Chút hòa dịu bề ngoài

Một trong những nội dung trọng tâm của cuộc trao đổi là công tác chuẩn bị cho chuyến thăm Hoa Kỳ dự kiến diễn ra vào cuối mùa thu năm nay của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình. Tuy nhiên, đây không phải là vấn đề duy nhất được hai bên đề cập.

Kể từ chuyến thăm Trung Quốc của ông Donald Trump hồi tháng 5 vừa qua đến nay, mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc gần như chưa ghi nhận sự cải thiện đáng kể về thực chất, cho dù các kênh tiếp xúc chính trị giữa hai bên vẫn được duy trì và hai bên luôn khẳng định chuyến thăm Hoa Kỳ của ông Tập Cận Bình vẫn như dự định.

Mới đây, ông Donald Trump tiếp tục đưa ra cáo buộc Trung Quốc rất nặng nề về việc can thiệp vào chuyện bầu cử ở Hoa Kỳ. Những cáo buộc này đã bị phía Trung Quốc nhanh chóng bác bỏ và sau đó ông Donald Trump có phát ngôn nhằm giảm căng thẳng. Qua đó có thể thấy, ông Donald Trump hiện chủ ý dẫn dắt mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc, tập trung trước hết cho phục vụ đối nội và cuộc bầu cử Quốc hội Hoa Kỳ giữa nhiệm kỳ sắp tới. Việc ông Tập Cận Bình thăm Hoa Kỳ trước thời điểm bầu cử được cho là có thể tạo thuận lợi về chính trị đối với ông Donald Trump và đảng Cộng hòa.

Theo đúng tinh thần sách lược “vừa làm găng, vừa níu kéo” của người đứng đầu chính phủ Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Marco Rubio ở Manila không thể hiện thái độ và có phát ngôn cứng rắn với Trung Quốc đặc biệt liên quan đến những diễn biến căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines ở khu vực Biển Đông, cho dù Hoa Kỳ là đồng minh quân sự và an ninh chiến lược của Philippines. Thông điệp ngầm của ông Marco Rubio trong chuyện này là Hoa Kỳ sát cánh cùng Philippines nhưng không để cho những bất đồng giữa Philipines và Trung Quốc ảnh hưởng tiêu cực tới mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc.

Phía Trung Quốc cũng theo cách tiếp cận tương tự cho quan hệ với Hoa Kỳ, tức là luôn sẵn sàng đáp trả Hoa Kỳ, luôn thủ thế và duy trì những con át chủ bài nhưng không để quan hệ song phương đổ vỡ. Trong vấn đề Biển Đông, Trung Quốc tiếp tục xử lý bất đồng với Philippines nhưng cũng nỗ lực hạn chế nguy cơ kéo Hoa Kỳ can dự sâu hơn vào các tranh chấp khu vực.

Có thể thấy, Trung Quốc đang nỗ lực dàn xếp ổn thỏa tương đối mọi chuyện để gây dựng bầu không khí chính trị thuận lợi trong quan hệ song phương với Hoa Kỳ cho chuyến đi Hoa Kỳ của ông Tập Cận Bình. Nếu chuyến thăm này không diễn ra thì nhiều khả năng ông Donald Trump sẽ không sang Trung Quốc dự cuộc gặp cấp cao thường niên năm nay của Diễn đàn APEC (dự kiến vào ngày 18 và 19-11 ở Thẩm Quyến, tức là sau cuộc bầu cử quốc hội giữa nhiệm kỳ ở Hoa Kỳ).

Sau cuộc gặp tại Manila, cả hai phía đánh giá cuộc gặp mang tính xây dựng, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải “quản trị bất hòa”. Kết quả cuộc gặp không đưa lại khai thông, đột phá nào mới cho mối quan hệ song phương nhưng phát đi tín hiệu duy trì đối thoại và kiểm soát căng thẳng.

Thực tế cho thấy giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc hiện có nhiều bất đồng quan điểm sâu rộng và xung khắc lợi ích cơ bản trước mắt cũng như lâu dài, nhưng quan hệ không bị đổ vỡ, tiếp xúc và đối thoại chính trị vẫn được duy trì ở cấp cao. Dù không ổn định, thiếu vắng tin cậy nhưng vẫn duy trì hợp tác ở những lĩnh vực cần thiết sẽ tiếp tục là đặc điểm nổi bật của quan hệ Hoa Kỳ - Trung trong thời gian tới. Cuộc gặp giữa hai bộ trưởng ngoại giao tại Manila cho thấy xu hướng này nhiều khả năng chưa có sự thay đổi căn bản.