Chuyển đổi số 'chạm' tới từng người dân, doanh nghiệp

Tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội

Chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức hoạt động của hệ thống chính trị, quản trị nhà nước và cung cấp dịch vụ công cũng như tác động tích cực đến nền kinh tế.

Trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành mô hình chính quyền 3 cấp, các nền tảng số đã góp phần giữ cho hoạt động của hệ thống chính trị được thông suốt. Nhiều mô hình, cách làm hiệu quả đã được kiểm chứng trong thực tiễn. Các cơ quan thuộc khối Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc cùng nhiều địa phương đã nỗ lực triển khai các nhiệm vụ được giao.

Kết quả đó cho thấy, chuyển đổi số đã tác động tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội. Hạ tầng số, dữ liệu và các nền tảng dùng chung ngày càng giữ vai trò quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành. Việc xử lý công việc trên môi trường điện tử được mở rộng, tạo điều kiện rút ngắn thời gian, tăng khả năng phối hợp và giám sát.

Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tổ chức Phiên họp chuyên đề về công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị.

Mới đây nhất, Văn phòng Trung ương Đảng - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã ban hành Thông báo kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo, tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị.

Theo đó, chuyển đổi số đã góp phần quan trọng bảo đảm hoạt động thông suốt của hệ thống chính trị, phục vụ vận hành mô hình tổ chức mới và chính quyền 3 cấp. Một số mô hình, cách làm hiệu quả đã được thực tiễn kiểm chứng, cần tiếp tục hoàn thiện, phổ biến và nhân rộng. Thường trực Ban Chỉ đạo ghi nhận, biểu dương các cơ quan Trung ương và địa phương thuộc bốn khối: Đảng, Quốc hội, Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc đã có nhiều nỗ lực triển khai các nhiệm vụ trong thời gian qua. Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn nhiều hạn chế và điểm nghẽn cần khẩn trương khắc phục.

Nhiều nhiệm vụ còn chậm tiến độ, quá hạn hoặc chưa đạt yêu cầu về kết quả đầu ra. Tỷ lệ giải ngân nguồn vốn dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026 còn thấp, nhất là vốn cho chuyển đổi số. Cơ chế, chính sách chưa đồng bộ. Một số bộ, ngành, địa phương thiếu chủ động, trong khi năng lực triển khai ở cấp cơ sở còn hạn chế. Tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm vẫn xuất hiện ở một bộ phận cán bộ lãnh đạo.

Những hạn chế này cho thấy, thách thức lớn hơn nằm ở cách tổ chức công việc, thói quen điều hành và trách nhiệm của người đứng đầu.

Tại Phiên họp chuyên đề về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm các nhiệm vụ cấp bách trong 100 ngày, đồng thời triển khai những nhiệm vụ có khả năng tạo đột phá.

Một trong những trọng tâm được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu triển khai: “Đẩy mạnh các nhiệm vụ chuyển đổi số phục vụ vận hành hệ thống chính trị và chính quyền 3 cấp đồng bộ, thông suốt, hiệu quả. Tập trung hoàn thiện hạ tầng số từ Trung ương đến cấp xã; bảo đảm đầy đủ điều kiện về thiết bị, kết nối, nền tảng và nhân lực để các cơ quan, chính quyền các cấp vận hành thuận lợi trên môi trường số. Tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số; hoàn thiện Cổng Dịch vụ công quốc gia, bảo đảm vận hành ổn định, thông suốt, hiệu quả”.

Tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là nhìn thẳng vào điểm nghẽn, phân rõ trách nhiệm và xử lý đến cùng. Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi giúp bộ máy vận hành tốt hơn, người dân được phục vụ thuận lợi hơn và doanh nghiệp giảm bớt chi phí tuân thủ.

Nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách

Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 – 2030, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: "Xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính…”.

Còn tại Chỉ thị số 29/CT-TTg ngày 16/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu đẩy nhanh tiến độ triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ, giải ngân hết kế hoạch vốn và kinh phí được giao.

Các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ và chủ tịch UBND tỉnh, thành phố phải xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách. Người đứng đầu chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tiến độ, chất lượng và hiệu quả triển khai.

Cách đặt vấn đề này đã chạm đúng một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhiệm vụ chuyển đổi số kéo dài. Ở một số nơi, công việc được giao chung cho tập thể, qua nhiều đầu mối nhưng thiếu người chịu trách nhiệm cuối cùng. Khi tiến độ chậm, vướng mắc dễ được đẩy qua lại giữa các đơn vị.

Gắn trách nhiệm trực tiếp với người đứng đầu sẽ buộc cơ quan, địa phương chủ động hơn trong phối hợp, xử lý khó khăn và kiểm soát kết quả. Tuy nhiên, trách nhiệm không nên chỉ được thể hiện bằng ký văn bản hay chủ trì các cuộc họp. Kết quả cuối cùng mới là căn cứ đánh giá.

Chính phủ cũng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chủ yếu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, dự án năm 2026; phân loại rõ những nhiệm vụ đủ điều kiện triển khai, những nhiệm vụ còn vướng mắc và những nhiệm vụ không thể bảo đảm tiến độ. Các dự án về cơ sở dữ liệu, nền tảng số dùng chung phải được đặc biệt quan tâm, tránh tình trạng kéo dài hoặc triển khai thiếu đồng bộ.

Bộ Công Thương đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến lên tối thiểu 95%. Ảnh minh họa: PLX

Với Bộ Công Thương, theo Quyết định số 447/QĐ-BCT về Kế hoạch chuyển đổi số của Bộ năm 2026, Bộ đặt mục tiêu 100% cán bộ, công chức, viên chức được trang bị đầy đủ thiết bị phục vụ công việc và được cấp chữ ký số cá nhân chuyên dùng công vụ để giải quyết công việc trên môi trường điện tử. Tất cả hồ sơ công việc sẽ được xử lý trên môi trường điện tử, trong đó tỷ lệ văn bản và hồ sơ xử lý toàn trình đạt 80%. 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện sẽ được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Tối thiểu 80% thông tin, giấy tờ trong các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh chỉ cần cung cấp một lần cho cơ quan nhà nước. 100% cán bộ, công chức, viên chức sẽ được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số; trong đó 50% cán bộ chuyên trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số được đào tạo về quản trị dữ liệu.

Trong lĩnh vực kinh tế số và xã hội số, Bộ Công Thương đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp khi sử dụng dịch vụ công trực tuyến lên tối thiểu 95%.

Khung pháp lý mới đưa chuyển đổi số vào đời sống

Luật Chuyển đổi số có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 gồm 8 Chương, 48 Điều, kết nối các quy định chuyên ngành, đồng thời bổ sung nội dung về chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và hạ tầng chuyển đổi số.

Trước đây, chuyển đổi số được điều chỉnh bởi nhiều luật chuyên ngành. Các quy định đã tạo nền tảng ban đầu nhưng còn phân tán, thiếu một hệ thống thống nhất về quan điểm, nguyên tắc, cách thức điều phối và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Luật mới ra đời nhằm khắc phục khoảng trống này.

Nội dung đáng chú ý trước hết là hệ thống hóa các khái niệm liên quan đến chuyển đổi số. Hạ tầng số, công dân số, năng lực số, xã hội số và kinh tế số được quy định trong cùng một văn bản pháp luật.

Luật xác định chuyển đổi số là quá trình thay đổi phương thức hoạt động, quản trị và cung cấp dịch vụ dựa trên công nghệ, dữ liệu, hệ thống, nền tảng và quy trình số nhằm tạo ra giá trị mới, nâng cao hiệu quả và tính minh bạch.

Định nghĩa này làm rõ một vấn đề thường bị hiểu chưa đầy đủ: chuyển đổi số không đồng nghĩa với mua thêm máy tính, xây dựng phần mềm hay đưa hồ sơ lên mạng. Mục tiêu là thay đổi cách hoạt động và tạo ra giá trị mới. Công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng cải cách quy trình, tổ chức lại dữ liệu và nâng cao năng lực thực thi.

Các công cụ này sẽ góp phần khắc phục tình trạng mỗi bộ, ngành, địa phương tự xây dựng hệ thống theo nhu cầu riêng, thiếu chuẩn chung và khó kết nối. Khi kiến trúc tổng thể, tiêu chuẩn dữ liệu và chỉ số đánh giá được thống nhất, nguồn lực đầu tư có điều kiện tập trung hơn.

Luật cũng mở cơ chế cho các dự án đầu tư, mua sắm hệ thống chưa có trên thị trường hoặc chưa có tiền lệ. Kinh phí có thể được bố trí để phát triển, thử nghiệm sản phẩm và lựa chọn đơn vị triển khai. Quy định này tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, song cần đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh cũng được hỗ trợ trong quá trình chuyển đổi số. Nhà nước khuyến khích phát triển nền tảng dùng chung, sản phẩm công nghệ số trong nước và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, mô hình kinh doanh mới. Chính sách này có ý nghĩa quan trọng bởi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ, nguồn lực công nghệ hạn chế. Chuyển đổi số sẽ khó lan rộng nếu chi phí đầu tư vượt quá khả năng của doanh nghiệp hoặc các nền tảng không phù hợp với nhu cầu thực tế.