Chuyển đổi số cần gắn với hiệu quả tài chính của doanh nghiệp

Chuyển đổi số chưa bảo đảm hiệu quả tài chính

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng được sử dụng rộng rãi, việc ứng dụng công nghệ tiên tiến không đồng nghĩa với việc các quyết định tài chính sẽ chính xác và đáng tin cậy. Dữ liệu có chất lượng thấp vẫn có thể tạo ra những khuyến nghị tinh vi nhưng gây hiểu lầm. Đây là nhận định của GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf, Đại học Công nghệ MARA (UiTM), Malaysia trao đổi với phóng viên tại Hội thảo khoa học quốc tế lần thứ 7: Nghiên cứu về quản lý và đổi mới công nghệ 2026 diễn ra vừa qua.

Theo GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf, tính toàn vẹn của dữ liệu và trách nhiệm giải trình trong quá trình ứng dụng công nghệ có ý nghĩa thiết yếu. Các chuyên gia tài chính cần đánh giá những giả định, phản biện kết quả do công nghệ tạo ra và bảo vệ lợi ích của các bên liên quan. Điều này đòi hỏi việc sử dụng AI phải đi kèm với trách nhiệm và năng lực đánh giá của con người.

Đề cập đến Việt Nam, GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf cho rằng đây là ví dụ phù hợp về một quốc gia châu Á có sự tham gia đáng kể của Chính phủ trong quá trình chuyển đổi số, trong đó có Việt Nam. Điều này thể hiện qua Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 và các định hướng phát triển kinh tế số.

GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf, Đại học Công nghệ MARA (UiTM), Malaysia.

Trong quá trình này, năng lực quản lý tài chính của doanh nghiệp cần phát triển song hành với đầu tư công nghệ. Việc đầu tư vào công nghệ số đòi hỏi kỹ năng và năng lực chuyên môn, do đó doanh nghiệp phải bảo đảm có nhân lực đủ khả năng sử dụng công nghệ hiệu quả.

Thách thức không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ mà còn ở việc chuyển hóa những tiến bộ số thành kết quả tài chính bền vững. Một doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường thông qua nền tảng số nhưng vẫn cần năng lực phân tích tài chính để đánh giá hiệu quả kinh tế của quá trình mở rộng. Tăng trưởng số và tăng trưởng tài chính bền vững không nhất thiết đồng nhất.

"Thực tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam bắt đầu bán hàng qua các nền tảng số, tiếp cận thêm khách hàng và ghi nhận doanh số cao hơn. Tuy nhiên, phí nền tảng, chi phí logistics, hàng hóa bị trả lại và tình trạng chậm thanh toán có thể làm giảm lợi nhuận, đồng thời tạo áp lực lên vốn lưu động," GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf nhận định.

Vì vậy, hiệu quả kinh doanh không thể chỉ được đánh giá qua mức tăng doanh số. Doanh nghiệp cần tính đến các khoản chi phí phát sinh, khả năng quản lý dòng tiền và tính bền vững về tài chính của hoạt động kinh doanh trên nền tảng số.

Theo GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf, đây cũng là lĩnh vực các trường đại học có thể tham gia hỗ trợ doanh nghiệp. Thông qua hoạt động tư vấn, sinh viên có thể góp phần giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực quản trị, phân tích tài chính và phát triển hoạt động kinh doanh bền vững.

GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf đề xuất tăng cường hợp tác giữa các trường đại học tại Việt Nam và các quốc gia châu Á khác, phát huy chuyên môn để hỗ trợ khu vực doanh nghiệp này. Theo ước tính của bà, doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp khoảng 60–80% vào tăng trưởng kinh tế và giữ vai trò quan trọng tại nhiều quốc gia trong khu vực.

Nâng cao năng lực tài chính để khai thác hiệu quả công nghệ

Theo GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf, sẵn sàng cho tương lai không có nghĩa là mọi doanh nghiệp phải lập tức đầu tư vào các hệ thống AI phức tạp, tiên tiến. Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, bước đi thiết thực có thể bắt đầu từ việc tích hợp báo cáo bán hàng trên nền tảng số, thông tin hàng tồn kho và dự báo dòng tiền.

Những giải pháp này có thể phù hợp hơn so với việc đầu tư ngay vào các công nghệ phức tạp. Doanh nghiệp nên bắt đầu từ quy mô nhỏ và từng bước phát triển năng lực khi hoạt động kinh doanh mở rộng. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả các quyết định tài chính và hoạt động kinh doanh, trên cơ sở lựa chọn, ứng dụng công nghệ phù hợp với nhu cầu và năng lực của doanh nghiệp.

Một trong những ưu tiên chiến lược được đề xuất cho doanh nghiệp là nâng cao vai trò của lĩnh vực tài chính trong các quyết định đầu tư công nghệ. Các chuyên gia tài chính cần tham gia ngay từ giai đoạn tổ chức xem xét lựa chọn công nghệ, thay vì chỉ thực hiện thanh toán khi hóa đơn được gửi đến. Với vai trò này, chuyên gia tài chính cần đánh giá liệu khoản đầu tư có phù hợp với khả năng chi trả, có cơ sở chiến lược rõ ràng, khả thi về mặt tài chính và có khả năng tạo ra kết quả đo lường được hay không. Việc tham gia từ đầu giúp doanh nghiệp xem xét đầy đủ hơn các điều kiện tài chính và mục tiêu trước khi quyết định đầu tư.

Bên cạnh việc nâng cao năng lực quản trị tài chính tại doanh nghiệp, GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf cho rằng các cơ sở giáo dục đại học cần chủ động chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cho quá trình chuyển đổi số, đồng thời đánh giá mức độ sẵn sàng của sinh viên trước những thay đổi trong hoạt động kinh tế, kinh doanh. Đây không chỉ là yêu cầu đối với Việt Nam mà còn là vấn đề chung của các quốc gia châu Á.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, bà nhấn mạnh nghiên cứu về chuyển đổi số cần vượt ra ngoài việc xác định doanh nghiệp có ứng dụng công nghệ hay không, để làm rõ cách năng lực tài chính, thực tiễn quản trị và bối cảnh tổ chức ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa công nghệ thành giá trị. Tương tự, các nhà hoạch định chính sách cần đánh giá hiệu quả của chương trình số hóa dựa trên kết quả tài chính và kinh doanh mà các khoản đầu tư mang lại, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng doanh nghiệp tham gia, công nghệ được lắp đặt hoặc các buổi tập huấn được tổ chức.

Để thúc đẩy quá trình này, GS.TS. Sharifah Norzehan Syed Yusuf đề xuất các quốc gia châu Á tăng cường hợp tác, xây dựng những thước đo chung và phát triển phương pháp tiếp cận phù hợp nhằm hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số hiệu quả. Sự phối hợp giữa nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực khai thác công nghệ, hướng tới phát triển bền vững.

Theo bà, công nghệ sẽ tiếp tục làm thay đổi phương thức hoạt động của doanh nghiệp, nhưng bản thân công nghệ không thể quyết định khoản đầu tư nào tạo ra giá trị, mức độ rủi ro nào có thể chấp nhận được hay chiến lược nào bảo đảm tính bền vững về tài chính. Những quyết định này đòi hỏi năng lực phân tích tài chính, khả năng đánh giá chiến lược và sự lãnh đạo có trách nhiệm.

Vì vậy, thách thức đặt ra không chỉ là phát triển thêm nhiều doanh nghiệp số, mà còn là giúp doanh nghiệp chuyển hóa cơ hội từ công nghệ số thành giá trị bền vững về tài chính và xã hội. Đây là yêu cầu cốt lõi để doanh nghiệp thực sự sẵn sàng cho tương lai.