Chuyển đổi số - 'Chìa khóa' nâng tầm chất lượng, hiện đại hóa giáo dục

Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026. Ảnh: MOET

Từ thích ứng đến làm chủ công nghệ

Sự bùng nổ của AI và các công nghệ số tiên tiến đòi hỏi một sự chuyển dịch sâu sắc về tư duy đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng những thách thức mới của kỷ nguyên số.

Tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn khẳng định: Với Việt Nam, phát triển con người là mục tiêu xuyên suốt của đổi mới giáo dục. Giá trị của công nghệ không nằm ở việc sử dụng công nghệ nhiều hay ít, mà ở chỗ công nghệ có giúp người học tiến bộ hơn, người thầy làm tốt hơn vai trò của mình, nhà trường vận hành hiệu quả hơn và cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn hay không.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, AI và các nền tảng số đang mở ra tiềm năng to lớn nhưng cũng đặt ra bài toán toàn diện cho cả hệ thống phải chuyển đổi để không chỉ dừng lại ở mức thích ứng mà tiến tới từng bước làm chủ công nghệ, ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm và vì sự phát triển của con người.

Từ góc độ phát triển kỹ năng và đào tạo nhân lực gắn với thị trường lao động, Nữ Nam tước Smith xứ Malvern - Quốc vụ khanh phụ trách Kỹ năng, Bộ Giáo dục Vương quốc Anh - cho biết: AI, kỹ thuật tiên tiến và công nghệ số đang thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi người lao động có kiến thức kỹ thuật vững vàng, năng lực số, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Giáo dục kỹ thuật và giáo dục nghề nghiệp là những thành phần thiết yếu của hệ thống giáo dục hiện đại. Để đáp ứng yêu cầu này, cần tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, đầu tư cho giáo viên, giảng viên và tạo thêm cơ hội để người học có trải nghiệm quốc tế.”

Bản ghi nhớ về hợp tác giáo dục giữa Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland. Ảnh: MOET

Bốn ưu tiên trong ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số

Chuyển đổi số và ứng dụng AI là một làn sóng mang tính toàn cầu. Những thách thức phát sinh từ quá trình này, từ chất lượng và độ tin cậy của thông tin, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật cho đến nguy cơ gia tăng khoảng cách số đã vượt qua phạm vi biên giới của bất kỳ một quốc gia đơn lẻ nào. Do đó, hợp tác quốc tế trong giáo dục và công nghệ giáo dục đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, Việt Nam mong muốn tiếp cận tri thức, công nghệ và những mô hình giáo dục tiên tiến của thế giới; đồng thời mong muốn cùng các đối tác nghiên cứu, phát triển và thử nghiệm những giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam, có khả năng chia sẻ và đóng góp trở lại cho cộng đồng quốc tế. Đây là quan hệ hợp tác hai chiều, cùng có lợi, phát huy lợi thế của mỗi bên để tạo ra giá trị chung.

Để hiện thực hóa chiến lược chuyển đổi số, ngành giáo dục Việt Nam đang tập trung vào 4 ưu tiên:

Một là, xây dựng nền tảng dữ liệu và học liệu số thống nhất, an toàn, kết nối và sử dụng chung, biến dữ liệu thành nguồn lực phục vụ người học, nhà giáo và quản lý giáo dục, phát triển nền tảng giáo dục thông minh quốc gia.

Hai là, đổi mới dạy và học, phát triển năng lực làm chủ công nghệ của cả người học và nhà giáo. Mục tiêu không phải để AI suy nghĩ thay con người, mà để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn. Năng lực số và năng lực AI phải trở thành một phần của phát triển nghề nghiệp thường xuyên của nhà giáo.

Ba là, đổi mới quản trị và thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch, có trách nhiệm. Cần hiểu cả khả năng và giới hạn của công nghệ, bảo đảm quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật, quyền lợi của người học và trách nhiệm của con người.

Bốn là, tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi, chia sẻ và cùng phát triển trong lĩnh vực công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Cơ hội và thách thức của chuyển đổi số đều vượt qua biên giới của mỗi quốc gia; không hệ thống giáo dục nào có thể tự mình giải quyết đầy đủ các vấn đề về công nghệ, dữ liệu, tiêu chuẩn đạo đức, nhân lực và khoảng cách số.

Đánh giá cao định hướng chuyển đổi số và tiềm năng hợp tác với Việt Nam, ông Stefaan Hermans - Tổng Cục trưởng phụ trách hợp tác quốc tế, giáo dục, thanh niên, thể thao và văn hóa của Ủy ban châu Âu (EC) - cho rằng, chuyển đổi số không chỉ xoay quanh nền tảng, thiết bị hay AI mà liên quan đến con người, thể chế và cách tạo ra, chia sẻ, vận dụng tri thức. Điều này đòi hỏi sự lãnh đạo, chính sách phù hợp, đội ngũ nhà giáo có năng lực số, phương pháp đổi mới trong dạy và học cùng các quan hệ đối tác với ngành công nghiệp và xã hội.

Ký kết, trao biên bản ghi nhớ hợp tác giữa các cơ quan, cơ sở giáo dục và doanh nghiệp trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026. Ảnh: MOET

Kiến tạo môi trường học tập an toàn, đổi mới phương thức quản trị

Một trong những trụ cột then chốt của chuyển đổi số toàn diện công tác giáo dục là đảm bảo sự an toàn, tính bình đẳng và sự minh bạch trong môi trường học tập số. Khi công nghệ thâm nhập sâu vào trường học, việc đổi mới phương thức quản trị và nâng cao năng lực công nghệ cho giáo viên lẫn học sinh trở thành yếu tố quyết định sự thành bại của quá trình chuyển đổi.

Bà Silvia Danailov - Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam khuyến nghị, Việt Nam cần đầu tư vào con người và hệ thống, chứ không chỉ vào công nghệ, bởi giáo viên, cán bộ quản lý và hệ thống giáo dục quyết định việc công nghệ có chuyển hóa thành trải nghiệm và kết quả học tập tốt hơn hay không. Công bằng phải là một nguyên tắc được đặt ra ngay từ khâu thiết kế, để chuyển đổi số góp phần thu hẹp khoảng cách học tập. Đồng thời, quyền trẻ em, sự an toàn và bảo vệ dữ liệu cần được tích hợp ngay từ đầu khi ứng dụng AI và các hệ thống số trong giáo dục.

Việc đổi mới phương thức quản trị nhà trường trong thời đại số đòi hỏi việc chuyển đổi từ cơ chế quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu, đảm bảo tính công khai, minh bạch và tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, việc nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ nhà giáo phải gắn liền với việc bồi dưỡng năng lực số thường xuyên, giúp giáo viên chủ động lựa chọn và ứng dụng các phương pháp dạy học tiên tiến như cá nhân hóa học tập, ứng dụng hệ thống quản lý học tập thông minh và khai thác học liệu số một cách hiệu quả.

Đối với học sinh, môi trường học tập an toàn không chỉ bao hàm hạ tầng kỹ thuật an ninh mạng hay bảo mật dữ liệu cá nhân, mà còn bảo vệ các em khỏi những tác động tiêu cực của thông tin sai lệch, nguy cơ gian lận học thuật và sự lệ thuộc vào công nghệ. Giáo dục kỹ năng số, văn hóa ứng xử trên không gian mạng và liêm chính học thuật cần phải được tích hợp đồng bộ vào chương trình giáo dục chính khóa, giúp thế hệ trẻ trở thành những công dân số có trách nhiệm và năng động.

Chuyển đổi số toàn diện ngành giáo dục không phải là một chiến dịch ngắn hạn hay việc chạy theo các danh hiệu công nghệ, mà là một quá trình cải cách kiên trì, lấy con người làm trung tâm. Với sự đồng lòng của hệ thống giáo dục trong nước cùng sự đồng hành, chia sẻ từ cộng đồng quốc tế, Việt Nam đang từng bước xây dựng một nền giáo dục hiện đại, công bằng, chất lượng và thích ứng vững vàng trong kỷ nguyên số.