Chuyển đổi năng lượng sạch cho việc nấu ăn: Giảm ô nhiễm không khí, bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm không khí là một trong những rủi ro môi trường lớn nhất đối với sức khỏe con người. Bên cạnh khói bụi công nghiệp hay khí thải giao thông ngoài trời, ô nhiễm không khí trong không gian kín từ việc đun nấu bằng nhiên liệu truyền thống đang diễn ra tại nhiều hộ gia đình. Việc sử dụng năng lượng sạch hơn cho việc đun nấu góp phần bảo vệ hệ hô hấp, tim mạch và sức khỏe toàn diện của con người.

Thực trạng phụ thuộc vào nhiên liệu rắn

Đun nấu bằng nhiên liệu truyền thống có thể gây ô nhiễm không khí. Ảnh: Hoàng Nam

Theo các thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên minh Nấu ăn sạch (Clean Cooking Alliance), hàng tỷ người trên thế giới vẫn phải phụ thuộc vào việc đun nấu bằng củi, than, than củi, phân động vật, phế thải nông nghiệp hoặc dầu hỏa trên các loại bếp lò thô sơ.

Việc đốt cháy các loại nhiên liệu rắn này trong không gian thiếu thông gió tạo ra lượng lớn khói thải chứa nồng độ hạt vật chất mịn (PM 2.5) cao vượt mức khuyến cáo an toàn từ các hướng dẫn chất lượng không khí của WHO. Trong những ngôi nhà thiếu thông thoáng, mức độ ô nhiễm khói bếp đạt mức cao, vượt xa tiêu chuẩn cho phép.

Gánh nặng bệnh tật do ô nhiễm không khí trong nhà

Ô nhiễm không khí trong nhà (Household Air Pollution - HAP) do đun nấu gây ra là nguyên nhân dẫn đến khoảng 3,2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu theo ước tính của WHO.

Các nghiên cứu dịch tễ học và y khoa chỉ ra những tác động trực tiếp:

Bệnh lý hệ hô hấp và tim mạch mạn tính: Tiếp xúc lâu dài với khói bếp là tác nhân gây ra bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, viêm phế quản nặng và ung thư phổi. Các hạt bụi mịn xuyên qua phế nang, đi vào hệ tuần hoàn máu, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim và đột quỵ.

Hệ lụy đối với phụ nữ và trẻ em: Phụ nữ và trẻ nhỏ là nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng do thường xuyên tiếp xúc gần khu vực nấu nướng. Dữ liệu của WHO ghi nhận hàng trăm nghìn trẻ em dưới 5 tuổi tử vong mỗi năm do các bệnh viêm phổi cấp tính liên quan đến việc hít phải khói bếp.

Tác động đến sức khỏe thai kỳ: Phụ nữ mang thai tiếp xúc thường xuyên với ô nhiễm không khí trong nhà đối mặt với nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân, thai lưu hoặc suy giảm chức năng phổi ở trẻ sơ sinh.

Lợi ích sức khỏe từ các giải pháp năng lượng sạch

Nếu điều kiện kinh tế và nguồn điện ổn định, nên chuyển sang bếp từ thay thế nhiên liệu rắn để bảo vệ sức khỏe lâu dài cho gia đình và tiết kiệm thời gian chế biến. Ảnh Hoàng Nam

Việc chuyển đổi từ bếp lò truyền thống sang các giải pháp năng lượng sạch hơn như điện, bếp từ, khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), khí sinh học (biogas), cồn sinh học hoặc bếp sinh khối cải tiến đạt chuẩn phát thải thấp theo khuyến nghị của WHO mang lại hiệu quả rõ rệt.

Các nghiên cứu thực tế từ các tổ chức y tế quốc tế chứng minh việc giảm thiểu phơi nhiễm khói bếp giúp giảm tỷ lệ mắc và mức độ nghiêm trọng của các bệnh viêm đường hô hấp cấp ở trẻ em; cải thiện huyết áp tâm thu ở phụ nữ mang thai, tăng trọng lượng sơ sinh và nâng cao tuổi thai khi sinh; đồng thời cắt giảm chi phí y tế toàn cầu do các bệnh mạn tính liên quan đến ô nhiễm không khí.

Phổ cập năng lượng sạch trong đun nấu còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế lượng khí thải carbon đen gây biến đổi khí hậu...