tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, cần đánh giá nền dân chủ thông qua những thành quả thực tiễn. Trước hết, trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, dân chủ đã tạo nên động lực và sức mạnh của toàn dân, góp phần giúp đất nước giành được độc lập, tự do. Trong quá trình xây dựng đất nước, chính nền tảng dân chủ đã tạo nên sức mạnh đoàn kết để đất nước vượt qua những thử thách, làm nên những thành tựu nổi bật.

Một câu hỏi khác được đặt ra là, nền dân chủ ấy có đóng góp cho sự phát triển của đất nước hay không? theo tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, thực tế cho thấy, từ một quốc gia từng đối mặt với nhiều khó khăn, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế lớn của thế giới, đó là biểu hiện cụ thể cho hiệu quả và thành quả của nền dân chủ.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cũng cho rằng, hiện nay, dân chủ tiếp tục được phát huy mạnh mẽ hơn nhờ sự phát triển của công nghệ số, truyền thông và các nền tảng thông tin hiện đại. Cử tri có thể dễ dàng tìm hiểu thông tin, giữ liên hệ với đại biểu của mình cũng như theo dõi và giám sát hoạt động của các cơ quan dân cử. Việc truyền hình trực tiếp các phiên họp Quốc hội cũng góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch. Nhân dân có thể theo dõi các đại biểu phát biểu, theo dõi chính sách của đất nước cũng như các nội dung giải trình của Chính phủ, từ đó bày tỏ quan điểm đồng tình hay chưa đồng tình.

Theo tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, đó chính là biểu hiện của dân chủ thực chất - một nền dân chủ đang ngày càng được thể hiện rõ ràng hơn trong đời sống chính trị - xã hội và vận hành hiệu quả trong thực tiễn.

Mỗi lá phiếu là trách nhiệm với tương lai đất nước

Nhấn mạnh ý nghĩa của cuộc bầu cử trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là quyền dân chủ mà còn là sự ủy quyền quan trọng đối với bộ máy nhà nước…

Trả lời về việc cử tri thực hiện quyền bầu cử hôm nay có ý nghĩa như thế nào đối với việc củng cố Nhà nước pháp quyền và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng, ý nghĩa của cuộc bầu cử là rất quan trọng khi đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với những khát vọng lớn, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh là “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.

"Để dẫn dắt đất nước trong giai đoạn đó, điều cốt lõi là lựa chọn đúng những người đại diện xứng đáng, người có đủ trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm để giải quyết các thách thức về thể chế, pháp luật và định hướng phát triển", Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nêu quan điểm.

Đồng thời ông cũng cho rằng, mỗi lá phiếu không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của cử tri trong việc lựa chọn những người ưu tú nhất. Nếu lựa chọn đúng, đất nước sẽ có điều kiện phát triển nhanh hơn, chính sách và pháp luật sẽ được hoàn thiện tốt hơn, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cũng khẳng định một ý nghĩa quan trọng khác của bầu cử là sự ủy quyền của nhân dân đối với bộ máy nhà nước. Tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử ở Việt Nam luôn rất cao, thường trên 90%, thể hiện mức độ ủy quyền lớn của người dân. Chính sự ủy quyền đó tạo nên tính chính danh của Quốc hội và các cơ quan nhà nước. Khi có được sự chính danh mạnh mẽ từ nhân dân, bộ máy nhà nước sẽ có thêm quyết tâm và động lực để kiên định triển khai các chính sách phát triển. Vì vậy, cuộc bầu cử có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo nền tảng thể chế và chính danh để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Qua trao đổi của các chuyên gia tại chương trình thời sự đặc biệt, có thể thấy, từ lời kêu gọi “Quốc dân đi bỏ phiếu” của Chủ tịch Hồ Chí Minh cách đây 80 năm đến những cuộc bầu cử hôm nay, có thể thấy một giá trị xuyên suốt luôn được khẳng định: Quyền làm chủ của nhân dân. Mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là một sự lựa chọn, mà còn là sự gửi gắm niềm tin, trách nhiệm và kỳ vọng vào tương lai của đất nước. Bởi từ những lá phiếu ấy, Quốc hội và HĐND các cấp được hình thành - trở thành thiết chế quyền lực của nhân dân, nơi ý chí và nguyện vọng của cử tri được thể hiện bằng những quyết sách cụ thể cho sự phát triển của đất nước và của từng địa phương.

Chính vì vậy, đi bỏ phiếu không chỉ là quyền lợi chính trị của mỗi công dân, mà còn là trách nhiệm thiêng liêng đối với Tổ quốc, là cách để mỗi người dân trực tiếp tham gia vào việc lựa chọn những người đại diện xứng đáng nhất cho mình.

Quyền bầu cử là một trong những quyền chính trị cơ bản của công dân, được ghi nhận trong Hiến pháp - đạo luật gốc của Nhà nước ta. Việc quyền bầu cử được hiến định không chỉ khẳng định vị trí của nhân dân là chủ thể quyền lực nhà nước, mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc để người dân trực tiếp tham gia vào đời sống chính trị của đất nước.

Chia sẻ về nội dung này, GS Nguyễn Quang Ngọc nhấn mạnh, Hiến pháp năm 1946 - bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã khẳng định tất cả công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt nam nữ, đều có quyền bầu cử, trừ những người mất trí và những người bị tước quyền công dân.

GS Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam tham dự Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

"Phải nói rằng đây là một trong những quyền chính trị hết sức cơ bản. Nó thể hiện trực tiếp quyền làm chủ của nhân dân đối với Nhà nước và đối với xã hội. Vì vậy, trong các bản Hiến pháp tiếp theo như Hiến pháp năm 1959, Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 và gần đây là Hiến pháp năm 2013, quyền bầu cử của nhân dân ngày càng được mở rộng và hoàn thiện hơn. Điều đó khẳng định một cách rõ ràng rằng quyền lực của Nhà nước thuộc về nhân dân, và nhân dân là chủ thể trong việc tổ chức cũng như vận hành bộ máy Nhà nước", GS Nguyễn Quang Ngọc nói.

Bầu cử là cơ chế để người dân thực thi quyền lực

Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc tổ chức các cuộc bầu cử dân chủ, minh bạch và đúng pháp luật là cơ chế quan trọng để nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua những người đại diện được lựa chọn.

Đánh giá về vai trò của người dân trong việc xây dựng và hoàn thiện bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Việt Nam thông qua bầu cử, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng khẳng định, trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện bộ máy Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc tổ chức các cuộc bầu cử không chỉ đơn thuần là một thủ tục chính trị mà còn là cơ chế quan trọng để nhân dân thực thi quyền lực thông qua những đại biểu được lựa chọn.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội trao đổi tại chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Phạm Hùng

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng phân tích, nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân. Trong đó, "pháp quyền" và "dân chủ" là hai yếu tố song hành cấu thành nên hệ thống. Điều này khẳng định rằng quyền lực chỉ thực sự được xác lập khi có sự đồng thuận của đa số nhân dân. Thông qua bầu cử, người dân thực hiện việc lựa chọn và ủy quyền cho các đại diện thay mặt mình tham gia quyết định các công việc chung của đất nước.

"Bầu cử chính là một hoạt động ủy quyền, nơi mỗi cử tri phó thác sinh mệnh của chính mình và của đất nước vào tay người đại biểu", Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nói

Vì vậy, đi bầu cử không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm lớn lao. Đối với cá nhân cần cân nhắc kỹ lưỡng để chọn ra người vừa có trình độ, vừa có đạo đức. Đối với cộng đồng, đây là trách nhiệm với tương lai của đất nước và các thế hệ mai sau.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, hoạt động bầu cử góp phần vận hành nền dân chủ thông qua hai phương thức chính là dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp. Đây là cơ chế cốt yếu để vận hành nền dân chủ ở quy mô lớn; bởi ngoài bầu ra người đại diện mình tham gia vào các cơ quan trong bộ máy nhà nước, người dân còn trực tiếp quyết định các vấn đề tại cơ sở theo quy định của pháp luật về dân chủ cơ sở.

"Bầu cử không chỉ là một biểu tượng, mà nó là thực hành dân chủ, là phương pháp để thể hiện và có đội ngũ đại diện", Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhấn mạnh.

Từ lá phiếu hôm nay hình thành nên nghị trường ngày mai

TS Nguyễn Sỹ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội tham dự Chương trình. Ảnh Phạm Hùng

Những ngày này, tại Thủ đô Hà Nội và các địa phương trên cả nước, không khí chuẩn bị cho ngày bầu cử đang diễn ra sôi nổi. Từ công tác tuyên truyền, niêm yết danh sách cử tri, đến các cuộc tiếp xúc vận động bầu cử…, tất cả đều cho thấy sự quan tâm và kỳ vọng rất lớn của nhân dân đối với cuộc bầu cử Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.

Đánh giá về sự quan tâm của cử tri đối với cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng không khí sôi nổi từ các hội nghị tiếp xúc cử tri, hoạt động vận động bầu cử đến việc cử tri chủ động tìm hiểu về các ứng cử viên đã cho thấy niềm tin và kỳ vọng rất lớn của nhân dân đối với sự kiện chính trị quan trọng này.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, “đây là kỳ bầu cử rất quan trọng. Như tôi đã từng nói, cuộc bầu cử này mở ra cơ hội để đất nước bước vào một kỷ nguyên phát triển mới. Thông qua bầu cử, cử tri sẽ lựa chọn những đại biểu Quốc hội và HĐND thực sự tiêu biểu để đại diện cho mình, từ đó thúc đẩy các nghị trình phát triển của đất nước trong thời gian tới”.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, trong giai đoạn hướng tới những cột mốc lớn của dân tộc, đặc biệt là mục tiêu đến dịp kỷ niệm 100 năm thành lập nước Việt Nam, đất nước phấn đấu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao, vai trò của các cơ quan dân cử và các đại biểu được nhân dân lựa chọn là rất quan trọng.

“Nếu đạt được mục tiêu đó thì đó sẽ là thành quả rất lớn, có ý nghĩa lâu dài đối với dân tộc. Để xây dựng được lâu đài phát triển ấy thì mỗi viên gạch đều quan trọng. Cuộc bầu cử lần này chính là một trong những viên gạch rất quan trọng”, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhấn mạnh.

Từ góc độ quy trình nhân sự, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cũng bày tỏ sự tin tưởng vào chất lượng các ứng cử viên đã được giới thiệu. Theo ông, danh sách ứng cử viên đã trải qua quá trình hiệp thương, lựa chọn và sàng lọc chặt chẽ.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng: “Những người được giới thiệu ứng cử đều đã trải qua quá trình sàng lọc rất kỹ. Không phải ai cũng có thể được giới thiệu. Những người có vấn đề về phẩm chất, năng lực hay uy tín thì khó có thể vượt qua các bước của quy trình này. Vì vậy, có thể nói những ứng cử viên có tên trong danh sách cơ bản đều là những người có phẩm chất và năng lực”.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, nhiệm vụ của cử tri là tiếp tục cân nhắc, lựa chọn những đại biểu xứng đáng nhất trong số các ứng cử viên đã được tuyển chọn. “Có thể nói theo cách dân gian là bó đũa chọn cột cờ. Trong số những người đã được lựa chọn rất kỹ rồi, cử tri sẽ chọn ra những người tốt hơn, phù hợp hơn với quan điểm và kỳ vọng của mình để đại diện cho nhân dân”, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng chia sẻ.

Nên có chương trình tập huấn nhanh nâng cao năng lực đại diện

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng.

Để bảo đảm tính đại diện rộng rãi của nhân dân, trong quá trình chuẩn bị bầu cử, các cơ quan chức năng luôn quan tâm xây dựng cơ cấu đại biểu hợp lý. Theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, Quốc hội, HĐND là các thiết chế đại diện. Có nhiều cách đại diện, một trong những cách chúng ta thực hiện là đại diện theo cơ cấu, có nghĩa là cơ cấu xã hội, giới, dân tộc, thành phần, giai cấp… đều phải có đại diện trong Quốc hội...

Khi thông qua một đạo luật, một chính sách sẽ ảnh hưởng rộng rãi tới toàn xã hội. Sự phản ánh của đại biểu, đưa thêm kiến thức, sự hiểu biết vào quy trình, quyết định, thẩm định của Quốc hội rất quan trọng...

Về kỹ năng đại diện, năng lực để đại diện, sau khi trúng cử, Quốc hội, HĐND các cấp nên có chương trình tập huấn, nâng cao năng lực đại diện. Năng lực này không có trường nào đào tạo cho đại biểu cả. Do đó, nên có chương trình tập huấn nhanh để đại biểu có năng lực đại diện cho lợi ích của đất nước, dân tộc và xã hội trong giai đoạn phát triển hiện nay.

Phát huy trách nhiệm đại diện của đại biểu dân cử

Theo GS Nguyễn Quang Ngọc, những số liệu thống kê gần đây cho thấy cơ cấu đại biểu trong các cơ quan dân cử ngày càng hợp lý, phản ánh rõ hơn tiếng nói và nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân trong xã hội. Chẳng hạn, tỷ lệ đại biểu nữ trong Quốc hội Việt Nam cũng như trong HĐND thành phố Hà Nội đều đạt hơn 40%. Đây là con số rất ấn tượng, thể hiện nỗ lực trong việc bảo đảm sự tham gia rộng rãi của nhiều thành phần xã hội vào các cơ quan quyền lực nhà nước.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc tại Chương trình Thời sự đặc biệt. Ảnh: Phạm Hùng.

Theo ông, một cơ cấu như vậy là cần thiết và hợp lý, bởi không chỉ góp phần bảo đảm tính đại diện mà còn giúp phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân. Điều đó cũng cho thấy quyền làm chủ của nhân dân ngày càng được đề cao và tôn trọng trong đời sống chính trị - xã hội.

GS Nguyễn Quang Ngọc cũng bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của TS Nguyễn Sỹ Dũng khi cho rằng, một khi đã được cử tri tín nhiệm bầu chọn, mỗi đại biểu cần ý thức rõ trách nhiệm của mình. Khi đã được nhân dân ủy nhiệm, đại biểu phải tìm mọi cách để nâng cao năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của bản thân, từ đó trở thành người đại diện thực sự cho tiếng nói và lợi ích của cử tri.

Theo Giáo sư, thực tiễn hoạt động của các cơ quan dân cử cho thấy mỗi đại biểu cần nhận thức rõ quyền hạn đi liền với trách nhiệm, đặc biệt là trách nhiệm đại diện. Chỉ khi làm tròn vai trò này, đại biểu mới thực sự xứng đáng với sự tin tưởng mà cử tri đã trao gửi, góp phần phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân trong đời sống xã hội.

Đa dạng đại biểu, quyết sách sát thực

Khi các cơ quan dân cử quy tụ đại biểu đến từ nhiều tầng lớp khác nhau trong xã hội, nghị trường cũng trở thành nơi hội tụ những góc nhìn đa dạng về các vấn đề phát triển. Theo Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, chính sự đa dạng này góp phần quan trọng để các chính sách, nghị quyết được xây dựng toàn diện và sát thực tiễn hơn.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, phân tích của Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng trước đó rất sâu sắc, những người đại diện cho các tầng lớp và các nhóm xã hội khác nhau thường là những người hiểu rõ và sâu sắc nhất về yêu cầu, nguyện vọng cũng như năng lực sáng tạo của các tổ chức, cộng đồng mà họ đại diện.

Vì vậy, việc lắng nghe tiếng nói của toàn dân thông qua các đại biểu là điều rất quan trọng. Khi những ý kiến, tâm tư và nguyện vọng của nhân dân được phản ánh đầy đủ trong nghị trường, các quyết sách của Đảng và Nhà nước sẽ được nâng tầm, trở nên sát thực hơn với đời sống xã hội.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc, các chiến lược phát triển được đề ra về cơ bản đã phản ánh quy luật phát triển và thể hiện nhận thức đầy đủ về yêu cầu của đất nước. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào để những định hướng và chiến lược đó được chuyển hóa thành những hành động cụ thể trong thực tiễn.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc cũng nhận định, thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã thể hiện quyết tâm rất cao trong việc nhanh chóng đưa các chủ trương, chính sách vào cuộc sống. Điều cần thiết là các cấp, ngành tiếp tục vào cuộc bằng những cách làm phù hợp hơn nữa để những quyết tâm đó được hiện thực hóa bằng các hành động cụ thể trong thực tiễn.

"Thông qua những người đại diện của nhân dân, đặc biệt là các đại biểu thực sự xứng đáng và xứng tầm, tôi tin tưởng, Quốc hội, HĐND các cấp sẽ tiếp tục xây dựng được những chương trình, chính sách, thể chế toàn diện cho các lĩnh vực, góp phần thúc đẩy sự phát triển nhanh, mạnh và bền vững của đất nước", Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc nói.

Phát huy và huy động cao nhất sức mạnh của toàn dân trong kiến tạo và phát triển đất nước

Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt đối với đất nước. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều yêu cầu lớn về hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị quốc gia và khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển.

Trong bối cảnh đó, cuộc bầu cử lần này được tổ chức sớm hơn khoảng hai tháng so với thông lệ. Đây là sự chủ động về mặt thể chế nhằm sớm kiện toàn bộ máy nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ giữa hệ thống chính trị sau Đại hội Đảng và các cơ quan quyền lực do nhân dân bầu ra. Việc ổn định tổ chức sớm cũng đồng nghĩa với việc các cơ quan dân cử và chính quyền các cấp có thêm thời gian để nhanh chóng bắt tay vào công việc, cụ thể hóa các chủ trương, nghị quyết lớn của Đảng thành những quyết sách thiết thực, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Tại chương trình thời sự đặc biệt, trao đổi về vấn đề này, GS Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc đổi mới mô hình tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm bớt khâu trung gian là yêu cầu cần thiết. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và giúp hoạt động quản trị nhà nước đến gần người dân hơn…

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc trao đổi tại chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Phạm Hùng

Về yêu cầu sớm kiện toàn bộ máy, bảo đảm sự vận hành thông suốt của hệ thống chính trị; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn phát triển mới sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp, GS Nguyễn Quang Ngọc cho biết, từ góc độ nghiên cứu về nông thôn Việt Nam truyền thống, mô hình quản lý đất nước trước đây được xây dựng trên nền tảng xã hội nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Trong bối cảnh đó, sự tồn tại của nhiều cấp, nhiều khâu trung gian trong bộ máy quản lý là phù hợp với điều kiện lịch sử và phương thức tổ chức xã hội lúc bấy giờ.

Tuy nhiên, hiện nay đất nước đang phát triển mạnh mẽ và bước vào giai đoạn vươn mình, gắn với sự phát triển của khoa học - công nghệ và xu thế của thời đại. Trong bối cảnh đó, quá nhiều khâu trung gian trong quản lý có thể gây ra những ách tắc, khó khăn và phát sinh nhiều hệ lụy trong quá trình điều hành, thực thi chính sách.

Từ đó, GS Nguyễn Quang Ngọc cho rằng, việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp là phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước hiện nay. Mục tiêu quan trọng là làm sao để hoạt động quản lý và quản trị quốc gia đến gần người dân hơn, phản ánh trực tiếp và kịp thời nhu cầu của người dân, thay vì phải thông qua nhiều tầng nấc trung gian.

Vì vậy, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp lần này gắn với một chủ trương lớn về đổi mới thể chế, hướng tới xây dựng bộ máy chính quyền các cấp hiệu quả hơn, qua đó phát huy và huy động cao nhất sức mạnh của toàn dân trong công cuộc kiến tạo và phát triển đất nước.

Một điểm đáng chú ý là cuộc bầu cử năm nay được tổ chức sớm hơn khoảng hai tháng so với thông lệ. Đây được xem là bước chủ động trong công tác tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội tham dự chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Nếu hoàn thiện tổ chức bộ máy sớm thì độ trễ trong quá trình chuyển tiếp giữa hai nhiệm kỳ sẽ được rút ngắn. Rút ngắn được bao nhiêu thì tốt bấy nhiêu.

Phân tích thêm, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng thông tin, ở nhiều nước, khi một đảng thay đổi lãnh đạo thì chỉ ít ngày sau, bộ máy nhà nước cũng được thay đổi tương ứng. Có khi hôm trước đảng đã bầu ra người đứng đầu thì chỉ khoảng một tuần sau, thậm chí một vài ngày sau, cơ quan nhà nước đã kiện toàn xong. Bởi, nếu để kéo dài thì nhịp chuyển tiếp sẽ chậm lại và điều đó ảnh hưởng đến việc thúc đẩy phát triển cũng như triển khai các đường lối mà Đảng đã đề ra.

Vì vậy, theo Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng, rút ngắn được hai tháng là rất tốt; nếu rút ngắn được nhiều hơn nữa thì càng tốt hơn. Đó là yêu cầu của một quy trình quản trị và quy trình chính trị hiệu quả ở một quốc gia.

Lựa chọn người có tư duy đổi mới là trách nhiệm với tương lai

Cùng trao đổi về điểm mới rất quan trọng của nhiệm kỳ này là lần đầu tiên triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong phạm vi cả nước, gắn với yêu cầu tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy và nâng cao hiệu quả quản trị, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhấn mạnh, đây là thời điểm then chốt để mỗi công dân thực hiện quyền và trách nhiệm lớn lao của mình.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhắc lại quan điểm đã trao đổi ở phần trước, việc cử tri đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp không chỉ đơn thuần là lựa chọn người đại diện, mà còn là quá trình tìm kiếm những cá nhân có khả năng thúc đẩy hệ thống vận hành bộ máy trong hệ thống chính trị hiệu quả hơn, giải quyết thiết thực các vấn đề dân sinh và mang lại những kỳ vọng mới cho cộng đồng.

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng trao đổi tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

"Mỗi lá phiếu của cử tri cần mang theo sự cân nhắc kỹ lưỡng về trách nhiệm đối với đất nước, đối với bản thân và cả thế hệ con cháu mai sau. Đặc biệt cử tri nên gửi gắm niềm tin vào những ứng viên có nỗ lực và tư duy đổi mới", Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhắn nhủ.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cũng khuyến khích người dân tích cực tương tác qua các sự kiện để thể hiện bản sắc và tiếng nói của mình. Ông tin rằng, chỉ khi những giá trị bản sắc và tinh thần đổi mới được đánh giá đúng tầm, chúng ta mới có đủ tâm huyết và động lực để tạo ra sinh khí mạnh mẽ cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Lựa chọn đại biểu gắn với trách nhiệm đối với đất nước, tương lai

Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội tham dự chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Với những điểm mới của cuộc bầu cử lần này cũng như những kỳ vọng đặt ra đối với bộ máy Nhà nước trong nhiệm kỳ mới, cử tri cả nước đang rất quan tâm và theo dõi. Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 không chỉ là một sự kiện chính trị quan trọng, mà còn là bước đi có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Trao đổi về trách nhiệm của cử tri trong cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cho rằng, mỗi lá phiếu không chỉ là quyền của công dân mà còn gắn với trách nhiệm đối với đất nước, với chính bản thân mình và các thế hệ tương lai.

Theo ông, khi tham gia bầu cử, mỗi cử tri cần suy nghĩ nghiêm túc về việc lựa chọn người đại diện cho mình trong các cơ quan quyền lực nhà nước. Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng chia sẻ: “Cử tri hãy tự đặt câu hỏi, mình muốn ai đại diện cho mình? Hãy lựa chọn trên cơ sở người đó có thật sự vì sự phát triển của đất nước hay không, có thực sự quan tâm và giải quyết được những vấn đề mà người dân đang quan tâm hay không. Quan trọng là người được lựa chọn có đủ năng lực để thúc đẩy các nghị trình nhằm giải quyết những vấn đề của xã hội”.

Theo ông, việc bỏ phiếu không đơn thuần là thực hiện một quyền công dân mà còn là hành động thể hiện trách nhiệm đối với cộng đồng và tương lai của đất nước. “Đây không chỉ là chuyện tôi có quyền lựa chọn. Khi cầm lá phiếu trên tay, mỗi người còn phải có trách nhiệm với dân tộc, với chính mình và với con cháu mai sau. Vì vậy cần lựa chọn đúng người, lựa chọn những người tốt nhất trong số các ứng cử viên đã được giới thiệu”, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Tiến sĩ Nguyễn Sỹ Dũng cũng cho rằng, việc cử tri tham gia bầu cử với tinh thần trách nhiệm cao sẽ góp phần củng cố tính chính danh của hệ thống chính trị và các cơ quan dân cử.

Ông Nguyễn Sỹ Dũng cho biết: “Điều quan trọng là phải bảo đảm tính chính danh ngày càng cao cho hệ thống thể chế. Khi có được sự chính danh và sự ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân, đất nước sẽ có thêm động lực để thực hiện những nhiệm vụ lớn, những nghị trình phát triển rất quan trọng trong thời gian tới”.

Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc - Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam chia sẻ tại chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Cùng chia sẻ quan điểm về ý nghĩa của cuộc bầu cử, Giáo sư Quang Ngọc cho rằng, đây là sự kiện mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước. Giáo sư Quang Ngọc bày tỏ: “Có thể nói cuộc bầu cử lần này mang ý nghĩa mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới của dân tộc, hướng tới những mục tiêu lớn trong thời đại Hồ Chí Minh. Vì vậy, điều quan trọng là mỗi người dân cần nhận thức đầy đủ cả quyền lợi và trách nhiệm của mình, không chỉ đối với cá nhân mà còn đối với quê hương, đất nước”.

Theo Giáo sư Quang Ngọc, khi mỗi cử tri tham gia bầu cử với tinh thần trách nhiệm cao, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp sẽ thực sự trở thành ngày hội của toàn dân và đạt được thành công như kỳ vọng.

Qua các phóng sự và trao đổi của chuyên gia tại chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Xây dựng nhà nước pháp quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân”, đã tiếp tục khẳng định, cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XIV và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 không chỉ là một sự kiện chính trị quan trọng, mà còn là bước đi có ý nghĩa đặc biệt trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Từ cuộc Tổng tuyển cử lịch sử năm 1946 đến ngày hội bầu cử hôm nay, mỗi lá phiếu của cử tri luôn mang theo niềm tin, trách nhiệm và khát vọng phát triển. Và từ chính những lá phiếu hôm nay, sức mạnh làm chủ của Nhân dân sẽ tiếp tục được khẳng định - góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền ngày càng vững mạnh.

Nhóm phóng viên