Chuyển đổi sinh kế, tạo lá chắn bền vững phòng, chống bệnh dại

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường đánh giá cao sự phối hợp giữa các lực lượng trong việc phát triển chăn nuôi, bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng, chống dịch bệnh động vật, kiểm dịch và kiểm soát giết. Ảnh: Bùi Duyên

Cách tiếp cận gắn phòng, chống bệnh dại với hỗ trợ người dân phát triển kinh tế bền vững đã mang lại những kết quả bước đầu, được Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại ghi nhận.

Từ mô hình thí điểm đến những chuyển biến thực tế

Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng “Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 2026” cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam, một trong những đơn vị trực tiếp triển khai Dự án “Thí điểm mô hình phòng chống bệnh dại, phát triển kinh tế bền vững, từng bước chuyển đổi hoạt động buôn bán thịt chó mèo ở một số phường tại Hà Nội”.

Giải thưởng đã ghi nhận những kết quả của dự án tại 14 phường thí điểm, nơi các hộ giết mổ, kinh doanh thịt chó, mèo được hỗ trợ chuyển đổi sang sinh kế an toàn hơn. Sau hơn một năm triển khai, đến nay đã có 28 cơ sở đã dừng hoạt động và 25 cơ sở đăng ký chuyển đổi mô hình kinh doanh. Đáng chú ý, phường Giảng Võ (Hà Nội) là địa phương đầu tiên trong dự án không còn cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo.

Hai yếu tố then chốt tạo nên sự khác biệt của Dự án là phối hợp liên ngành giữa chính quyền, cộng đồng, các tổ chức xã hội và đối tác quốc tế; đồng thời thúc đẩy thay đổi hành vi lâu dài, bền vững. Dự án được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt năm 2025. Sở Nông nghiệp và Môi trường là chủ Dự án; Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội, Tổ chức Soi Dog Foundation và SBCC Việt Nam phối hợp thực hiện.

Theo bà Bùi Thị Duyên, kết quả đạt được có ý nghĩa trong bối cảnh bệnh dại vẫn là thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng. Tính đến giữa tháng 9/2026, Việt Nam đã ghi nhận 54 trường hợp tử vong do bệnh dại.

“Việc những nỗ lực của chúng tôi được ghi nhận và đóng góp vào hành trình toàn cầu hướng tới mục tiêu xóa bỏ bệnh dại có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với toàn thể đội ngũ cán bộ Dự án”, bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam chia sẻ.

Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, lây từ chó, mèo sang người. Tuy nhiên, phía sau các hoạt động vận chuyển, giết mổ và kinh doanh thịt chó, mèo vẫn có một bộ phận người dân đang phụ thuộc vào công việc này để duy trì cuộc sống. Vì vậy, Dự án lựa chọn cách tiếp cận Một Sức Khỏe (One Health), hướng tới sự cân bằng giữa sức khỏe con người, phúc lợi động vật và hỗ trợ sinh kế cộng đồng.

Ông Faizan Jalil, Quản lý cấp cao của Soi Dog Foundation, nhận định, các hoạt động vận chuyển, kinh doanh và giết mổ chó, mèo chính là mắt xích yếu nhất trong chuỗi phòng, chống dịch bệnh hiện nay.

Với góc độ chuyên môn, Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội đảm nhiệm công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và chuẩn hóa năng lực cho lực lượng thú y cơ sở. Trong khi đó, UBND và lực lượng thú y các phường trực tiếp rà soát, vận động, hướng dẫn các hộ kinh doanh chấp hành quy định. Tổ chức Soi Dog Foundation đóng góp kinh nghiệm quốc tế về chuyển đổi sinh kế bền vững và quy trình trợ tử nhân đạo; SBCC Việt Nam phụ trách chiến lược truyền thông thay đổi hành vi, đồng hành cùng người dân học nghề, đổi mới mô hình mưu sinh.

Chuyển đổi sinh kế để thay đổi hành vi bền vững

Liên minh Toàn cầu Phòng chống Bệnh dại (GARC) vừa trao Giải thưởng “Ngày Thế giới phòng, chống bệnh dại 2026” cho bà Bùi Thị Duyên, Giám đốc SBCC Việt Nam.

Thực tế cho thấy, dù nhiều người làm nghề kinh doanh, giết mổ chó, mèo đã nhận thức được nguy cơ dịch bệnh và những vấn đề liên quan đến sức khỏe, rào cản lớn nhất khiến họ chưa sẵn sàng chuyển đổi vẫn là thu nhập. Bởi vậy, bên cạnh yêu cầu quản lý, việc tạo ra cơ hội mưu sinh thực tế, ổn định hơn có ý nghĩa quyết định đối với sự thay đổi lâu dài.

Sau hơn 1 năm triển khai, Dự án đã tổ chức 5 hội nghị tập huấn chuyển đổi sinh kế và 3 khóa đào tạo nghề thực hành, gồm kỹ năng bán hàng trực tuyến, pha chế đồ uống và chế biến món ăn kiểu Hàn Quốc.

Theo bà Bùi Thị Duyên, trực tiếp đồng hành cùng bà con ở cơ sở mới thấy, sự thay đổi bền vững luôn bắt đầu từ việc cùng người dân bắt tay vào thực tế. Khi được trang bị kỹ năng mới, tự tay thực hành và nhìn thấy nguồn thu nhập ổn định từ một công việc an toàn hơn, bà con sẽ hoàn toàn tự tin và chủ động mở ra hướng đi mới cho gia đình.

Một trường hợp chuyển đổi sinh kế tại phường Tây Mỗ cho thấy, cách tiếp cận này đang tạo ra những thay đổi cụ thể. Anh Nguyễn Văn Hùng, một chủ cơ sở kinh doanh thịt chó, mèo, đã quyết định chuyển sang kinh doanh câu lạc bộ billiards và đồ uống.

“Nhờ Dự án, tôi được học từ kỹ năng bán hàng online đến kỹ thuật pha chế và chế biến món ăn. Việc biết ứng dụng công nghệ giúp cửa hàng thu hút khách mới hiệu quả mà không bị phụ thuộc quá nhiều vào mặt bằng”, anh Nguyễn Văn Hùng chia sẻ.

Những giải pháp hỗ trợ thiết thực đã góp phần thúc đẩy làn sóng chuyển đổi tự nguyện. Nếu trước kỳ tập huấn tháng 5/2026 mới có 7 cơ sở chủ động dừng hoạt động, đến nay con số này đã tăng lên 28 cơ sở. “Kết quả rà soát thực địa từ các phường thí điểm cho thấy ngày càng nhiều hộ kinh doanh chủ động dừng hoạt động và đăng ký tham gia chương trình chuyển đổi sinh kế bền vững”, ông Ngô Đình Loát, Phó Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội chia sẻ.

Tuy nhiên, việc một hộ kinh doanh dừng hoạt động mới chỉ là một phần của mục tiêu phòng, chống bệnh dại. Hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào ý thức của cộng đồng trong tiêm phòng, quản lý vật nuôi an toàn và xây dựng nếp sống văn minh tại khu dân cư. Dự án xác định nâng cao trách nhiệm của chủ nuôi, gắn với đăng ký và quản lý chó, mèo ngay từ cơ sở là nhiệm vụ dài hạn. Chương trình “Đại sứ trẻ”, phối hợp với các trường học tại Hà Nội, được triển khai nhằm đưa thế hệ trẻ trở thành lực lượng nòng cốt trong truyền thông cộng đồng.