Chuyển đổi KCN Biên Hòa 1: Bước ngoặt đô thị của Đồng Nai
Với hơn 96% diện tích đã thu hồi, Đồng Nai đang đẩy nhanh lộ trình tái thiết KCN Biên Hòa 1 theo hướng đô thị xanh, bền vững.
Được hình thành từ năm 1963, khu công nghiệp (KCN) Biên Hòa 1 từng là “cái nôi” của ngành công nghiệp Việt Nam. Trong suốt hơn nửa thế kỷ, KCN này đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa nhanh của khu vực Biên Hòa, mô hình KCN nằm sát khu dân cư và ven sông Đồng Nai dần bộc lộ nhiều bất cập: nhà xưởng xuống cấp, công nghệ sản xuất lạc hậu, thiếu hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
KCN Biên Hòa 1 tiền thân là Khu kỹ nghệ Biên Hòa được hình thành từ năm 1963.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Nai Trần Trọng Toàn từng thẳng thắn nhìn nhận: phần lớn cơ sở sản xuất tại KCN Biên Hòa 1 sử dụng công nghệ cũ, không đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường trong giai đoạn phát triển mới. Vì vậy, di dời không chỉ để phục vụ quy hoạch đô thị mà còn là giải pháp căn cơ nhằm giảm tải ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái sông Đồng Nai.
Một điểm đáng chú ý trong quá trình triển khai đề án là mức độ đồng thuận cao của cộng đồng doanh nghiệp. Qua nhiều đợt đối thoại, vận động trực tiếp, đa số doanh nghiệp đã chủ động tháo dỡ nhà xưởng, bàn giao đất cho Nhà nước. Một số doanh nghiệp có dây chuyền sản xuất phức tạp hoặc chưa sắp xếp được địa điểm mới tuy tiến độ chậm hơn nhưng đã cam kết lộ trình di dời.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Hồ Văn Hà khẳng định, di dời KCN Biên Hòa 1 là nhiệm vụ chiến lược gắn với mục tiêu phát triển đô thị hiện đại, xanh và bền vững. Theo lãnh đạo tỉnh, sự đồng hành của doanh nghiệp thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội và nguyên tắc “lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ” giữa Nhà nước và khu vực sản xuất kinh doanh. Tỉnh cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp ổn định hoạt động tại các KCN mới phù hợp quy hoạch, đồng thời khuyến khích đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất và giảm phát thải.
Đến nay, công tác di dời, giải phóng mặt bằng KCN Biên Hòa 1 đã đạt khoảng 96% diện tích đất cần thu hồi.
Từ góc độ quản trị công, việc đạt trên 96% diện tích giải phóng mặt bằng cho thấy năng lực tổ chức thực thi chính sách và sự kiên trì của chính quyền địa phương trong một dự án phức tạp, liên quan trực tiếp đến hàng chục doanh nghiệp và hàng nghìn lao động. Đây không chỉ là câu chuyện thu hồi đất, mà là quá trình dung hòa lợi ích giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và ổn định xã hội.
Điểm cốt lõi của việc chuyển đổi KCN Biên Hòa 1 không nằm ở việc “xóa bỏ” một khu công nghiệp cũ, mà là tái cấu trúc không gian phát triển ven sông Đồng Nai theo hướng sinh thái và hiện đại. Trong quá trình điều chỉnh Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhóm tư vấn của Công ty TNHH The Boston Consulting Group (TP HCM) đã đưa khu vực KCN Biên Hòa 1 và dải không gian ven sông Đồng Nai vào nhóm ưu tiên nâng cao chất lượng sống và phát triển bền vững. Đây được xem là khu vực có tiềm năng trở thành động lực đô thị hóa mới, thay thế dần vai trò động lực công nghiệp truyền thống.
Phối cảnh Khu trung tâm chính trị - hành chính tỉnh Đồng Nai tại KCN Biên Hòa 1 sau khi chuyển đổi công năng.
Theo quy hoạch, sau khi hoàn tất thu hồi đất, KCN Biên Hòa 1 sẽ được tái thiết thành khu đô thị – dịch vụ – thương mại, trong đó trung tâm chính trị – hành chính mới của tỉnh là điểm nhấn quan trọng. Các dự án công viên, không gian xanh và công trình công cộng được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện môi trường sống, đồng thời tạo động lực tăng trưởng mới dựa trên dịch vụ, thương mại và kinh tế tri thức.
Ở góc độ dài hạn, việc chuyển đổi công năng KCN Biên Hòa 1 mang ý nghĩa như một mô hình thí điểm cho chiến lược phát triển đô thị bền vững của Đồng Nai. Nếu thành công, đây sẽ là tiền lệ quan trọng để tỉnh tiếp tục tái cấu trúc các khu công nghiệp cũ khác, nhất là những khu nằm trong lõi đô thị hoặc ven sông, nơi áp lực môi trường ngày càng lớn.
Quan trọng hơn, dự án này cho thấy Đồng Nai sẵn sàng chấp nhận đánh đổi một phần lợi ích công nghiệp trước mắt để hướng tới không gian phát triển bền vững trong nhiều thập kỷ tới. Từ một khu công nghiệp đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, KCN Biên Hòa 1 đang đứng trước cơ hội trở thành biểu tượng của giai đoạn phát triển mới – giai đoạn đặt môi trường và chất lượng sống ngang hàng với tăng trưởng kinh tế.
