Chuyển đổi kép tại Việt Nam: Khi dòng vốn EU bắt đầu dịch chuyển

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc và các đại biểu tại Diễn đàn Kinh doanh và Đầu tư EU - Việt Nam ngày 24/3

Định vị hợp tác Việt Nam - EU trong giai đoạn mới

Việt Nam luôn coi EU là đối tác quan trọng hàng đầu và hai bên có thể bổ trợ lẫn nhau trong nhiều lĩnh vực. Đây là khẳng định của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc tại sự kiện Diễn đàn Kinh doanh và Đầu tư EU - Việt Nam vừa qua.

Cụ thể, để hiện thực hóa các hợp tác trong khuôn khổ “Cửa ngõ Toàn cầu” (Global Gateway), Phó Thủ tướng mong muốn các tập đoàn, định chế tài chính của EU sẽ ưu tiên lựa chọn Việt Nam là điểm đến chiến lược trong khu vực. Bên cạnh đó, với chủ trương thu hút đầu tư có chọn lọc, hướng tới chất lượng và bảo vệ môi trường, Việt Nam kêu gọi các doanh nghiệp EU đầu tư mạnh mẽ vào các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp bán dẫn và công nghệ cao, năng lượng mới, năng lượng tái tạo và hạ tầng lưu trữ, Trung tâm tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng… Đồng thời, đề nghị EU - với tư cách là bên dẫn đầu nhóm Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP) - tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ tài chính ưu đãi để Việt Nam thực hiện thành công tiến trình chuyển đổi năng lượng, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia gắn liền với bảo vệ môi trường.

Phó Thủ tướng cũng đề nghị các nhà đầu tư EU hỗ trợ, tạo điều kiện và tăng cường chuyển giao công nghệ, kỹ thuật để các doanh nghiệp Việt Nam có thể đáp ứng được các tiêu chuẩn về Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG). Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của EU mà còn giúp các dự án của EU tại Việt Nam phát triển bền vững, đóng góp nhiều hơn nữa vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Cùng với đó, tận dụng tối đa đòn bẩy EVFTA và đề nghị các quốc gia thành viên EU còn lại sớm hoàn tất phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA). Đây là mảnh ghép còn thiếu để tạo lập một hành lang pháp lý an toàn, vững chắc, giúp doanh nghiệp hai bên tự tin mở rộng đầu tư, cùng khai thác hai thị trường năng động là ASEAN và EU.

Ba trụ cột đầu tư cho chuyển đổi kép

Theo ông Jozef Síkela, Cao ủy châu Âu phụ trách Quan hệ Đối tác quốc tế, Việt Nam là một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á, với dân số trẻ, nền công nghiệp vững mạnh và những mục tiêu phát triển rõ ràng. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển tiếp theo phụ thuộc vào các yếu tố then chốt: nguồn năng lượng đáng tin cậy và việc làm chất lượng. Nhu cầu năng lượng (đặc biệt là năng lượng sạch) đang tăng nhanh, tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống. Cùng với đó, ai cũng mong muốn bầu không khí trong lành hơn và điều kiện sống tốt hơn. “Chính những nhu cầu, khát vọng đó là trọng tâm của quan hệ đối tác giữa chúng ta. Chúng tôi đang triển khai một gói đầu tư trị giá 560 triệu euro để hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng và phát triển kinh tế của Việt Nam”, ông Jozef Síkela cho biết.

Có thể thấy, các khoản đầu tư của EU đang tập trung vào ba trụ cột chính: năng lượng sạch, hạ tầng giao thông bền vững và tài chính xanh - những lĩnh vực then chốt của quá trình chuyển đổi kép tại Việt Nam. Trong lĩnh vực năng lượng, dự án nhà máy thủy điện tích năng Bắc Ái với công suất 1.200 MW, tổng vốn khoảng 900 triệu euro là một trong những khoản đầu tư trọng điểm. Dự án này góp phần ổn định hệ thống điện, nâng cao khả năng tích trữ và điều tiết năng lượng tái tạo, qua đó tăng độ tin cậy của nguồn cung điện.

Đối với giao thông bền vững, EU đã khởi động Quỹ phát triển giao thông trị giá 40 triệu euro nhằm hỗ trợ Việt Nam triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực đường sắt và giao thông công cộng. Sáng kiến này dự kiến huy động hơn 1 tỷ euro vốn vay ưu đãi từ các ngân hàng phát triển châu Âu, với sự tham gia của khu vực tư nhân. Song song đó, EU mở rộng khả năng tiếp cận tài chính xanh thông qua các hợp tác cụ thể, trong đó đáng chú ý là thỏa thuận tài trợ 200 triệu euro giữa Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Techcombank nhằm hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư vào năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả năng lượng và phát triển giao thông sạch.

“Những dự án này cho thấy cách thức chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu của EU được triển khai trong thực tế. Chúng tôi kết hợp nguồn tài chính công, các ngân hàng phát triển và khu vực tư nhân để thực hiện các dự án tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng dài hạn và tăng cường tính bền vững”, ông Jozef Síkela cho biết.

Hoàn thiện nền tảng tài chính xanh

Ở góc độ chính sách trong nước, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã thực hiện đồng bộ các giải pháp, hoàn thiện khung khổ pháp lý để thúc đẩy tài chính xanh. Gần đây nhất, tháng 1/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/ NĐ-CP quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, là cơ sở pháp lý quan trọng để vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước. Theo đó, cơ chế chính sách về tài chính xanh đã được ban hành đầy đủ và đồng bộ từ pháp luật đến nghị định và các văn bản hướng dẫn để tạo điều kiện cho thị trường tài chính xanh phát triển.

Song song với đó, Chính phủ cũng ban hành các cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích phát hành và đầu tư vào các sản phẩm tài chính xanh, qua đó tạo điều kiện để thu hút dòng vốn trong và ngoài nước. Trong thời gian tới, Việt Nam tiếp tục kêu gọi các tổ chức tài chính quốc tế, đặc biệt là EIB, tham gia sâu hơn vào thị trường tài chính xanh, không chỉ thông qua nguồn vốn mà còn ở vai trò kết nối, chuyển giao công nghệ và xây dựng tiêu chuẩn.

“Chúng tôi hy vọng rằng, việc hợp tác với EIB không chỉ dừng ở nguồn vốn mà còn là trung gian kết nối giữa Việt Nam với các đối tác cùng định hướng để chuyển giao công nghệ tài chính, xây dựng tiêu chuẩn và phát triển thị trường tài chính xanh. Đây là yếu tố then chốt giúp Việt Nam vừa nâng cao chất lượng của hệ thống tài chính xanh, vừa tăng khả năng tiếp cận với các dòng vốn ngoại”, bà Tâm chia sẻ.

Từ phía châu Âu, Phó Chủ tịch EIB, phụ trách hoạt động của Ngân hàng EIB tại Việt Nam, bà Nicola Beer nhấn mạnh, EU cam kết là đối tác ổn định, lâu dài của Việt Nam trong quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Thỏa thuận tài trợ 200 triệu euro với Techcombank là một ví dụ cụ thể cho cách thức kết hợp giữa khu vực công và khu vực tư nhân nhằm tạo ra tác động thực chất. Phó Chủ tịch EIB cũng thông tin: “Chúng tôi đang hợp tác với Việt Nam về khoản vay khung trị giá 500 triệu euro để hỗ trợ quá trình chuyển đổi năng lượng, đặc biệt là trong các lĩnh vực như lưới điện và truyền tải. Nguồn tài chính này dành cho Việt Nam để hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và triển khai JETP.

Theo bà Nicola Beer, các khoản đầu tư này không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống, mở rộng cơ hội việc làm và tăng cường khả năng tiếp cận năng lượng bền vững. “EIB cam kết hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững của Việt Nam bằng cách cung cấp nguồn tài chính dài hạn, chuyên môn kỹ thuật và các tiêu chuẩn cao nhằm cải thiện cuộc sống hàng ngày, hỗ trợ doanh nghiệp và củng cố nền kinh tế”, bà Nicola Beer nhấn mạnh.

Cao ủy châu Âu Jozef Síkela cho biết, việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – EU lên Đối tác chiến lược toàn diện vào đầu năm nay đang được hiện thực hóa bằng các dự án, khoản đầu tư cụ thể. Cũng theo ông Jozef Síkela, những kết quả cụ thể đã bắt đầu được thể hiện. Đơn cử, các doanh nghiệp châu Âu đã đảm nhận vai trò quan trọng trong việc phát triển cảng nước sâu Liên Chiểu tại Đà Nẵng, góp phần tăng cường kết nối và thương mại của Việt Nam. “Quan hệ đối tác này mang lại những cơ hội thực chất: Đối với Việt Nam là hạ tầng hiện đại, năng lượng sạch hơn và nhiều việc làm mới; đối với châu Âu là quan hệ kinh tế gắn kết hơn và các cơ hội phát triển mới”, ông nhận định.

“Chúng tôi tin tưởng rằng, với nền tảng truyền thống tốt đẹp, với quyết tâm và tinh thần hợp tác chân thành, doanh nghiệp hai bên sẽ trở thành những người tiên phong, đưa quan hệ Việt Nam – EU lên tầm cao mới”, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh, đồng thời khẳng định Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp EU đầu tư, kinh doanh lâu dài tại Việt Nam.

Đỗ Lê